ەل بىرلىگىنىڭ بەرىك تۇعىرى

قازاقستاننان باسقا وتاننىڭ كەرەگى جوق...

ەۆگەني كينتسەل,

تاۋەلسىز زاڭگەر, كونسۋلتانتتاردىڭ رەسپۋبليكالىق پالاتاسىنىڭ جانە «اقجول» دپ سولتۇستىك

قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى:

– مەن سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلى­سىندا تۋىپ-ءوستىم. مەك­­تەپتى وسىندا وقىدىم. جوعارى ءبىلىمدى دە وبلىس ورتالىعى پەترو­پاۆل قا­لا­سىنان الدىم. اكەم پرو­كۋراتۋرا قىز­­مەتكەرى بولدى, وبلىستىق پروكۋروردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقاردى. ول ەشقاشان اتاجۇرتىنا, گەرمانياعا كوشۋدى ويلاعان دا جوق, وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ومىردەن ءوتىپ, ءوزى تۋعان ۇلى دالا توپىراعىندا جاتىر. مەن دە قازاق­ستان­نان باسقا جەردە تۇرۋدى قالامايمىن. مەنىڭ ءبىر-اق وتانىم بار, ول – قازاقستان. مەن ونى سۇيەمىن, ال ەگەر ەل باسىنا كۇن تۋىپ, قورعاۋ كەرەك بولسا, الدىڭعىلاردىڭ قاتارىندا ساپقا تۇرامىن.

مەن گەرمانيادا ەكى رەت بولدىم. ارينە, تاماشا جەر, تۇرمىس دەڭگەيى جوعارى. كوپ نارسەسىنە قىزىعاسىڭ. بىراق بىرنەشە كۇننەن كەيىن تۋعان ەلدى اڭسايسىڭ. ويتكەنى ولاردا بىزدەگى ەركىندىك, ادامدار اراسىنداعى جىلى قاتىناس جوق. كوپ ادام ءبىر-بىرىنە قاتال ما­دەنيەتكە بايلانعان تەحنيكالىق باي­لانىسپەن ماتالىپ قالعان سياق­تى. ەشقاشان اشىلىپ, بىز­دەگىدەي ەمىن-ەركىن سويلەسپەيدى. سوندىقتان ءبىز بارىمىزدى باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. ادامدىق جىلىلىق ۇنەمى بويىمىزدا بولسىن. ادام ءۇشىن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەن جوعارى ەشتەڭە جوق.

مەن بارلىق وتانداسىمدى 1 مامىر – قازاقستان حال­قىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن. ەلىمىزدە ار­قاشان ءوزارا تۇسىنىستىك پەن توزىمدىلىك بولسىن! وسى ەكەۋى بولسا ءبىز ارقاشان دا ءوزارا تاتۋ بولامىز. بۇل مە­رەكە – ءبىزدىڭ ءبىرتۇتاس ەكەنىمىزدى ايعاقتايتىن ەرەكشە كۇن. بۇل كۇندى ءبىز ءوزىمىزدىڭ قازاق, ورىس, ۋكراين, تاتار دوستارىمىزبەن بىرگە ايرىقشا اتاپ وتەمىز. مۇم­كىنشىلىگىنە قاراي تازا اۋاعا شىعىپ, كەڭ دالانىڭ جۇپار ءيىسىن جۇتامىز.

ىنتىماعى بەرىك ەلدىڭ ىرىسى مول

دميتري روماششەنكو,

قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى:

– ىقىلىم زا­­مان­­دارداعى ءتۇر­­­­­لى تاريحي سە­­بەپتەرمەن پول­تا­ۆا, حار­كوۆ, حەرسون گۋبەرنيا­لارىنان قازاق جەرىنە قونىس اۋدا­رىپ, وسىناۋ ۇلان-عايىر ۇلى دالانى ءيسىنىپ, تۇراقتاپ قالعان ۋكراين ۇلتىنىڭ وكىلىمىن. ءتۇرىمىز, ءتىلىمىز الا-قۇلا بولعانىمەن, وسى ەلدىڭ تىلەۋىن تىلەپ, بىرنەشە عاسىر بويى تاتۋ-ءتاتتى بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ, ءوسىپ-ءونىپ وتىرعان جايىمىز بار. سوندىقتان مامىراجاي مامىردىڭ باسى – حالىقتار بىرلىگى كۇنى مەرەكەسى قازاقستان ۋكرايندارىنىڭ ورنى ەرەك, اسا قادىر تۇتىپ, قاستەرلەيتىن مەيرامى.

مەن قوستاناي وبلىسىنا قاراستى فەدوروۆ اۋدا­نىندا دۇ­نيەگە كەلدىم. ءتىلىم ورىسشا شىقتى. ويتكەنى ۇيدەگى اكە-شەشەم, باۋىرلارىم تۇگەل ورىس تىلىندە سوي­لەسەدى. سوعان قاراماستان مەم­لەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنىپ الدىم. ونى­مەن قويماي, احمەت بايتۇر­سىن ۇلى اتىنداعى قوستاناي ۋني­ۆەرسيتەتىن قازاق فيلولوگياسى ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, ديپلوم الىپ شىقتىم. ءبىرىنشى سىنىپتا قازاق ءتىلى ءپانى بويىنشا ديكتانتتان «ەكىلىك» دەگەن باعا الىپ, قاتتى كۇيزەلگەنىم ەسىمدە قالىپتى. ءتىل ۇيرەنۋگە سول وقيعا سەبەپ بولدى. ءبىرىنشى سىنىپتىڭ سوڭىنا دەيىن 100-گە دەيىن ساناپ ۇيرەندىم. كەيىن قازاق ادەبيەتىنە دەن قويا باستادىم. ادەبيەت وقى­عان بالاعا ءتىل ۇيرەنۋ وڭاي بولادى. اباي, مۇحتار, مۇقاعالي شىعارمالارىن جاستانىپ وقىدىم. دالا كوشپەندىلەرىنىڭ تاريحىنا بويلادىم. وسىلايشا, ۇلتارالىق دوستىق, باۋىرمالدىق, ىنتىماق دەگەن قۇندىلىقتارعا باستايتىن توتە جولدىڭ كىلتى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ ارقىلى قولعا تۇسەتىنىن ءتۇسىندىم.

قازىر قوستاناي قالاسىنداعى م.گوركي اتىن­داعى گيمنازيادا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەمىن. بيىل وبلىستىق قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنا قاراستى دوستىق ۇيىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باس ساراپشىسى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ كۋرسىن اشتىم. بۇل كۋرس بۇرىننان بەرى بار ەدى, بىراق فورماتى باسقا بولاتىن. مەن اشقان ۇيىرمەنىڭ ەرەكشەلىگى – قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە نيەت بىلدىرگەن كەز كەلگەن جاستاعى ادامعا ءتىل ۇيرەتەمىن. ساباق اپتاسىنا ەكى رەت بولادى.

مەنىڭ ءومىرىم دوستىقتى, بەيبىتشىلىكتى ناسيحاتتايتىن قا­زاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىمەن تىعىز بايلانىستى. ءبىراز جىلعى ەڭبەگىم ەلەنىپ, بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ ءوز قولىنان «قۇرمەت» وردەنىن الدىم.

جالپى, توبىل وڭىرىنە تامىر جىبەرگەن ۋكراين ۇلتىنىڭ وكىلدەرى قاي سالادا بولسىن ەل دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ولاردىڭ ىشىندە كەيىنگى بۋىنعا ۇلگى-ونەگەسىن جۇقتىرىپ, ەلدىك پەن بىرلىكتى جارشىسى بولىپ جۇرگەن بۇرىنعى ارداگەر جۋرناليست سەرگەي حارچەنكو, ايگىلى سپورتشىلار اۋلەتىنەن ءوسىپ-ونگەن سەرگەي ماتۆيەنكو, وڭىرگە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى ۆالەري ۆيشنيچەنكو, اتاقتى ديقان, مەتسەنات ولەگ دانيلەنكو, عالىم-پروفەسسور يۋري بوندارەنكو سىندى ەل ماقتانىشتارى بار.

ءسوز سوڭىندا سان ۇلتقا وتان بولعان ۇلى دالانىڭ كوكجيەگىن تۇمان, اسپانىن بۇلت شالماسىن دەگەن تىلەگىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ىنتىماعى جاراسقان ەلدىڭ ىرىسى مول بولادى. قاشاندا وسى بىرلىك-بەرەكەمىزدەن اجىراماي, بەيبىت كۇننىڭ بەسىگىن تەربەتىپ, ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەيىك.

تابا ناننىڭ ءدامى تاڭدايىمنان كەتپەيدى

ليليا پاك,

قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تۇرعىنى

– وسى كۇنى قازاق قىزدارىمەن بىرگە ويناپ ءجۇرىپ, شوققا پىسكەن ىستىق تابا ناندى تالاسا-تار­­ماسا ءبولىسىپ جەيتىن كەزىمىز ەسىمە ءجيى ورالادى. قاريالاردىڭ قابا­عىنان جى­لى­لىق, ماڭ­دا­يىمنان سيپاعان الا­قا­نى­نان مەيىرىم شۋاعىن سەزى­نەتىنمىن.

قيىر شىعىستان قازاقستانعا جەر اۋدارىلعاندا انام ليرا كيم ت ۇلىمشاعى جەلبىرەگەن قىز ەكەن. قي­نالىپ كەلگەندە قاناتىنىڭ استىنا الىپ, قام­قورلىعىن ايا­ماعان جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ارقا­سىن­دا قا­تارعا قوسىلىپ, اۋداندىق دەنساۋلىق سالاسىندا ۇزاق جىل ابىرويلى ەڭبەك ەتتى. اكەمنەن ەرتە ايىرىلدىق, انام جەتەلەپ ءجۇرىپ جەتىلدىردى.

جالاعاشتىڭ جايساڭ جۇرتىنان ەشقانداي جاتتىق كورگەن جوقپىن. قايتا ەرەكشە قامقورلىعىن سەزىندىم. قازاق پەن كورەيدىڭ تاربيە تامىرى ساباقتاس. انامنىڭ اقىلىمەن مەن قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرپىنا, تانىمى مەن تاربيەسىنە قۇرمەتپەن قاراۋدى جاستايىمنان جادىما ءتۇيىپ ءوستىم. قۇربىلارىممەن ويناپ ءجۇرىپ, ءتىلىن ۇيرەندىم.

قىزىلوردا مەديتسينالىق كوللەدجىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىمدى اۋداندىق وكپە اۋرۋلارى اۋرۋحاناسىنان باستادىم. ۇزاق جىل وسى سالاداعى ەڭبەگىمنىڭ ارقاسىندا ەلدىڭ العىسىنا بولەن­دىم.

ومىرلىك سەرىگىم ميرون پاك ەكەۋمىز 50 جىلدان استام باقىتتى عۇمىر كەشىپ, ءۇش بالا تاربيەلەپ وسىردىك. ميرون اۋداندىق ەلەكتر تاراتۋ جۇيەسى مەكە­مە­سىندە ۇزاق جىل ابىرويلى ەڭبەك ەتتى. وتبا­سىمىزدا ەكى كەلىنىم قازاق, سونداي-اق نەمەرەم قازاق وتباسىنا كەلىن بوپ ءتۇستى.

اتالارىمىز توقسان جىلداي بۇرىن توسىرقاي اتتاعان توپىراق ءبىز ءۇشىن قۇتتى مەكەن بولدى. وسىندا وستىك, وندىك, قازاقتىڭ مەيىرىمىنەن ءنار الىپ, تامىر جايدىق.

تەكتىلىك كورىنىسى

ۆانگار ۆوينتسە,

جامبىل وبلىسىنىڭ سورتوبە اۋىلىنداعى م.لەرمونتوۆ اتىنداعى №16 ورتا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:

– جىل سا­يىن 1 مامىر كۇنى ەلىمىز ەڭ مەيىرىمدى دە جارقىن مەرە­كە­لەردىڭ ءبىرى – قازاقستان حال­قى­­نىڭ بىرلىگى كۇنىن تويلايدى. بۇل مەرەكە قازاق حالقىنىڭ بولمىسىن كورسەتەتىن كۇن دەپ بىلەمىن. سونداي-اق بۇل 100-دەن استام ۇلت وكىلى تۇراتىن ەلىمىزدىڭ بەيبىت ءومىر سۇرۋىنە وتە قاجەتتى دوستىق, تۇسىنىستىك پەن كەلىسىم مەرەكەسى. قازاقستاننىڭ ۇلكەن وتباسىندا قازاقتاردان باستاپ ورىستار, ۋكرايندار, نەمىستەر, كورەيلەر, ۇيعىرلار, ارمياندار, دۇنگەندەر جانە تاعى دا باسقا ءتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. بارلىعى دا قازاق حالقىنىڭ تاع­دىرىندا بار بىرەگەي ۇلتتار بولىپ ەسەپتەلەدى.

ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باس­تى جەتىستىگى – حالىق­تارىنىڭ ۇلتارا­لىق جانە كونفەسسياارالىق كە­لىسىمى, ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن سىيلاستىعى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلى­مىز­دىڭ ەڭ باستى بايلىعى. وسى باعا جەتپەس بايلىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ – ءبارىمىزدىڭ مىندەتىمىز! ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنداعى حالقىمىزدىڭ دوستىعى مەن ءوزارا تۇسىنىستىگى عاسىرلارمەن ارى قاراي جالعاسىپ, ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىق ءاردايىم بە­رىك بولىپ, قاشان دا ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ماڭگى جاساي بەرۋىنە تىلەكتەسپىن! ەلىمىزدىڭ وزگە ۇلت وكىلدەرىن باۋىرىنا باسىپ, ءتورىن ۇسىنعان ۇلى ساياساتى – كەيىنگى جاستاردى دا وتانشىلدىققا, بىرلىككە, تاتۋلىققا تاربيەلەيتىن ۇلكەن مەكتەپ. سونداي-اق ءتۇرلى تاريحي شىعارمالاردان قازاقتىڭ قيلى تاعدىرىمەن قاتار, اسقاق رۋحىن, دارحان پەيىلىن دە كورۋگە بولادى. مۇنىڭ ءبارى دە تەكتىلىكتىڭ, ۇلىلىقتىڭ كورىنىسى!