جالپى بالالارعا ارناپ ادەبي شىعارما جازۋ قيىن. وعان كەز كەلگەن قالامگەردىڭ جۇرەگى داۋالامايدى. ويتكەنى بالا كوڭىلى مەن سەزىمىن تاپ باسۋ ءۇشىن شەبەرلىك قانا ەمەس, بالا مىنەزدى بولۋ كەرەك.
الەم ادەبيەتىندە بالالارعا ارناپ جازىلعان جاۋھار تۋىندىلار جەتەرلىك. سونىڭ ىشىندە وقىرماندار اتاقتى امەريكالىق جازۋشى مارك تۆەننىڭ «توم سويەردىڭ باسىنان كەشكەندەرى» مەن «گەكلبەرري ءفيننىڭ باسىنان كەشكەندەرى» اتتى شىتىرمان وقيعالارعا تولى حيكاياتتارىن جاقسى بىلەدى. ونى جەتكىنشەكتەر عانا ەمەس, ەرەسەكتەر دە ءسۇيىپ وقيدى. وسى ايتۋلى ەكى شىعارمانى قازاق بالالارىنا كورنەكتى اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆا مولدىرەتىپ اۋداردى. كلاسسيكاعا اينالعان كوركەم دۇنيەنى جازعان اۆتوردىڭ بالالىق شاعى ميسسۋري شتاتىنىڭ گاننيبال قالاسىندا ءوتتى. 1926 جىلى وسى شاھاردا جازۋشىنىڭ كەيىپكەرلەرى توم مەن گەككە ارنالعان ەسكەرتكىش اشىلدى. ەسكەرتكىشكە جاقىن جەردە جازۋشىنىڭ مۇراجاي ءۇيى ورنالاسقان. ونى جەرگىلىكتى تۇرعىندار «توم سويەردىڭ ءۇي» دەپ اتايدى.
سونداي-اق الەمنىڭ كوپتەگەن قالالارىنان ايگىلى جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەرگە قويىلعان ەسكەرتكىشتەردى ءجيى كەزدەستىرەسىز. مۇنداي ءۇردىس ءبىزدىڭ ەلدە دە قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, اقتوبە قالاسىندا بيىل دۇنيەدەن وزعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, جازۋشى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ «قان مەن تەر» تريلوگياسىنىڭ كەيىپكەرلەرىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. وندا بەل-اران شوقى تاسى سيمۆولىنىڭ ۇستىندە بوستاندىققا ۇمتىلعان ەلامان مەن قالەن, سۇلۋ اقبالا, ونىڭ اكەسى سۇيەۋ قارت, ولاردىڭ ارتىندا جالقاۋ سۋدىراحمەت پەن وسەكشىل قاراقاتىن جانە باسىن تىك ۇستاپ, ءيتىن ەرتكەن تاڭىربەرگەن بەينەلەندى.
قازاق كوركەم ءسوز ونەرىندە بالالار ادەبيەتى ايتارلىقتاي دامىدى. كەڭەستىك كەزەڭدە ۇلكەن مەكتەپ قالىپتاستى. بالالارعا ارناپ «شوقان اسۋلارى» دەگەن تاعىلىمدى كىتاپ جازعان ساپارعالي بەگاليننەن باستاپ, وتەباي تۇرمانجانوۆ, سەيىتجان وماروۆ, ناسىرەددين سەراليەۆ, سانسىزباي سارعاسقاەۆ, ماشقار گۋمەروۆ, قاراۋىلبەك قازيەۆ, ءالديحان قالدىباەۆ, قاستەك بايانباي, مولداحمەت قاناز, مارات قابانباي, شاكەن كۇمىسباي ۇلى, وتەپبەرگەن اقىبەك ۇلى, سەيىتقۇل وسپانوۆ, قۋاندىق تۇمەنباي, بايبوتا سەرىكباەۆ سەكىلدى سىرشىل سۋرەتكەرلەر ءونىمدى ەڭبەك ەتتى.
اسىرەسە بالالار ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا قابىرعالى قالامگەر بەردىبەك سوقپاقباەۆ زور ۇلەس قوستى. جازۋشىنىڭ 1951 جىلى شىققان «ون التى جاسار چەمپيونىنان» باستاپ, «الىستاعى اۋىلدا», «بالالىق شاققا ساياحات», «اياجان», «قايداسىڭ, گاۋھار؟» پوۆەستەرى مەن «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» رومانىن بالالار عانا ەمەس ۇلكەندەر دە قولىنان تۇسىرمەدى. ال «مەنىڭ اتىم قوجا» پوۆەسى قازاق ادەبيەتىنىڭ شوقتىعى بيىك تۋىندىسىنا اينالدى. كىتاپتى وقىعان بارلىق بالا «قوجا» سەكىلدى ەركىندىكتى ۇناتتى. ءبىر قاراعاندا تەنتەك, قيقار, بىراق اقىلدى جەتكىنشەكتىڭ بولمىسى سول كەزدەگى يدەولوگيانىڭ قالىبىنا سىيمادى. جازۋشىعا دا سىنشىلار تاراپىنان ۇشقارى پىكىرلەر ايتىلدى. الايدا ءساتتى سومدالعان قوجا بەينەسى تالاي تالانتتى بالانىڭ كوزىن اشتى. بۇل پوۆەست ورىس, ۋكراين, فرانتسۋز, لاتىش, وزبەك سەكىلدى بىرنەشە تىلگە اۋدارىلدى. 1963 جىلى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى شىعارما جەلىسىمەن فيلم ءتۇسىردى. تالانتتى رەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆ قولتاڭباسىن تانىتقان تۋىندىنى قانشاما جىلدار وتسە دە كورەرمەندەر ءالى قۇمارتىپ كورەدى. 1967 جىلى فرانتسيانىڭ كانن قالاسىنداعى جاستار مەن بالالارعا ارنالعان كينوفيلمدەردىڭ حالىقارالىق فەستيۆالىندە ول باس بايگەنى جەڭىپ الدى.
«انا ءتىلى» گازەتىنىڭ 2020 جىلى №50 (1570) 10-23 جەلتوقسانىنداعى سانىندا بەلگىلى قالامگەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانبولات اۋپباەۆتىڭ «بالالىق بەينەمىزدىڭ بەلگىسى» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. وندا تانىمال پۋبليتسيست «مەنىڭ اتىم قوجا» كىتابى كەيىپكەرىنە ەسكەرتكىش قويۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ:
«ەندى, دەيمىز دە, 68 ەل تىلىنە اۋدارىلىپ, 32 مەملەكەتتىڭ فيلموتەكاسىندا تۇرعان تۋىندى ناعىز تۋىندى-اق ەمەس پە؟! ەڭبەك, كەرەمەت ەڭبەك-اۋ, شىركىن! ولاي بولسا ونداعى باستى كەيىپكەر كىشكەنتاي قوجاعا نەگە سيمۆولدىق وبراز تۇرعىسىندا ەسكەرتكىش ورناتپاسقا؟! مۇندا ءبىز جوقتان بار جاسايىق دەپ بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرىپ وتىرعانىمىز جوق. الەمدەگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاريحىندا مۇنداي ءۇردىس بار. وعان ماسەلەن, پاريجدەگى ۆيكتور گيۋگو كىتابىنداعى گاۆروشقا, ريگاداعى اعايىندى گريندەر تۋىندىسىنداعى برەمەن مۋزىكانتتارىنا, ساماراداعى ياروسلاۆ گاشەك شىعارماسىنداعى سايىپقىران سارباز شۆەيككە, مادريدتەگى دجوان كەتلين روۋلينگ كىتابىنداعى كەيىپكەر گارري پوتتەرگە قويىلعان ەسكەرتكىشتەردى ۇلگى ەتىپ ايتۋعا بولادى. ال كورنەي چۋكوۆسكي, گانس حريستيان اندەرسەن, سەرگەي ميحالكوۆ ولەڭدەرى مەن اڭگىمەلەرىندەگى ۆيلنيۋستەگى ايبوليت, كوپەنگاگەندەگى سۋ پەرىسى, ماسكەۋدەگى ستەپا اعاي مۇسىندەرى شە؟ ايتا بەرسەك تورتكۇل دۇنيەدەگى بالالار جازۋشىلارىنىڭ ەڭبەگىمەن ومىرگە كەلگەن مۇنداي وبرازدى تاستۇعىرلار كوپ... تىپتەن كوپ! سولاردىڭ قاتارىندا ءوزىمىزدىڭ ماڭگىلىك بالا بەينەمىز – كىشكەنتاي قوجا تۇرسا مۇنىڭ ەش ارتىقتىعى بولماس ەدى» دەپ جازدى. وسى ماقالا جارىق كورىسىمەن ىلە اۆتورعا سول كەزدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ۋاليدەن جاۋاپ حات كەلدى. حات تولىعىمەن «انا ءتىلى» باسىلىمىندا جاريالاندى.
«قۇرمەتتى جانبولات ءاليحان ۇلى! ءسىزدىڭ «انا ءتىلى» گازەتىنە 10.12.2020 ج. (№50) جاريالانعان «بالالىق بەينەمىزدىڭ بەلگىسى» دەپ اتالعان ماقالاڭىزدىڭ نەگىزىندە پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى مەملەكەت باسشىسىنا قىزمەتتىك حات جازعان ەدى. وندا ءسىز كوتەرىپ وتىرعان ب.سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» شىعارماسىنىڭ كەيىپكەرىنە ەسكەرتكىش ورناتۋ تۋرالى ماسەلەسىمەن قوسا, قازاق بالالار ادەبيەتىن دامىتۋ, بالالار جازۋشىلارىن ىنتالاندىرۋ, ولارعا مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى تۇردە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرىن دە قوسا جازعان ەدىك. ءسىزدىڭ ماقالاڭىزدا كوتەرىلگەن ماسەلەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قولداپ, مەملەكەتتىك حاتشى ق.كوشەرباەۆ ارقىلى ۇكىمەتكە جانە سالالىق مينيسترلىكتەر مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. جۋىردا ۆيتسە-پرەمەر ەرالى توعجانوۆتان اتالعان حاتتا كوتە-رىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى جاۋاپ كەلدى. حاتتا: «...نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمدىگى ب.سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» شىعارماسىنىڭ كەيىپكەرلەرىنە ەلوردادا ەسكەرتكىش ورناتۋعا 2021 جىلعى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن نەمەسە دەمەۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن قارجى قاراستىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدا» دەپ جازىلعان. سونىمەن قاتار بالالار جازۋشىلارىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىمەن 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى ءىس-شارالاردىڭ جوباسى ازىرلەنىپتى. ياعني ءسىزدىڭ قازاق ءباسپاسوزى ارقىلى كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەڭىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالماي, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرما بەرىلىپ, ناقتى شەشىمدەر قابىلدانىپ, اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر» دەلىنگەن.
بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدە بالالار جىلى جاريالاندى. وسى جىل اياسىندا بالالارعا ارناپ بىرقاتار ءىس-شارا قولعا الىندى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە 1 ماۋسىم – حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنىندە ەلورداداعى «جەتىسۋ» ساياباعىندا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا» كىتابىنىڭ كەيىپكەرىنە ەسكەرتكىش اشىلادى. بۇعان دەيىن بالالار قوجانىڭ بەينەسىن كىتاپتان وقىپ, كينودان تاماشالاسا, ەندى ەسكەرتكىشىن كورىپ, ءماز-مەيرام بولادى.