سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. وندا دەپۋتاتتار زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋدى كۇشەيتەتىن زاڭ جوباسىن قابىلدادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك جانە مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ سالالارىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولدى.
«2018 جىلعى ماۋسىمدا زياتكەرلىك مەنشىك وبەكتىلەرىن تىركەۋدىڭ ءبىر دەڭگەيلى جۇيەسىن قۇرۋدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋدى, تاۋار بەلگىسىن زاڭسىز پايدالانعانى ءۇشىن وتەماقى ينستيتۋتىن جانە تاۋار بەلگىلەرىنە وتىنىمدەر جاريالاۋ تەتىگىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ قابىلداندى. وسى قۇجات زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدەگى كەزەكتى قادام بولدى. بۇل پروتسەسس ۇلتتىق زاڭنامانى حالىقارالىق شارتتارمەن ۇيلەستىرۋ قاجەتتىلىگىنە نەگىزدەلگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان 19 حالىقارالىق شارتقا جانە 25 وڭىرلىك كەلىسىمگە قاتىسادى. وسىعان بايلانىستى, 2020 جىلى پارلامەنت ءماجىلىسى ادىلەت مينيسترلىگىنە وسى سالاداعى قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىنا تالداۋ جاساۋدى ۇسىندى. تالداۋ Reed Smith كومپانياسىنىڭ زاڭ كونسۋلتانتتارىن تارتا وتىرىپ جۇرگىزىلدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەندى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلنار بيجانوۆا.
بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا تانىستىرىلعان. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, زاڭ جوباسىندا حالىققا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن 2025 جىلعا قاراي 2 ەسەگە ۇلعايتۋ جونىندەگى مىندەتتى شەشۋ ۇسىنىلادى. مۇنداي مىندەت Amanat پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا قويىلعان.
«جول كارتاسىن ورىنداۋ ءۇشىن 2022-2024 جىلدارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 8 ملرد 700 ملن تەڭگە ءبولىندى. تۇزەتۋلەر 12 مىڭنان استام مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋگە زاڭ كونسۋلتانتتارىن تارتۋعا باعىتتالعان جانە حالىقتىڭ مۇقتاج توپتارىن قامتۋعا كومەكتەسەدى. بۇل قۇقىقتىق ماسەلەلەردى شەشۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءتۇرلى ينستانتسيالارعا جۇگىنۋ سانىن ازايتۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى گ.بيجانوۆا.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى سەنات سپيكەرى: «بۇل زاڭ جوباسى زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. قۇجاتتا زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارى مەن ونەركاسىپتىك مەنشىك وبەكتىلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلعان» دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. «زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق زاڭنامانى وسى سالاداعى حالىقارالىق ۇستانىم مەن تاجىريبەلەردىڭ ەرەجەلەرىمەن سايكەستەندىرۋگە قاتىستى نورمالار دا بار. سونداي-اق ەنگىزىلگەن نورمالار مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن الۋ اياسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا وسى زاڭ ەلىمىزدە زياتكەرلىك مەنشىك نارىعىن دامىتۋعا, ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
جالپى قابىلدانعان زاڭ ۋاكىلەتتى ورگاندا, ساراپتاما ۇيىمىندا جانە سوتتاردا ءوتىنىش بەرۋشىلەر مەن قۇقىق يەلەنۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىن كوزدەيتىن پاتەنتتىك سەنىم بىلدىرىلگەن وكىلدەر ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان. سونداي-اق زاڭ كونسۋلتانتتارى مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىن كورسەتۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلەدى. سول ارقىلى حالىقتىڭ وسال توپتارى وكىلدەرىنىڭ زاڭ كومەگىن تەگىن الۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا نۇرتورە ءجۇسىپ مەملەكەتتىك رامىزدەردى قورلاعان جانە ادەپسىز سوزدەر ايتقان انشىلەردى ساحنادان 5 جىلعا شەتتەتۋدى ۇسىندى. ودان بولەك, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنداعى وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق كوركەمدىك كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «جاقىندا الماتىداعى سپورت سارايىندا وتكەن كونتسەرتتە «يك» توبى مەن «شيزا» لاقاپ اتى بار ءانشىنىڭ وتە ورەسكەل ءىس-ارەكەتتەرىنە كۋا بولدىق. ولار تۋدى كەلەمەج ەتىپ, بەيادەپ سوزدەر ايتتى. ىلە-شالا تەك كەشىرىم سۇراپ, ايىپپۇل تولەگەنى ءمالىم بولدى. جاڭا قازاقستاننىڭ ەڭ باستى تالابى – زاڭ ۇستەمدىگى. زاڭ بارىمىزگە ورتاق. قۇر كەشىرىم سۇراۋمەن قۇتىلۋ – جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارۋ دەگەن ءسوز», دەدى ن.ءجۇسىپ.
وسى ورايدا دەپۋتات وسى وقيعاعا قاتىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا پىكىر بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, قوعام بۇل وقيعاعا قانداي قۇقىقتىق باعا بەرىلەتىنىن كۇتىپ وتىر.
«قىلمىستىق كودەكستىڭ 372-بابى بويىنشا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رامىزدەرىن قورلاۋ – 2000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىنگى مولشەردە ايىپپۇل سالۋعا, نە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا, نە 600 ساعاتقا دەيىنگى قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا نەمەسە 2 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە, نە سول مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى». كونتسەرتتى كىمدەر ۇيىمداستىردى؟ ادەتتە قالتاسىندا قوماقتى قارجىسى بارلار وتكىزەدى. ولارعا مىنا مولشەردەگى ايىپپۇلدى تولەي سالۋ تۇككە تۇرمايدى», دەدى دەپۋتات.
سەناتور مۇنداي وقيعالار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ ماڭىزدى ەكەنىنە سەنىم ارتىپ وتىر. ول شىعارماشىلىق ەركىندىگى جاۋاپسىزدىقتى بىلدىرمەيدى, ال مەملەكەت ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بەلسەندى قورعاۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مادەنيەت مينيسترلىگى جانىنان رەپەرتۋارلىق القا مەن رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق كوركەمدىك كەڭەستەر قۇرىلۋى كەرەك. بۇقارالىق مادەني ءىس-شارالاردى وتكىزۋ مەن جۇرگىزۋ تالاپتارىنا حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەپ-عۇرپىن ساقتاۋ مەن سىيلاۋ ەرەجەلەرىن ەنگىزۋدى, وسى تالاپتاردى بۇزعان شىعارماشىل ۇيىمدار مەن انشىلەردىڭ قىزمەتىن 5 جىلعا دەيىن شەكتەۋ قويىلۋى ءتيىس», دەدى سەناتور.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا ساۋال جولداعان مۇرات باقتيار ۇلى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى كوتەردى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم الۋداعى تەڭسىزدىكتى, باستاۋىش سىنىپتاردا تىلدەردى وقىتۋ ساپاسىن, سونداي-اق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرىن اتاپ ءوتتى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدەگى نەعۇرلىم رەفورمالانعان ءبىلىم بەرۋ سالاسى. تەك سوڭعى 5 جىلدا ءبىلىم تۋرالى زاڭعا 29 رەت وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى, ال مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى 2000 جىلدان 2017 جىلعا دەيىن 7 رەت وزگەردى. سونىمەن قاتار بۇل وزگەرىستەردەن تەك كىتاپ باسپالارى عانا پايدا كوردى, ال بالالار تەك تاجىريبە نىسانىنا اينالادى. سەناتور بۇل سالاعا ميللياردتاعان قاراجات سالعانىنا قاراماستان, ەلدەگى ءبىلىم دەڭگەيى جاقسارتۋدى تالاپ ەتەتىنىن جەتكىزدى.
«الەمدىك بانك زەرتتەۋى بويىنشا ەلدەگى وقۋشىلاردىڭ 1 پايىزى عانا ساپالى ءبىلىم الىپ جاتىر. وقۋشىلارىمىزدىڭ باسىم بولىگىنىڭ تاڭداۋ جاساۋ مۇمكىندىگى جوق. ولار نەگىزىنەن ەكى نە ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەردە ءبىلىم الۋدا. الەمدىك بانكتىڭ زەرتتەۋىنشە قازىر ەلىمىزدەگى ادام كاپيتال يندەكسى بار-جوعى 63 پايىز. بۇل يندەكس بالا تۋىلعانىنان باستاپ 18 جاسقا دەيىنگى قالىپتاستىرىلۋى ءتيىس وقۋشىلاردىڭ قابىلەتتەرى مەن داعدىلارىنىڭ جيىنتىعى. ءبىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسى وسىلاردىڭ 63 پايىزىن بەرىپ وتىر», دەدى سەناتور.
مۇرات باقتيار ۇلى ءوزىنىڭ ساۋالىندا سالانىڭ باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن شەشۋ جولىندا اسا اۋقىمدى قىزمەت اتقارىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
ء«بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قازىرگى ەرەجەگە ساي 200-دەن استام قىزمەت كورسەتەدى. اتاپ ايتقاندا, 900 مىڭ ءبۇلدىرشىنى بار 10 300 بالاباقشا, 3,5 ملن وقۋشى وقيتىن 7 500 ورتا مەكتەپ, 500 مىڭ كونتينگەنتى بار 820 كوللەدج, 600 مىڭ ستۋدەنتى بار 120 جوعارى وقۋ ورنى جانە جارتى ميلليوننان استام مۇعالىمدەر مەن پەداگوگتاردىڭ جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋ كەرەك. بۇل ءبىر مينيسترلىككە وتە ۇلكەن سالماق. سوندىقتان دا كەشە عانا پرەزيدەنت ايتقانداي, مينيسترلىكتىڭ باسقارۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ جولدارىن قاراستىرعان دۇرىس دەپ سانايمىز», دەدى دەپۋتات.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سۇلتانبەك ماكەجانوۆ اۋىلدىق بيۋدجەتتەر كىرىستەردىڭ جەكە كوزدەرىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, وسى باعىتتا بىرقاتار ناقتى شارالار ۇسىندى.
اۋىل وكرۋگتەرى اكىمدەرىنىڭ دەربەستىگىن كۇشەيتۋ بيۋدجەتتى ۇلعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ول ءۇشىن سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە تۇسەتىن تۇسىمدەر تىزبەسىن كەڭەيتۋدى ۇسىندى. دەپۋتات جاقىندا جامبىل وبلىسىنا بارعان كەزدە سەناتورلار اۋىل تۇرعىندارىمەن بيۋدجەتارالىق قاتىناستار جۇيەسىنىڭ جانە بيۋدجەتتىك وپەراتسيالاردى وڭتايلاندىرۋدىڭ ماسەلەلەرىن تالقىلاعانىن اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋلەر بارىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى 4 دەڭگەيدەگى بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ, ياعني اۋىل كىرىستەرىنىڭ شەكتەۋلى تىزبەسى بولدى.
ء«تورتىنشى دەڭگەيدەگى بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ مەنشىكتى كوزدەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى تەتىك قاراستىرىلعانى بەلگىلى. اتاپ ايتقاندا, قورشاعان ورتانى وندىرىستەرمەن لاستاعانى ءۇشىن تولەمدەردى, سونداي-اق قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن ايىپپۇلداردىڭ تۇسىمدەرىن بيۋدجەتكە 70 پايىز ءبولۋ ءنورماتيۆى بويىنشا بەرۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار اۋىلدىق وكرۋگتىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەرى سالعان ايىپپۇلداردى سول اۋىلدىڭ بيۋدجەتىنە بەرىلسىن», دەدى دەپۋتات سۇلتانبەك ماكەجانوۆ.
سونىمەن قاتار سەناتور ۇكىمەتكە وڭىرلەردىڭ قارجىلىق دەربەستىگىن كەڭەيتۋ جانە ەكونوميكانى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ, سول ارقىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىستەرىن ۇلعايتۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.