قاسيەتتى ونەردى قاستەرلەي بىلەتىن كوكشەلىك تىڭدارمان قاۋىم رومان بوريسوۆسكي شەرتكەن كۇيلەردى تىڭداۋعا قۇمار. جاسىنان دومبىرانى جان سەرىگى ەتىپ كەلە جاتقان بوزبالا كۇي تاريحىن زەرتتەۋگە دە ىنتالى.
تالدىرماش دەنەلى, اقسارى جىگىت باۋىرىنا قىسىپ ۇستاعان دومبىراسىن شەرتىپ وتىر. قوس ىشەكتەن ورىلگەن جانعا جايلى اۋەن تىمىق اۋاعا ەركىن تاراپ, ەلدى ەلىكتىرىپ, باۋراپ, وزىنە تارتىپ بارادى. «ەركە سىلقىم». اي ديدارلى ارۋدى اڭساعان جۇرەكتىڭ ءۇنى, ءلۇپىلى.
– كۇي ءسىڭىمدى بولۋى ءۇشىن تاريحىن بىلگەن ابزال, – دەيدى دومبىراشى رومان بوريسوۆيچ, – سوندا عانا مازمۇنىن ۇعىپ, ماعىناسىنا جەتەسىڭ. مەنىڭ ويىمشا كۇيدى تارتپاس بۇرىن الدىمەن ونداعى قاتپار-قاتپار ويدى, قيلى-قيلى وقيعانى تىڭدارمان قاۋىمعا ايتىپ جەتكىزگەن دۇرىس. كۇي – قازىنا دەيدى عوي. وسى ءسوزدىڭ جانى بار. كۇي تاريحىن زەرتتەگەن ادام قازاق جۇرتىنىڭ بار تاريحىن قوسا بىلەر ەدى. ويتكەنى كۇيدىڭ شىعۋى, ونداعى سىر مەن سيپات ەلىمىزدىڭ وتكەنىن ايتادى ەمەس پە؟ مۋزىكاسىن تىڭداپ, سول جۇرتتىڭ بار بولمىسىن, تابيعاتىن اڭعارۋعا بولادى. ماسەلەن, مەن ءسۇيىپ ورىندايتىن «ەركە سىلقىم» جۇرەك قىلىن شەرتەتىن اۋەن عانا ەمەس, قازاق قىزدارىنىڭ ادەمىلىگىن, يناباتتىلىعىن, ەركەلىگىن سيپاتتايتىن شىعارما. داۋلەسكەر دومبىراشى ءابدىمومىن جەلدىباەۆتىڭ ءوزى قازاق قىزدارىن وزگەدەن ارتىق كورمەسەم, مۇنداي كۇي تۋماس ەدى دەمەي مە, وسى اۋەندى تاپقانشا جيىرما جىل ۋاقىتى كەتىپتى. اۋەندى ءتۇسىنىپ-تۇيسىنسەڭىز, ارۋدى ون بەسىندە تولعان ايعا تەڭەپ, تولىقسىپ تۇرادى. جۇرەكتى جاۋلايتىن نەتكەن سۇلۋ ءۇن دەسەڭىزشى.
كۇي تۋرالى كەلىستى پىكىر ءبىلدىرىپ وتىرعان رومان بوريسوۆيچ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجار اۋدانىنداعى لەنينگرادسكي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. وسى اۋىلداعى №1 ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىندە جەرگىلىكتى جەردەگى ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ جاناشىرى قاسىمجان توشكەن جەتەكشىلىك ەتەتىن مۋزىكا مەكتەبىندە وقىعان.
– روماننىڭ بالا كەزىنەن بەيىمى كۇشتى بولدى. جالعىز بەيىمى عانا ەمەس, تال بويىنداعى تاماشا مىنەزگە دە, ءىلتيپات پەن ىزەتكە دە ءدان ريزا بولاسىڭ, – دەيدى ۇستازى قاسىمجان توشكەن, – 1978 جىلى شالعايداعى شاعىن اۋىلدا مۋزىكا مەكتەبىن اشتىم. الدىمىزدان تالاي قابىلەتتى بالالار ءوتتى, سونىڭ ىشىندە رومانىم ءبىر توبە. قازاق ۇلت-اسپاپتار انسامبلىندە وينادى. قوڭىر داۋسىمەن ءان سالعاندا, ارقانىڭ اق سامالى جانىڭدى جەلپىگەندەي راحات ءبىر سەزىمگە بولەنەسىڭ. مەكتەپ بىتىرەردەن ءبىر جىل بۇرىن كوكشەتاۋداعى ءبىرجان سال اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجىنە قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ, تابىس ەتتىم. مۇنداي بالالار اۋىلدا قالىپ قويماۋى كەرەك قوي. ءۇمىتىمدى اقتاپ, جاقسى وقىپ ءجۇر. ونەرىن دە كورسەتىپ ءجۇر. قازىر كوللەدجدە وقىپ ءجۇرىپ, وبلىستىق فيلارمونيادا ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ قۇرامىندا ونەر كورسەتەدى.
رومان سارعىش ءوڭى الاۋلاپ سىر شەرتكەن. كوكشەتاۋلىقتاردىڭ كوزى ۇيرەنگەن دەيدى, ال باياناۋىلعا بارعاندا, اقتاۋداعى الاماندا كوپشىلىكتىڭ ىنتاسى كەرەمەت بولعانعا ۇقسايدى.
– وقۋشىمنىڭ كۇي ونەرىنە دەگەن, ونىڭ قۇدىرەتىن ۇعۋعا, بولمىسىن ءتۇسىنىپ, بار ءنارىن بويىنا سىڭىرۋگە دەگەن ىنتاسى زور, – دەيدى ۇستازى, داۋلەسكەر دومبىراشى ساكەن ءبىرجانوۆ, – كەيبىر جاستارىمىز ءوز تىلىنە وگەيلىك تانىتىپ جۇرگەن كەزىندە وسىنداي وقۋشىعا ىقىلاسىڭ قالاي اۋمايدى.
ەندى ءبىر ءسات رومان بار ىنتاسىمەن بەرىلىپ, كۇي اتاسى – قۇرمانعازىنىڭ «اداي» كۇيىن ورىنداعان. جاڭا عانا كۇي ءتالىم-تاربيەنىڭ ۇلكەن قۇرالى دەگەن ءسوز ءلامى شىندىق ەكەندىگىن شىمىرلاي شاپشىعان كۇي جەلىسىن تىڭداپ وتىرىپ كوز جەتكىزەسىڭ. اڭىز بىلاي دەيدى, قازاقتىڭ 300 جاۋىنگەرى ەل شەتىنە كەلگەن ەكى مىڭعا جۋىق باسقىنشى جاۋعا قارسى تۇرادى. قارامى از بولسا دا, جاسانىپ كەلگەن جاۋدان ىقپاپتى. ات قۇيرىعىنا شۇبالتىپ تۋلاق بايلاعان. جاۋعا شاپقان كەزدە سۇيرەتىلگەن تۋلاقتىڭ اسەرىنەن ۇباق-شۇباق شاڭ كوتەرىلگەن. الگىندە عانا ءبىر ۋىس بولىپ تۇرعان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ كوزدى اشىپ-جۇمعانشا قالاي كوبەيىپ كەتكەندىگىن جاۋ جاعى تۇسىنبەي, قاراسىنان قورقىپ ات باسىن كەرى بۇرىپتى. قاشقان جاۋدى قىرىپ سالسا كەرەك. وسى وقيعانى قىر باسىندا تۇرىپ كورگەن كۇيشى كەرەمەت اسەرگە بولەنىپ, «اداي» كۇيىن شىعارعان دەسەدى. تىڭداعان كەزدە الپىس ەكى تامىرىڭدا ەرلىك سەزىمى ويناپ, ەل قورعاعان ەرلەردىڭ تاپقىرلىعىنا, جاۋجۇرەكتىگىنە, تۋعان جەردىڭ توپىراعىنىڭ سىنىقسۇيەمىن جات جۇرتقا باستىرمايمىن دەگەن ءور كوڭىلى مەن پەيىلىنە ءتانتى بولارىڭ بار. دەمەك, ىلكى زاماننان بەرى الاش دالاسىندا شالقىپ تۇرعان سانالۋان كۇيدىڭ ءبىر پاراسى تىڭداعان جاستى ەلدىك پەن ەرلىككە تاربيەلەيتىندىگى شىندىق ەمەس پە؟!
رومان تاعى ءبىر اۋەندى تولقىتا جونەلدى. بولاشاقتىڭ سارا جولى, سالتاناتتى, ءراۋىشتى كۇي. جايناعان جاستار, باس بىرىكتىرىپ, ەل بولاشاعى ءۇشىن قيىندىق اتاۋلىنى اپىرىپ-جاپىرىپ, ادىمداي العا باسىپ بارادى. وسىنداي ونەرىمىزدى قادىرلەپ, ءانىمىزدى شىرقاپ ورتامىزدا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بىرلىگى باردا, ەلدىڭ دە ەرتەڭى ەرتەگىدەي جايناي بەرەرى داۋسىز.
كوكشەتاۋ