ماڭعىستاۋدا قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامىنا قاتىستى داۋدىڭ تۋىنداۋى دا, تياناقتالۋى دا تۇسىنىكسىز بولىپ تۇر. حالىق پەن بيلىك اراسىندا التىن كوپىر بولۋعا ءتيىس قوعامدىق كەڭەسكە تۇرعىندار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق كوپ. ماڭعىستاۋدا بيىل ەلگە پايدام تيسە, ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە ۇلەس قوسسام دەگەن ءۇمىتتى ارقالاعاندار سوڭعى ساتىدا داۋعا جولىقتى. داۋ وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ ىرىكتەلگەن قۇرامدى بەكىتپەۋىنەن تۋىنداپ وتىر.
بۇرىنعى قۇرامنىڭ ناۋرىز ايىندا وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعاندىقتان جاڭا قۇرامداعى قوعامدىق كەڭەستى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا وبلىستىق ءماسليحات ارنايى جۇمىس توبىن قۇرىپ, بۇل توپ ءوز قۇزىرەتتىلىگى اياسىندا ىسكە كىرىسەدى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قۇرامىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى, سونداي-اق جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ساندىق قۇرام جونىندەگى ۇسىنىمدارىندا «جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى قوعامدىق كەڭەستەر مۇشەلەرىنىڭ سانى ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەگى حالىقتىڭ جالپى سانىنا بايلانىستى انىقتالادى» دەلىنگەن. وسىعان سايكەس حالىق سانى 600 مىڭعا جەتسە, وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ سانى 30 بولادى. ال ودان اسقان جاعدايدا مۇشە سانى بىرەۋگە ارتادى. 700 مىڭنان استام تۇرعىنى بار ماڭعىستاۋ وبلىسىندا اتالعان كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ سانى تيىسىنشە 31 ادام بولۋعا ءتيىس. جۇمىس توبى 3 كۇن بويى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىكەلەي ەفير ارقىلى وبلىستىق قوعامدىق كەڭەس قۇرامىنا ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەدى. ناتيجەسىندە, قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامىنا قوعام بەلسەندىلەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى مەن وڭىرگە تانىمال ازاماتتار تاڭداپ الىنادى. جۇمىس توبى ءوز كەزەگىندە قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى زاڭناماعا سايكەس جاڭا قۇرامدى بەكىتۋ ءۇشىن وبلىستىق ماسليحاتقا جۇگىنەدى. ءدال وسى جەردە داۋ بۇرق ەتە قالادى.
«2022 جىلى 29 ناۋرىزدا VII سايلانعان ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ كەزەكتى ءىح سەسسياسىنىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن, ماڭعىستاۋ وبلىستىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ جاڭا قۇرامىن بەكىتۋ تۋرالى ماسەلەسى سەسسيا توراعاسى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى نۇري تۋمىشەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن ەش نەگىزسىز 15 كۇنگە كەيىنگە قالدىرىلعان. 12 ساۋىردە ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىندا قوعامدىق كەڭەستى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبى ۇسىنعان قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامى ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ «بەكىتىلمەسىن» دەگەن ەشقانداي نەگىزسىز, تالقىلاۋسىز شەشىم شىعارۋىنا بايلانىستى بەكىتىلمەي قالدى» دەپ تۇسىندىرەدى قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامى ءوز جازبالارىندا.
– الايدا جۇمىس توبىنىڭ تۇپكىلىكتى قابىلداعان شەشىمىن ءماسليحات تاراپىنان بەكىتپەي تاستاۋ, بەكىتپەگەن جاعدايدا جۇمىس توبىن قايتا قۇرۋ تۋرالى وكىلەتتىگى «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭدا دا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ نەمەسە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭدا دا قاراستىرىلماعان. وسى رەتتە ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتى تاراپىنان «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭىنىڭ 8-بابىنىڭ 1-تارماعى, 9-بابىنىڭ 1, 3, 6, 7, 8, 9-تارماقتارى مەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ 2021 جىلدىڭ 2 اقپانىندا №69 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن قوعامدىق كەڭەس تۋرالى ۇلگىلىك ەرەجەنىڭ 19, 22, 24, 25, 32, 34-تارماقتارى ورەسكەل بۇزىلعان. بۇدان بولەك «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 10-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس تومەنگى دەڭگەيدەگi نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەردiڭ ارقايسىسى جوعارى دەڭگەيدەگi نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەرگە قايشى كەلمەۋگە تيiس دەلىنگەن. وسى ورايدا ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ 2022 جىلدىڭ 12 ساۋىرىندەگى № 09/122 ساندى شەشىمى ساتى بويىنشا جوعارى تۇرعان – پرەزيدەنت قول قويعان «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭعا دا, مينيستر بەكىتكەن قوعامدىق كەڭەس تۋرالى ۇلگىلىك ەرەجەگە دە قايشى كەلەدى, – دەيدى جاڭادان ىرىكتەلگەن قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى ج.نازارعالي.
كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامى ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتى باسشىلىعىنان قوعامدىق كەڭەستىڭ قالىپتاستىرىلعان قۇرامىن بەكىتپەۋدىڭ نەگىزدەمەسى مەن سەبەپ-سالدارى تۋرالى تولىققاندى اقپارات بەرۋىن سۇراعان. سونىمەن قاتار قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى زاڭناما تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋ جاعدايلارىن جويۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى جانە قابىلدانعان شارالار تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگاندى حاباردار ەتۋدى سۇرايدى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆقا جانە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە حات جازىپ, قۇزىرلى ورىندارعا جۇگىنەدى.
ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ن.تۋمىشەۆقا ءبىز دە حابارلاسقان ەدىك. الايدا ول قات-قابات جۇمىستاردان قولى تيمەيتىندىگىن, بىراق ارنايى ءباسپاسوز حابارلاماسىن جىبەرەتىنىن ايتىپ قۇتىلدى. قۇتىلدى دەيتىنىم – سونان قايتىپ ءماسليحات حاتشىسىن قولعا ءتۇسىرۋ, تەلەفونمەن جاۋاپ الۋ مۇمكىن بولمادى. ال ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ قۇرامى تۋرالى وتكەن بريفينگتە «قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى» زاڭنىڭ 9-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس وبلىستىق ءماسليحات 2021 جىلدىڭ 21 جەلتوقسان كۇنى رەسمي سايتىندا قوعامدىق كەڭەستى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلىگىنە كونكۋرس جاريالانعاندىعى, الايدا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا كونكۋرسقا ۇمىتكەرلەردەن قۇجاتتار كەلىپ تۇسپەۋىنە بايلانىستى بيىل 18 قاڭتاردا جۇمىس توبىنا قايتا كونكۋرس بەرىلگەندىگى ايتىلعان. وسىنداي جۇمىستار ناتيجەسىندە 2022 جىلى 11 اقپاندا قۇرامى 9 ادامنان تۇراتىن جۇمىس توبى قۇرىلادى.
«بۇل جەردە ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق بولعان جوق, بارلىعى زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلدى. جۇمىسشى توبى قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامىن ماسليحاتقا ۇسىنعان ساتتە ىرىكتەلگەن جاڭا قۇرامعا قاتىستى دەپۋتاتتار تاراپىنان ءتۇرلى ۇسىنىستار ايتىلىپ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جانە زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپ ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنا جۇمىس توبىنا قوعامدىق كەڭەس قۇرامىنا 4 كانديداتتى قوسۋ مۇمكىندىگىن سۇرادىق», دەگەن ن.تۋمىشەۆتىڭ جازباسىنان ۇققانىمىز جاڭا قۇرامدى قابىلداۋعا جۇمىس توبى قالىپتاستىرعان قۇرامداعى ءبىر ۇمىتكەردىڭ اۋداندىق قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى بولىپ بەكىتىلگەندىگى كەدەرگى بولعان. ياعني ءبىر ادامنىڭ ەكى كەڭەسكە مۇشە بولۋىنان وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتى 9-سەسسياسىنىڭ ۇزىلىستەن كەيىنگى وتىرىسىندا قوعامدىق كەڭەستىڭ قۇرامى بەكىتىلمەگەن. ال قوعامدىق كەڭەستىڭ جاڭا قۇرامى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ بۇل شەشىمىمەن كەلىسپەي, ەكى تاراپتىڭ تارتىسى ۇلكەن داۋعا ۇلاستى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءماسليحاتتىڭ جۇمىسى نەگىزسىز, ياعني «بۇيرەكتەن سيراق شىعارۋ» دەپ باعالانىپ, «ۇلكەن داۋعا جول بەرگەن, ءوڭىر بەدەلىنە كىر كەلتىرگەن ءماسليحات تاراتىلسىن, دەپۋتاتتارى قايتارىلسىن» دەگەن تالاپتار قويىلدى. سونداي-اق بۇل سىننان قوعامدىق كەڭەس تە قالىس قالعان جوق, «وسىلار ءبىر نارسە وزگەرتە مە ءوزى؟» دەگەن كۇدىكتى ويلار دا ايتىلدى.
داۋ-داماي مەن ءتۇرلى ءۋاج-پىكىرلەردى تاپتىشتەپ تۇگەندەپ وتىرمايمىز, بىراق ءبىر ادامنىڭ اۋداندىق جانە وبلىستىق قوعامدىق كەڭەسكە مۇشە بولۋى شەشىمدى بەكىتپەۋگە نەگىز بولا الا ما؟ ول ادامعا ەرتەرەك ەسكەرتىلسە ونىڭ بىرەۋىن تاڭداۋعا مۇمكىندىگى دە, ەركى دە جەتەتىن ەدى. بۇل جەردە قاتە ارنايى تالاپتار بويىنشا ۇمىتكەرلەر قۇجاتىن ەكى شۇقىپ, ءبىر قاراپ قابىلداماعان ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ اپپاراتىندا بولىپ شىعادى. ونىڭ ۇستىنە بۇرىنعى كەڭەس جۇمىسىن توقتاتاتىن مەرزىم تاياعاندا, ياعني ەكى اي بۇرىن جاڭا قۇرامدى جاساقتاۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى كەرەك بولسا, وبلىستىق ءماسليحات بۇل جاعىنان دا كەشىكتى. ەندى ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ حاتىنا سايكەس قوعامدىق كەڭەستى قۇرۋعا بايلانىستى بارلىق جۇمىستاردىڭ توقتاعاندىعىن حابارلادى. ماسەلە شەشىلگەن جوق, توقتادى. نەگە؟ قاتە كىمنەن كەتىپ وتىر؟ زاڭ ورىندالۋى كەرەك, ال اتالعان مينيسترلىكتىڭ زاڭدى توقتاتىپ قويۋعا قۇزىرەتتىلىگى بار ما؟ ونسىز دا ەڭبەك ءتارتىبى, جالاقى, جۇمىسسىزدىققا قاتىستى داۋدان كوز اشپاي كەلە جاتقان ماڭعىستاۋدا ارنايى زاڭمەن رەتتەلەتىن ماسەلەنىڭ وزىنەن داۋ تۋىنداپ وتىر. بۇل زاڭنىڭ السىزدىگى مە, الدە ورىنداۋشى قۇزىرلى ورىننىڭ قاتەلىگى مە؟ بۇل سۇراققا الداعى ۋاقىتتا جاۋاپ الارمىز. ال ازىرگە ماڭعىستاۋلىق شەنەۋنىكتەر وسى ارەكەتتەرىمەن مەملەكەتتىڭ, زاڭنىڭ – جالپى بيلىكتىڭ بەدەلى مەن ىسكەرلىگىن حالىق الدىندا اشكەرەلەۋگە جول بەرگەندىگىن سەزىنە مە ەكەن؟