ءوڭىردىڭ توعىز اۋدانىندا بەلگىسىز مال اۋرۋى پايدا بولدى. سول سەبەپتى مال ىشىندە ءولىم-ءجىتىم كوبەيىپ تۇر. وسى جىلدىڭ مامىر ايىنا دەيىن 3,8 مىڭ باس ءىرى قارا, 1,7 مىڭ باس قوي-ەشكى بەلگىسىز اۋرۋعا شالدىققان.
دەرتتىڭ دەندەپ ەنگەن جەرى – ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنا قاراستى ەركىنشىلىك اۋىلى. بۇل اۋىل – مالدى, جاندى ەلدى مەكەن. تاراتىپ ايتاتۇعىن بولساق, 5 مىڭ حالىق مەكەن ەتەتىن اتاقونىستا 10 مىڭ قارا مال, 15 مىڭعا جۋىق جىلقى, 11-12 مىڭ باس قوي-ەشكى باعىلادى. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بەلەڭ العان بەلگىسىز اۋرۋ بۇگىن عانا پايدا بولىپ وتىرعان جوق, جاڭا جىل وتە وسىنداي ءبىر ناۋبەتتىڭ كەلىپ قالعاندىعى تۋرالى جامانات حاباردان جالپاق ەل قۇلاعدار بولعان. اياقتارى جەتەتىن جەرگە دەيىن بارىپ, سوزدەرى جەتەتىن جەرگە دەيىن ايتىپ, جانايقايىن جەتكىزىپ, دابىرالاپ دابىل قاققانىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۋاجىنە ەلەڭ ەتەتىن ەشكىم تابىلمادى. اۋەلى قارا مال اۋىرىپتى. العاشقى بەلگىسى سىلەكەيىنىڭ توقتاۋسىز كوپىرىپ اعۋى ەكەن. جىلداعىداي ۇيرەنشىكتى جەمشوبىن جەپ تۇرسا دا, نەگە ەكەنىن كىم ءبىلسىن, ىشتەرى وتكەن. ابدەن السىرەگەن سوڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرى ولە بەرگەن. مال قىستاتۋ ماۋسىمىندا 200-گە جۋىق قارا مال ولگەن. ارقايسىسىنىڭ قۇنى ورتا ەسەپپەن 300 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە دەگەن كۇننىڭ وزىندە ءبىر وتباسىنىڭ ءۇش-ءتورت مالى ءولىپ جاتسا, قانشاما شىعىن ەمەس پە؟! قارا مال قىرعىن تارتقاننان كەيىن قوي-ەشكىنى شىعىن دەپ ەسەپتەۋگە دە شامالارى جەتپەگەن. قىستا قورادا قامالىپ تۇرعان اۋرۋ مال جايىلىمعا شىققان كەزدە ساۋ مالعا جۇقتىرىپ, دەرت دەڭگەيى دۇمەپ سالا بەرگەن. جالعىز ەركىنشىلىكتە عانا ەمەس, بەلگىسىز اۋرۋدىڭ قاۋپى وبلىستىڭ ءبىراز جەرىندە بار. وتكەن ەكى جىل ىشىندە 139 باس مال ولگەن.
مالساق قاۋىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال اۋرۋىنىڭ بەلگىلەرى اۋسىلعا ۇقسايدى. ۆەتەرينارلىق قىزمەت 2021 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى زەرتحاناعا 170 مارتە سىناما جىبەرسە, وسى جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا 38 سىناما جونەلتكەن. وسىلايشا, 209 مارتە سىنامانى زەرتحانادان وتكىزگەنىمەن, بۇل اۋرۋدىڭ قۇرامىندا اۋسىلدىڭ بەلگىلەرى جوق دەگەن قورىتىندى شىعارىلىپ وتىر.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بەلگىسىز اۋرۋدان مالدى ەمدەۋ, الدىن الۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى وبلىستا 16 163 باس قارا مال ەمدەلىپ, جازىلعان. بيىل بەس ايدا 1 520 باس قارا مال, 320 قوي-ەشكى ايتپاي كەلگەن اپاتتىڭ تىرناعىنان امان قالعان. ءبىر عاجابى, اۋرۋ بەلگىسىز دەلىنگەنىمەن, ەمى بەلگىلى. دەرت تىم كوپ تارالعان جەردىڭ ءبىرى – تسەلينوگراد اۋدانى. وتكەن جىلى بۇل اۋداندا مال دارىگەرلەرى 5 177 مالدى ەمدەپ, جازعان. سونداي-اق قورعالجىن, ارشالى, ەرەيمەنتاۋ اۋداندارىندا دا بەلگىسىز اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالىپ, قارا مال مەن قوي-ەشكى اۋىرعان سوڭ ەمدەلگەن. مىنە, وسى كەزدە دابىل قاعىپ, قولداعى مالدى امان الىپ قالۋ ءۇشىن ەكپە ەگىلۋ كەرەك ەدى.
– ەكپە ەگىلمەگەننەن كەيىن بەلگىسىز مال اۋرۋى ەتەك الىپ كەتتى. اۋرۋدان ولگەن مالدىڭ ولىمتىگىن اۋىل تۇرعىندارى قوقىسقا اپارىپ ءۇيىپ تاستادى. كەيىن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى ولىمتىكتەردى كۇيدىرىپ جىبەردى. نەگىزى ول دا اۋرۋعا جول اشۋى مۇمكىن. ولگەن مالدى ساداقا دەر ەدىڭ, ءتول دە جوق. قارا مالدىڭ دا, ۇساق مالدىڭ دا ءتولى تۋا سالىپ ءولىپ جاتتى. ءولى تۋعاندارى دا بار, – دەيدى ەركىنشىلىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىكبول كەنجەبەك ۇلى.
سەرىكبول كەنجەبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاپپاي اۋرۋ كوكتەم شىعا باستالعان. ۋاقىتىندا ەكپە ەگىپ, بەلگىسىز اۋرۋدىڭ الدىن العاندا مۇنداي بولماس پا ەدى.
– ەندى نەسيەگە مال الىپ, شارۋامىزدى العا سۇيرەيمىز دەپ ۇمتىلعاندار قارىزدارىن قايتارا الماي دال. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعى وسى مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان ادامدار عوي. ءتورت ت ۇلىگىن تەگىس قىرىپ الىپ, جۇگەن ۇستاپ قالسا, قايتىپ كۇن كورمەك؟ ايتەۋىر, كۇندىز-ءتۇنى ۋايىمعا باتقان جۇرتتىڭ ىشكەنى ءىرىڭ, جەگەنى جەلىم بولىپ وتىر, – دەيدى سەرىكبول كەنجەبەك ۇلى.
وتكەن قىستا وبلىستاعى باعىمداعى مال ازىقتان تارىلماعانىمەن, الدەبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى ءىرى قارانىڭ ءبىرشاما ازايىپ كەتكەنى تۋرالى اقپارات ايتىلعان ەدى. ەل ىشىندەگى مالساق قاۋىمنىڭ پايىمداۋىنشا, ىلگەرى باسقان قادامدى كەرى كەتىرىپ تۇرعان جاي بەلگىسىز مال اۋرۋى بولىپ تۇر. وسى ارادا بەلگىسىز دەگەن بولجام تۋرالى كۇدىكتى ويدىڭ قىلاڭ بەرەتىنى بار. ىقىلىم زاماننان بەرى ءتورت ت ۇلىك مال باعىپ كەلە جاتقان مالساق قاۋىم ءۇشىن اق سۇيەك جۇتپەن پارا-پار مال اۋرۋىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن بەلگىلى-تۇعىن. ال بەلگىسىز دەپ كۇلبىلتەلەۋدىڭ استارىندا قانداي ساياسات جاتىر؟! بالكىم, تابىنعا كەلگەن توپالاڭ تۋرالى ءتامام ەل قۇلاقتانسا, مال ەتىنىڭ وتپەي قالۋى مۇمكىن بە؟ جاۋىردى جابا توقىپ, بۇل ءوزى بۇرىن-سوڭدى بولماعان بەلگىسىز اۋرۋ دەپ جاسىراتىن بولساق, ەتىن جەپ, ءسۇتىن ىشكەن حالىق جاپپاي اۋرۋعا شالدىقپاي ما؟ مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الگى اۋرۋ وتە جىلدام تارايتىن ءتۇرى بار. قازىرگى كۇنى وبلىستىڭ استراحان, ارشالى, بۋراباي, بۇلاندى, ءبىرجان سال, ەرەيمەنتاۋ, زەرەندى, قورعالجىن, تسەلينوگراد اۋداندارى دەرت وشاعىنا اينالعان. دابىل قاعاتىن-اق جاي. مىڭداعان ءىرى قارا اۋىرعان سوڭ اياقتى مال جۇقپالى اۋرۋدى جۇقتىرماي تۇرا ما؟ بەلگىسىز اۋرۋ مەڭدەگەن مىڭ سان مال جايىلعان جايىلىم دەمىككەن دەرتتىڭ وشاعى ەمەس پە؟! مال سىلەكەيى جايىلىمداعى شالعىنعا جۇعىپ, ساۋ مال دا الگى وشاقتىڭ وقپانىندا ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جۇتىلىپ جاتسا, تىگەرگە تۇياق قالا ما؟
دەرت وشاعى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا دەندەپ تۇرعانىن جوعارىدا ايتتىق. اۋدانداعى ەرەيمەنتاۋ قالاسى اقمىرزا, ەركىنشىلىك, ۆەرەنكا جانە ەڭبەك ەلدى مەكەندەرىنىڭ جايىلىمدارى مەن 14 جايلاۋدا باعىلعان مال اۋرۋعا ۇشىراپ وتىر. وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى يبراگيم بالتابايدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال دارىگەرلەرى اۋرۋ العاش بەلگىلى بولعان كۇننەن باستاپ جۇمىس جۇرگىزۋدە. ايتسە دە, ەكپە ۋاقتىلى ەگىلمەگەندىكتەن, قاۋىپتىڭ بەتىن قايتارۋ مۇمكىن بولماي تۇر.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالعان 698 باس ءىرى قارا مال مەن 300-گە جۋىق قوي-ەشكى ساۋىققان. ال 19 باسى ارام ءولىپتى. وسى ارادا سالماقتىڭ مال يەسىنە ءتۇسىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال اۋرۋىنىڭ ناقتى ءتۇرى بەلگىسىز بولعاندىقتان كارانتين جاريالانباعان. وسى اراسى مۇلدە تۇسىنىكسىز. قىرۋار مالدىڭ قىناداي قىرىلىپ جاتقانىن كوز كورىپ وتىر. سىناماعا جىبەرىلگەنىمەن, اۋسىل اۋرۋىنىڭ بەلگىسى جوق دەگەن قورىتىندى جاسالۋدا. كارانتين جاريالانباعان سوڭ مال يەسىنە وتەماقى تولەنبەيدى. ال جاريالاي قالسا, مال اۋرۋى ەتەك العان جەردەن مال ەتىن كىم ساتىپ السىن؟! بىزدىڭشە, ماسەلەنىڭ ءمانىسى وسى تۇيىنگە كەلىپ تىرەلىپ تۇر.
ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ ۆەتەرينارلىق ستانساسى اۋرۋعا شالدىققان مالداردى ەمدەۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگە كولەمىندەگى قايتارىمدى قارجىعا ءدارى-دارمەك ساتىپ العان. قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس بۇل ورايداعى شىعىندى مال يەلەرىنىڭ وزدەرى وتەيدى. ال اۋرۋ بەلگىسىز بولسا, وندا قالاي ەمدەمەك؟ اينالىپ كەلگەندە شوقپاردىڭ جۋان باسى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ باسىن ءتولىنىڭ ەسەبىنەن كوبەيتەمىز دەپ نەسيە الىپ, جاتپاي-تۇرماي جۇمىس ىستەپ, جانتالاسىپ جاتقان ەلگە تيگەلى تۇر. ەڭ دۇرىسى, اقيقاتىن ايتۋ, كارانتين جاريالاۋ, ءتيىستى شارالاردى قولدانۋ. سوندا عانا ەتەك الىپ بارا جاتقان بەلگىسىز اۋرۋ بىردەن ساپ تىيىلماسا دا, جايىلۋ كولەمى تارىلار ەدى. ءدال قازىر قالعان مالدى امان ساقتاۋ باستى ۋايىم بولىپ تۇر.
ەركىنشىلىك اۋىلىنداعى اسا قاۋىپتى مال اۋرۋى بەلگىلى بولعاننان كەيىن ءساۋىر ايىنىڭ 11-29 كۇندەرى سىناماعا جىبەرىلگەن. كەلگەن جاۋاپ بەلگىلى. اۋسىلدان امان. ونداي بەلگى بايقالمادى دەگەن سىڭايلى. ازىرگە مال يەلەرىنە ساقتانۋ قاجەتتىگى ەسكەرتىلۋدە.
اقمولا وبلىسى