جاڭارتىلعان جابدىقتار – سەنىمدى ەنەرگيا كەپىلى

– باقىتحان مەدەعالي ۇلى, بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارىندا بيىلعى 25 قاڭتاردا ءۇش مەملەكەت­تىڭ جارىقسىز قالعانى تۋرالى اقپارات تاراعان بولاتىن. وقىرماندارىمىزعا وسى توتەنشە وقيعا جايىندا تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز.

– البەتتە. وكىنىشكە قاراي, سول كەز­دەگى مەجەدەن تىس بولعان جۇكتەمە ايتار­لىقتاي وقيعاعا اينالدى. دالىرەك ايتساق, 2022 جىلعى 25 قاڭتاردا ورتالىق ازيانىڭ (وزبەكستان مەن قىرعىزستان) ەنەرگيا جۇيەلەرى تاراپىنان بولعان اۆاريالىق تەڭگەرىمسىزدىكتىڭ سالدارىنان 500 كۆ قۋات قازاقستاننىڭ سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ەلەكتر ەنەرگياسى ترانزيتىنە جۇكتەمەدەن تىس ءتۇسىرىلىپ, اۆاريالىق اجىراتۋلار بولدى. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى جارىقسىز قالدى. شەكتەۋلەر كولەمى شامامەن 1 500 مەگاۆاتتى قۇرادى. بۇل كومپانيا پەرسونالى ءۇشىن وتە قيىن سىناق بولدى. دەگەنمەن اۆاريا­نى جويۋعا جانە قازاقستانداعى بارلىق تۇتىنۋشىعا قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋعا باس-اياعى ءتورت ساعاتتاي ۋاقىت جۇمسالدى.

اۆاريادان كەيىنگى العاشقى ساعات­تاردا بۇل وقيعاعا قازاقستاندىق تاراپ سەبەپكەر بولدى دەگەن اقپاراتتىق حابارلاما تاراعان بولاتىن. الايدا قازىرگى كەزدە قازاقستان, وزبەكستان جانە قىرعىزستان ەنەرگيا جۇيەلەرىنىڭ جۇيەلىك وپەراتورلارى وكىلدەرىنەن تۇراتىن «ەنەرگيا» ۇيلەستىرۋ ديسپەتچەرلىك ورتالىعىنىڭ ارنايى كوميسسياسى جۇمىسىنىڭ قورى­تىندىسى جاريالاندى.

تەكسەرۋ اكتىسىنە سايكەس اۆارياعا وزبەكستان ەنەرگيا جۇيەسىندەگى اجىراتۋلار سەبەپ بولعان: ءدال سول كۇنى نۇر-سۇلتان ۋاقىتى بويىنشا ساعات 11.59-دا سىرداريا اەت پەن 500 كۆ «تاشكەنت» قس-نى بىرىكتىرەتىن 500 كۆ اۋەلىك ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسىندە تۇيىقتالۋ ورىن الدى. بۇدان كەيىن 500 كۆ-تىق شينالاردىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جۇيەلەرىنىڭ ديففەرەنتسيالىق قورعانىستارىنىڭ ارتىق جۇمىسى سىرداريا اەت-ىندەگى گەنەراتسيانىڭ ءبىرشاما تومەندەۋىنە, ەلەكتر ستانسالارى ماڭايىنداعى ەلەكتر توراپتارىنىڭ كوپتەپ اجىراتى­لۋى­نا جانە قازاقستان ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەر­­گەتيكالىق جۇيەسىنىڭ 500 كۆ قازاق­ستاننىڭ سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ترانزيتىنە 2 100 مۆت شاما­سىن­داعى قۋاتتىڭ جۇكتەمەدەن تىس تۇسىرىلۋىنە اكەلدى (بۇل ۇيعارىلعان كولەمنەن جەتى ەسە جوعارى).

جۇيەلى اۆاريالار كەزىندە ەنەرگيا جۇيەسىن ءبولۋ جونىندەگى تالاپ­تار­عا سايكەس «KEGOC» اق ەلەكتر توراپتارىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ وڭ­تۇس­­تىگىندەگى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ اۆا­ريا­عا قارسى اۆتوماتيكاسى دەر كەزىندە ىسكە قوسىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلى­مىز­دىڭ وڭتۇستىگىندە جارىقتىڭ تولىق وشۋى­نە جول بەرىلمەدى. قازاقستاننىڭ وڭتۇس­تىگىندەگى تۇرعىنداردىڭ شامامەن 60 پايىزىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ادەت­تەگى قالپىندا قالدى. بۇل جولى وزبەك­ستان مەن قىرعىزستاننىڭ ەنەرگيا جۇ­يەلەرى توقتان تولىعىمەن اجىراتىلدى.

ارينە, تۇتىنۋشىلارعا اسەر ەتەتىن اپات­تاردىڭ ءجونى بولەك. ەلەكتر جۇيە­سىندە ەلەكتر ستانسالارى مەن جەلىلەرى جابدىقتارىنىڭ بۇزىلۋى ءجيى كەزدەسەدى. ولار جايىندا تۇتىنۋشىلار بىلمەۋى دە مۇمكىن. مۇنىڭ بارلىعى – جۇيەلىك وپەراتوردىڭ كاسىبي جۇمىسىنىڭ جەمىسى. الايدا اۆاريالاردى جويۋدان دا اسقان قيىندىقتار كەزدەسىپ جاتادى.

ماسەلەن, وسى جىلدىڭ باسىندا, نەبارى ءتورت كۇننىڭ ىشىندە – 16-20 قاڭتار ارالىعىندا ەەك ەلەكتر ستانساسىنداعى №4 ەنەرگيابلوكتىڭ كورپۋسى, ەكىباستۇز گرەس-2 ستانساسىنداعى جۇمىسى تو­لىق­­تاي توقتاتىلعان ەكى ەنەرگياب­لوك, ەكىباستۇز گرەس-1-دەگى №2 جانە №5 ەنەر­گيابلوكتار اۆاريالىق جون­دەۋگە شى­عا­رىلدى. بۇل دەگەنىمىز 2000 مۆت استام قۋات جانە الماتى وبلىسى­نىڭ قىس­قى كەزەڭدەگى تۇتىناتىن ەنەرگيا­سى­نىڭ كولەمىنەن كوپ.

بۇل جاعدايدا قازاقستان بەج-ءنىڭ جۇيە قۇراۋشى جەلىسى مەن مەملەكەت ارالىق ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىنە شامادان تىس جۇكتەمە ءتۇسۋ قاۋپى جانە سونىڭ سالدارىنان تۇتىنۋشىلاردى جاپپاي ەلەكتر ەنەرگياسىنان اجىراتۋعا اكەلىپ سوعاتىن جۇيەلىك اۆاريا قاۋپى تۋىندادى. وسى كۇردەلى جاعدايدا اۆاريالاردى بولدىرماۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن كەلىسىلگەن تىزبەگە سايكەس بىرقاتار ءىرى ونەركاسىپتىك تۇتىنۋشىلاردىڭ ەلەكتر تۇتىنۋىنا ناقتى شەكتەۋلەر قويىل­دى. سول ارقىلى ەلدى مەكەندەردى تۇراق­تى ەنەر­گيامەن جابدىقتاۋ قامتاماسىز ەتىلدى.

مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى ەلەكتر جەلىلەرى­نىڭ سەنىمدىلىگىن كورسەتەدى. الايدا ەڭ زاماناۋي جانە سەنىمدى جابدىقتاردىڭ ءوزى توتەنشە جاعدايلاردا, ونىڭ ىشىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جاعدايلاردا جۇمىسقا دايىن بولۋى ءۇشىن ساۋاتتى ءارى ۋاقتىلى قىزمەت كورسەتۋ تالاپ ەتىلەدى.

– جەلىلەرگە قىزمەت كورسەتۋ پرو­تسە­سىنە تولىعىراق توقتالىپ وتسەڭىز؟

– وتكەن كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىن­دىقتى 2021 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا باستاعان ەدىك. ادەتتە جوندەۋ ناۋقانى اۋەلىك ەلەكتر جەلىلەرى مەن قوسالقى ەلەكتر ستانسالارىنان باستالادى. ساۋىردەن قىركۇيەككە دەيىن 93 ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسى جانە 43 قوسالقى ستانسا جابدىعى جوندەۋدەن ءوتتى. بۇعان قوسا, عيماراتتار, قۇرىلىستار مەن اۆتوتەحنيكا جوندەلدى.

فيليالداردا اۆاريالىق جاعداي­لارعا ارنالعان قوسالقى بولشەكتەر, كونسترۋكتسيالار مەن جانار-جاعارماي قورى تولىقتىرىلدى. جەلىلىك بريگادالار مامانداندىرىلعان تەحنيكامەن, بارلىق قاجەتتى قۇرىلعىمەن جانە ارنايى كيىم­مەن قامتاماسىز ەتىلدى.

ەپيدەميالىق جاعدايعا قارا­ماس­­­تان, دايىندىق جانە جوندەۋ جۇمىس­­­تارى بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس اياقتال­دى. ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگىنە قاراستى اتوم­­دىق جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتى 2021 جىلعى 21 قىر­كۇيەكتە «KEGOC» اق-عا 2021-2022 جىل­دارداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇ­مىسقا ازىرلىك پاسپورتىن بەردى.

بيىل دا جەلىلەردى كەلەسى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا دايىنداۋدى باستاپ كەتكەنىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى. اۋا رايى جىلىعان كەزدە 94 ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىسىن جانە 37 قوسالقى ستانسانى جوندەۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز.

كومپانيا ۇجىمى الدىندا قازاق­ستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ سەنىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە جۇكتەمەنىڭ كۇزگى-قىسقى مەجەدەن ءساتتى ءوتۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. ءبىز ونى ويداعىداي اياقتايتىنىمىزعا سەنىمىم زور.

– كومپانيا جەلىلەرىنىڭ سەنىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن تاعى قانداي جۇمىس­تار اتقارىلۋدا؟

– جوعارىدا جەلىلەردى كۇزگى-قىسقى جاعدايلاردا جۇمىس ىستەۋگە دايىنداۋدى مىسالعا كەلتىردىم. الايدا بۇل – ەنەرگيا نىساندارىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى عانا. قازىرگى كەزدە «KEGOC» اۋە جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا.

نورماتيۆتىك قىزمەت ەتۋ مەرزىمى جەتكەن, سونداي-اق قىزمەت ەتۋ مەرزىمى تاياۋداعى جىلدارى اياقتالاتىن ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا جالپى ۇزىندىعى 2000 كم-دەن اساتىن «اقتوبە جەت», «باتىس جەت» جانە «سارىباي جەت» فيليالدارىنىڭ 220-500 كۆ جەلىلەرى قايتا جاڭارتىلۋدا. «اقتوبە جەت» جانە «باتىس جەت» في­ليال­دارىنىڭ 24 نىسانىنىڭ 18-ىندە قۇ­رىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قازىردىڭ وزىندە 2029 شاقىرىم اۋە جەلىسىنىڭ 1370-ى قايتا جاڭارتىلدى.

وتكەن قىس ماۋسىمىندا ادامي فاك­توردىڭ سالدارىنان جول بەرىلەتىن اۆا­ريا­لاردىڭ بولماعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. كەرىسىنشە, بۇكىل قۇرىلىمدىق بولىم­شەلەر مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قىز­مەت­­كەرلەردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسى قاڭتار ايىن­دا بولعان اۆاريالىق-قالپىنا كەل­­تىرۋ جۇمىستارىن قىسقا مەرزىمدە اياق­تاۋ­عا مۇمكىندىك بەردى. بۇل ءۇشىن ارىپ­تەس­تەرى­مە ريزاشىلىق بىلدىرگىم كەلەدى.

– بولاشاقتا مۇنداي توتەنشە وقي­عا­لاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىلۋدا؟

– كەز كەلگەن شتاتتان تىس بولاتىن جاعداي ءاردايىم مۇقيات تەكسەرىلەدى. تەك­سەرۋدىڭ ماقساتى – بولاشاقتا مۇن­داي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا ارنال­عان نەگىزگى ۇيىمداستىرۋ جانە تەح­نيكالىق شارالاردى ازىرلەۋ. بۇل تۋرالى جوعارىدا ايتىپ كەتتىم.

«KEGOC» اق تۇتىنۋشىلاردى ەنەرگيامەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ ماقساتىندا بارلىق ايماقتا سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا قوسىمشا ءىس-شارالاردى وت­كىزەدى. كومپانيا «قازاقستان بەج با­تىس ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەي­تۋ. ەلەكتر جەلىلىك وبەكتىلەردى سالۋ» جوباسىن ىسكە اسىرۋدا. بۇل جوبا اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىس­تارى جەلىلەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جانە تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن جاب­دىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن كەمىندە ەكى ەسە ارتتىرادى.

جالپى ۇزىندىعى 779,7 كيلومەتر 220 كۆ «ورال – پراۆوبەرەجنايا – يندەر – قاراباتان – تەڭىز» ەكىنشى ءترانزيتىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سوعان قوسا 220 كۆ «ورال» قوسالقى ستانساسى قايتا جاڭارتىلادى, 220 كۆ «قۇلسارى», «تەڭىز», «يندەر», «بەينەۋ» قوسالقى ستانسالارى كەڭەيتىلەدى, «قاراباتان» تاراتۋ پۋنكتى سالىناتىن بولادى.

اۋقىمدى جوبا اياسىندا وزگە دە بىر­قاتار ءىس-شارانى وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار جەرگىلىكتى ەلەكتر ستانسالارىندا اۆاريالىق اجىراۋلار بولعان كەزدە گەنەراتسيالايتىن قۋاتتاردىڭ ءبىرشاما كولەمىن رەزەرۆتەۋ ەسەبىنەن جەلىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرادى.

«اۆرورا», «بوران», «اقتوبە», «ورال», «ولكە», «پراۆوبەرەجنايا», «الماتى», وق ماەس, «ۆودوزابور», «جيلپوسەلوك», «اتىراۋ», «بەينەۋ», «قۇلسارى», «تەڭىز», «يندەر», «شىعىس», «ەكىباستۇز», «اعادىر», «بالقاش», «جەزقازعان», «جامبىل», «قاراتاۋ», «كەنتاۋ», «قىزىلوردا» قوسالقى ستانسالارىندا جوعارى ۆولتتىك جابدىقتاردى اۋىستىرا وتىرىپ, اشىق جانە جابىق تاراتۋ قۇرىلعىلارىن قايتا جاڭارتۋ بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە.

وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستار قازاق­ستان ۇلتتىق ەلەكتر تورابىنىڭ قىز­مەت ەتۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە تەح­نولوگيالىق اۆاريالارعا جول بەرمەۋ­گە باعىتتالعان. كومپانيا ءوز تۇتىنۋشى­لارىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالادى.

وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, ارىپتەستەرىمە اپاتسىز جۇمىس ىستەۋىن, جەلىلەردە جۇمىس كەزىندە قاۋىپ­سىزدىك تەح­نيكاسى قاعيدالارىن بۇلجىت­پاي ساق­تاۋىن جانە 2022-2023 جىلدار­داعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا دايىن­دىق بويىنشا جوندەۋ ناۋقانىن تابىستى اياقتاۋىن تىلەيمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

كارىباي مۇسىرمان,

«Egemen Qazaqstan»