حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ – ستراتەگيالىق مىندەت

وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى اراسىنداعى ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە اسكەري-تەحنيكالىق جاردەم كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى.

«كەلىسىم بويىنشا اسكەري م ۇلىك ءبىر مارتە بەرىلەدى. ونىڭ اتاۋى مەن كولەمى ديپلوماتيالىق ارنا ارقىلى كەلىسىلدى. قازاقستان تاراپى م ۇلىكتى قىرعىزستاننىڭ قويتاش ەلدى مەكەنىنە دەيىن اۆتوكولىكپەن جەتكىزەدى. شىعىن­دى ءوزى كوتەرەدى. قىرعىزستان تاراپى ال­عان م ۇلىكتى تەك قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ ءۇشىن پايدالانا الادى, ءۇشىن­شى تاراپقا بەرمەيدى. تمد-عا قاتى­سۋ­شى مەملەكەتتەرگە قارسى قولدان­باي­دى. ورتالىق ازياعا ىرگەلەس اۋماقتا شيەلەنىس بولعاندا, وڭىر­لىك قاۋىپسىزدىككە سىن-قاتەر تون­گەن جاعدايدا اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ قىرعىزستان قارۋلى كۇش­­تەرىنىڭ وعان تويتارىس بەرۋىنە, ور­تا­لىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعاي­تۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى», دەدى قور­عانىس ءمينيسترى­نىڭ ورىنباسارى سۇلتان قامالەتدينوۆ.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اسكەري م ۇلىك ءتىزىمى انىقتالعان. ول ديپلو­ماتيالىق ارنا ارقىلى كەلىسىلدى. بۇعان قارۋ-جاراق, وق-ءدارى, باقىلاۋ جانە بارلاۋ جابدىقتارى كىرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا اسكەري-تەحنيكالىق كومەكتەن باسقا جاۋىنگەرلىك دايارلىق پەن كادر دايارلاۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

«بۇگىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ قىر­عىزستانعا رەسمي ساپارى باستالادى. وسى ساپار اياسىندا بىرقاتار ماڭىز­دى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلۋ­دە. ءبىزدىڭ بۇگىن قاراعان زاڭىمىز دا باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ ءوزارا قارىم-قاتى­ناسىن, سونىڭ ىشىندە اسكەري-تەحني­كا­لىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى نى­عايتۋعا ارنالعان. سونداي-اق بۇل كەلىسىم ورتالىق ازيادا تۇراقتىلىقتى جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى», دەدى م.اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەناتورلار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنا مۇناي ونىمدەرىن بەرۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى.

بۇل قۇجات قازاقستاندىق كاسىپورىن­دار­دىڭ ارمەنياعا مۇناي, ەلەكتر ەنەرگيا­سى, تابيعي گاز جانە كومىردەن باسقا تا­ۋار­لار جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جا­ساۋ­دى, سونداي-اق مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەاەو ەلدەرىنە كەلەتىن باقىلانبايتىن اعىن­دارىنان نارىقتى قورعاۋدى ماقسات تۇتادى.

ودان بولەك, پالاتا وتىرىسىندا دە­پۋتاتتار «حالىقتىڭ تابىسىن ارت­تىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدار­لاماسى» كەشەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋ شارالارى جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اقپاراتىن تىڭدادى.

«باعدارلامانىڭ ماڭىزدى بولىگى جاڭا ەكونوميكالىق وسۋگە ارنالعان. ازاماتتاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاعدايلار جاساۋ, سونداي-اق جاڭا داعدىلار مەن كاسىپكە  باۋليتىن جاناما شارالاردان قۇرالعان. تىكەلەي شارا­لارعا كەلسەك, 1,1 ملن-نان اسا جۇ­مىس­كەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ كوز­دەلگەن. سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت سالا­سى­نىڭ 850 مىڭنان اسا قىز­مەت­كەرى­نىڭ لاۋازىمدىق ايلىق اقىسى ۇل­عايتى­لادى. دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى 320 مىڭ­نان 531 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, ورتا مە­ديتسي­نالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 173,5 مىڭنان 250 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسەدى.

بيىل ساۋىردەن باستاپ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» كومپانيالار توبىنىڭ 258 مىڭ وندىرىستىك پەرسونالىنىڭ جالاقىسى 5-تەن 48 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى. بۇل رەتتە جالاقىسى تومەن لاۋازىمدارعا باسىمدىق بەرىلدى. ايتالىق, «قازپوشتا» جۇيەسىندەگى جۇرگىزۋشى-كۋرەردىڭ جالاقاسى 144 مىڭ تەڭگەدەن 237 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. وسىلايشا, قازىردىڭ وزىندە ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلدى», دەدى ە.توعجانوۆ.

پرەمەر-مينيستر ورىنباسارىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قوردىڭ ىشكى رەزەرۆتەرى ەسەبىنەن قىزمەتكەرلەردىڭ كىرىستەرىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسا بەرمەك. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 4 كومپانيادا وندىرىستىك پەرسونال جالاقىسى 5 پايىزدان 18 پايىزعا دەيىن وسەدى.

«بۇدان بولەك مەملەكەتتەن قولداۋ شارالارىن الاتىن ءىرى بيزنەسكە قاتىس­تى مىندەتتەمەلەردى بەلگى­لەۋ ەسەبى­نەن وندا ىستەيتىن 2,8 ملن قىز­مەت­كەردىڭ ورتاشا جالاقىسى وسەدى. ەكى اپتا بۇرىن قاراعاندى وبلىسىندا ءىرى بيزنەستىڭ قاتىسۋىمەن بۇل باعىت­تا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ الدىن الا قورىتىندىلارىن تىڭدادىق. ناتي­جە­سىندە, قازىردىڭ وزىندە قازاقستان بويىنشا ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارداعى جالاقى مولشەرىن 15 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن وسىرۋگە قول جەتكىزىلدى.

ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن 2025 جىلعا دەيىن 2 ملن-نان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرى­لا­دى. سونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ پەن كا­سىپ­كەرلىكتە – 950 مىڭ, ينفراقۇ­رى­­لىم­دىق جوبالار شەڭبەرىندە – 583 مىڭ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندە – 458 مىڭ, تۋريستىك سالادا 59 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلادى», دەدى ە.توعجانوۆ. سپيكەردىڭ مالىمەتىنە سايكەس ونەركاسىپ سالاسىندا بارلىعى 713 جوبا جوسپارلانعان. بيىلدىڭ وزىندە 165 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 16 مىڭ­نان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق.

«جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن قۇرۋ جوبالارى تەك ءىرى قالالاردى عانا ەمەس, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر مەن مونو­قالالاردى دا قامتيدى. مونوقالالاردى دامىتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە. سون­دىق­تان قاراعاندى وبلىسىنىڭ ساران قالا­سى ۇلگىسىندە مونوقالالاردى قال­پى­نا كەلتىرۋ مىندەتى تۇر. قالادا ىسكە قوسى­ل­اتىن 3 نەگىزگى جوبا شينالار ءوندى­رىسى, تۇرمىستىق تەحنيكا, جۇك اۆتومو­بيل­دەرىن وندىرۋگە باعىتتالعان. وندا بارلىعى 2500 جۇمىس ورنى قۇرىلادى.

جاناما شارالار – وڭدەۋشى ءوندى­رىستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋعا, جۇمىسقا ورنا­لاسۋ­عا جاردەمدەسۋگە, كاسىپتىك دايار­لاۋعا با­عىتتالعان. ازاماتتاردىڭ كاسىپ­كەر­­لىكتەن تۇسەتىن تابىسىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا ەلىمىزدە 50-دەن اسا ءىرى كاسىپورىندار اينالاسىندا شا­عىن جانە ورتا بيزنەس بەلدەۋىن قۇرۋ كوز­دەل­گەن. ونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە قىزىل­وردا وبلىسىنداعى شىنى زاۋىتى اينالاسىندا 8 شاعىن زاۋىتتان تۇراتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرادى», دەدى ە.توعجانوۆ.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى 2025 جىلعا دەيىن حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابى­لەتىن قورعاۋ ماقساتىندا يمپورتتى ازايتۋعا دەن قويىلىپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. سوعان بايلانىستى ءىرى 87 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى, 14 ەت كومبيناتى, 17 قۇس فا­ب­ري­كاسى ىسكە قوسىلىپ, 6,6 مىڭ گەكتار باق پەن قانت زاۋىتى پايدالانۋعا بەرىلمەك.

«سونىمەن قاتار باقشا, ءسۇت, بال ونىم­دەرىن وندىرەتىن 9 مىڭنان اسا وتبا­سىلىق قوسالقى شارۋاشىلىقتى بىرىك­تىرەتىن 280 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىن قۇرۋ جوسپارلاندى. جالپى, جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي, 2025 جىلعا دەيىن 450 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا ىسكە اسىرىلادى.

بۇل رەتتە وتباسىلىق شارۋاشىلىقتى دامىتۋ بويىنشا جامبىل وبلىسىندا ءتيىمدى ىسكە اسىرىلعان قاناتقاقتى جوبانى ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا تاراتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. پيلوتتىق جوبا 2019 جىلدان بەرى 11 اۋىلدىق وكرۋگتە ىسكە اسىرىلدى. ناتيجەسىندە, جوباعا قاتىسقان 2,5 مىڭ وتباسىنىڭ تابىسى 4 ەسەگە ارتقان. بۇل اۋىلدارداعى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى 65 پايىزعا ازايعان. كاسىپكەرلەر سانى 966-دان 3248-گە دەيىن وسكەن, ياعني ءاربىر ءۇشىنشى وتباسى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ وتىر. قازىر 11 اۋىلدان تۇسەتىن جىل سايىنعى سالىق تۇسىمدەرىنىڭ كولەمى 125 ملن تەڭگەگە جەتتى», دەدى ە.توعجانوۆ.

سونىمەن قاتار بايانداماشى باع­دارلامادا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان توپتارىنىڭ تۇراقتى تابى­سىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا كەشەن­دى شارالار قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, كوپبالالى, سونداي-اق مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان انالارعا ءۇي جاعدايىندا تابىس تابۋعا مۇمكىندىك جاساۋ كوزدەلگەن.

جوبا اياسىندا ايەلدەر ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا قىسقامەرزىمدى كۋرستان ءوتىپ, ءوز ءىسىن اشۋ بويىنشا تەگىن كونسۋلتاتسيا الادى. ناتيجەسىندە, جىل سايىن 20 مىڭ ايەلدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىستاردى انالار كەڭەسى ۇي­لەستىرەدى جانە وڭىرلەردەگى وتباسىلار­دى قولداۋ ورتالىقتارى ارقىلى جۇرگىزەدى. سونى­مەن قاتار وسى باعىتتا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ تەتىك­تەرى جەتىلدىرىلەدى. 2025 جىلعا قاراي جۇمىسقا جارامدى مۇگەدەكتىگى بار ادام­داردىڭ كەمىندە 30 پايىزىن جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانعان.

«بۇگىندە تابىستى ارتتىرۋدىڭ جاڭا ءارى الەۋەتتى باعىتىنىڭ ءبىرى – كرەاتيۆتى يندۋستريا سالاسى. الەمدەگى كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ قارجى اينالىمى 2,3 ترلن دوللاردى قۇرايدى.وسى سالادا 12 جىل بۇرىن ارنايى باعدارلاما قابىلداعان وڭتۇستىك كورەيا 2020 جىلى الەمدىك مەديا-ويىن-ساۋىق نارىعىندا جەتىنشى ورىنعا شىقتى. بۇگىندە بۇل ەلدىڭ كرەاتيۆتى ەكسپورت كولەمى 12 ملرد دوللاردان استى.

سوندىقتان كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. بىرىنشىدەن, ەلىمىزدە 3 مىڭعا جۋىق مادەنيەت ۇيىمى بار. ەڭ الدىمەن وسى ۇيىمداردىڭ كرەاتيۆتى يدەيالار ءۇشىن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەمىز. ەكىنشىدەن, مادەنيەت ۇيىمدارىندا قۇرال-جابدىقتار قولدانا وتىرىپ جاڭا كرەاتيۆتى ءونىم شىعارۋعا نيەتتى ازا­ماتتارعا تولىقتاي مۇمكىندىك بەرىلەدى.

ۇشىنشىدەن, قازىر مادەنيەت ۇيىم­دارىنىڭ مۇلكىن پايدا تابۋ ماقساتىندا ءتيىمدى پايدالانۋ مەحانيزمدەرىن رەت­تەيتىن زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. تۇس­كەن تابىس سول ۇيىمداردى ماتە­ريال­دىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا جانە قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ارت­تىرۋعا جۇمسالادى. بۇل مادەنيەت ۇيىم­دارىن ەكونوميكالىق اينالىمعا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.توعجانوۆ.

م.اشىمباەۆ مەملەكەت باسشىسى قولعا العان ەلدى جاڭعىرتۋ باع­دارىنىڭ باستى ماقساتى ءار قازاق­ستاندىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ەكەنىن ايتتى.

«حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ – ستراتەگيالىق مىندەت. مەملەكەتكە دەگەن سەنىم مەن بارلىق جاڭعىرۋ رەفور­ماسىنىڭ تابىستى بولۋى دا وسى مىندەتكە تىكەلەي بايلانىستى. ازامات­تار جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن ناقتى سەزىنۋى كەرەك. ەندىگى جەردە «بولىنگەن قاراجاتتى يگەرسەك بولدى» دەگەن بۇرىنعى تاسىلدەرمەن جۇمىس بىتپەيدى. سوندىقتان جوبالىق ءتاسىل قاعيداتىن ەنگىزۋ – قۇپتارلىق دۇنيە. ونىڭ ىشىندە جوسپارلانعان ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ناقتى باسشىلاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن قاراستىرعان ءجون. باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ تەتىكتەرىن دە جەتىلدىرۋ كەرەك», دەدى سەنات توراعاسى.

سونداي-اق پالاتا سپيكەرى اتالعان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قاتىساتىنىنا نازار اۋدارىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋ ايرىقشا مانگە يە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

«جالپى, باعدارلاما اياسىندا قولعا الىناتىن شارالار 3,8 ملن ادامدى قامتيدى. بۇل ەلىمىزدەگى جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى دەگەن ءسوز. وسى رەتتە باعانىڭ نەگىزسىز وس­پەۋى اسا ماڭىزدى. سوندا عانا حالىق جاع­­دايىنىڭ جاقسارعانىن شىن سەزىنە الادى. سوندىقتان تابىستى ارت­تىرۋ باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر مىندەتى ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

تالقىلاۋ سوڭىندا پارلامەنت سەناتى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جولىندا ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جۇ­مىس ىستەۋگە جانە زاڭنامالىق تۇرعى­دان قاجەتتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنى ايتىلدى.