ەكونوميكا قايتادان ەڭسە تىكتەي مە؟

ينفلياتسيانىڭ الەمدىك سيپات الىپ كەتۋىنە بايلانىستى كوپتەگەن ەلدىڭ ورتالىق بانكتەرى اقشا-نەسيە ساياساتىن قاتاڭداتۋعا ءماجبۇر بولدى. وندىرىستىك جانە لوگيستيكالىق تىزبەكتەر تاعى دا تۇيىققا تىرەلدى, ەكسپورتتىق بەلسەندىلىك تومەندەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشىلىق جانە ينۆەستيتسيالىق قارقىننىڭ دا باسەڭدەۋىنە سەبەپ بولىپ جاتىر.

بانك ساراپشىلارى بيىل بازالىق ستسەناري بويىنشا رەسەي­دىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 7 پا­يىزعا, بەلارۋستىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 6,5 پايىزعا قىس­قارادى دەپ بولجام جاساپ وتىر. سايكەسىنشە, وسى ەكى ەلمەن تىعىز ساۋدا بايلانىسىن ورناتقان وزگە دە قاتىسۋشى ەلدەر ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى دە باياۋلايدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىشكى جالپى ءونىم ارمەنيادا – 1 پا­يىز­عا, قازاقستاندا – 2,5 پا­يىزعا, قىرعىزستاندا – 1,1 پا­يىزعا, تاجىكستاندا 4,2 پايىزعا وسپەك.

– 2023 جىلى ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ قاتىسۋشى-مەملەكەتتەرىندە ءوسىم قار­قىنى جەدەلدەيدى دەپ كۇتىلەدى. بازالىق بولجامعا ساي, 2023 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسى 4,8 پايىزعا ۇلعايادى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى, تۇتىنۋشىلىق جانە ينۆەستيتسيالىق بەلسەن­دىلىك­تىڭ ارتۋى وسىمگە سەبەپ بولماق. قىرعىزستان مەن ار­مەنيا ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسىمى 1,6 جانە 3,5 پايىز بولادى. وعان ەكسپورتتاۋشىلار مەن ەڭبەك ميگرانتتارىن جاڭا نارىقتارعا قايتا باعدارلاۋ پروتسەستەرى قولداۋ كورسەتەدى, – دەيدى ەۋرازيالىق دامۋ بانكى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان دالەنوۆ.

شيكىزات باعاسىنىڭ ءوسۋى, دەۆال­­ۆاتسيالىق جانە ينفلياتسيا­لىق قىسىمداردىڭ ۇدەۋى, ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ جوعارى دەڭگەي­دە قۇبىلۋى, جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنىڭ بۇزىلۋى – جىل سوڭىنا قاراي تۇتىنۋشىلىق باعالاردى وسىرۋگە سەبەپ بولاتىن نەگىزگى فاكتورلار.

ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ ساراپ­­شىلارى 2022 جىلى مونە­تار­لىق جاعدايدىڭ سيپاتى ينفليا­­تسيامەن كۇرەسۋ جانە ەكو­نومي­كا­لىق بەلسەندىلىكتى قول­داۋ ارا­سىن­داعى باسىم­دىق­تار­دىڭ تەڭگەرى­مىن ەسكەرە وتىرىپ اي­قىندا­لادى دەپ ەسەپ­تەيدى. بازا­لىق مول­شەر­لەمە رەسەي­دە 9 پا­يىزعا (11 پا­يىزدان), قازاق­ستان­دا 12 پايىزعا (14 پا­يىزدان) دەيىن ءتۇسۋى مۇمكىن.

ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باس ەكونوميسى ەۆگەني ۆينو­­كۋروۆتىڭ ايتۋىنشا, دامى­عان ەلدەردەگى ينفلياتسيا كور­سەت­كىشىنىڭ 10 پايىزدان اسىپ كەتۋى ءبىز ءۇشىن دە باستى تاۋەكەلگە اينالىپ وتىر. كومىرسۋتەك جانە ازىق-ت ۇلىككە قاتىستى تاۋەكەلدەردىڭ تۋىنداۋى ينفلياتسيانىڭ ودان ءارى اسقىنۋىنا جانە 2023 جىلدىڭ باسىنداعى جاھاندىق رەتسەسسياعا جول اشىپ بەرۋى ىقتيمال.

– مۇنداي قولايسىز جاعدايدا بولۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ ستسەناريى سونشالىقتى ۇلكەن ەمەس. الايدا ودان قۇتىلۋ ۇزاققا سوزىلادى ءارى قيىن بولادى, – دەيدى ە.ۆينوكۋروۆ.

ساراپشىنىڭ ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ قاتىسۋشى-ەل­دەرىن­دە ينفلياتسيا ۇدەۋى مۇمكىن دەگەن بولجامى قازىردىڭ وزىندە ورىندالىپ جاتىر. 2022 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستانداعى ينفلياتسيا 14 پايىزعا جەتتى. ساۋىردە باعانىڭ جىلدىق ءوسىمى 13,2 پايىز مەجەسىندە تۇراقتاپ ەدى. مامىردا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى – 19 پايىزعا, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار – 11,9 پايىزعا, اقىلى قىزمەتتەر 9,1 پايىزعا قىمباتتاعان. اسىرەسە, قانت (+60,5 پايىز), كوكونىس (+31,5 پايىز), ۇن (+29,9 پايىز), قۇس ەتى (+28,5 پايىز), جارما (+27,1 پايىز), كارتوپ (+26,2 پايىز), ماكارون ونىمدەرى (+25,9 پا­يىز), جەمىس-جيدەك (+24,6 پا­يىز), قاتتى سىر (+23,8 پايىز), نان جانە ۇن ونىمدەرى (+21,5 پايىز) جانە كەپتىرىلگەن جەمىستەر (+21,1 پايىز) قاتتى قىمباتتاعان.

ۇسىنىلعان بولجام اياسىندا بانك ساراپشىلارى ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتى پرو­ين­فليا­تسيالىق تاۋەكەلدى تومەن­دەتۋگە باعىتتالادى دەپ سانايدى.

«ناۋرىز ايىندا تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى جانە ينفلياتسيانىڭ كۇشەيۋى قارجىلىق تۇراقتىلىق ماسەلەسىن العا شىعاردى. وسىعان وراي اقشا-نەسيە ساياساتىن رەت­تەۋ­شى ورگان ينفلياتسيانى تومەن­دەتۋدى باستى باسىمدىققا اينال­دىرادى. ەۋرازيالىق دامۋ بانكى­نىڭ باعالاۋىنشا 2022 جىلى قاتاڭ مونەتارلىق شارتتار ساقتا­لادى. بازالىق مولشەرلەمە 12-14 پا­يىز ارالىعىندا بولماق. ينف­ليا­تسيالىق كۇتۋلەردىڭ تومەن­دەۋى شەگىندە ينفلياتسيا 2023 جىل سوڭىنا قاراي 9-10 پايىز­عا دە­يىن تومەندەۋى مۇمكىن. تەڭ­گە جىل­دىڭ ەكىنشى جارتىسىن­دا تۇ­راق­تالۋى ىقتيمال. كاس­پي قۇ­بىر كونسورتسيۋمى تەرمي­نال­دارىنىڭ بىرىندەگى اپاتتىڭ تۇزە­تىلۋى, سونداي-اق الەمدىك مۇ­ناي نارىعىنداعى قولايلى باعا كونيۋنكتۋراسىندا 2022 جىل­دىڭ III-IV توقسانىندا ەكس­پورت­­تىق كىرىستىڭ ءوسۋىن كۇتەمىز. فە­دە­­رالدى رەزەرۆتىك جۇيە مول­شەر­­لە­مەسىن ءماجبۇرلى تۇردە كوتەرۋ جاع­دايىندا دامۋشى ەلدەر­دەن, ونىڭ ىشىندە قازاق­ستان­نان دا كاپيتال اعىنىنىڭ كەتۋى كۇ­شەيەدى. بۇل جاعدايدا تەڭگە باعا­مى بولجامدى گوريزونتتا كوبى­رەك تومەندەۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشىلار.