مال ازىعىنا ارنالعان ەگىس كولەمى ۇلعايادى

كوكتەمگى دالا جۇمىستارى ءۇشىن تەحنيكا دايىن, جانار-جاعارماي قورى جەتكىلىكتى. كوكتەمگى دالالىق جۇمىستار ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنەن ءوڭىر شارۋالارىنا بولىنگەن 9,6 مىڭ توننا جاعارماي باعاسى 1 ليترىنە 184 تەڭگە دەپ بەلگىلەندى. بۇل قازىرگى نارىقتاعى باعادان 23%-عا ارزان. بيىل بيداي ەگىستىگى كولەمى ازايتىلسا, كەرىسىنشە مايلى داقىلدار ەگىستىگى 16 مىڭ گەكتارعا كوبەيتىلەدى. اقتوبەلىك شارۋالاردىڭ مايلى داقىلدار ەگىسىن ۇلعايتۋعا ەل ۇكىمەتىنىڭ كۇنباعىستىڭ ءار تونناسى ءۇشىن 15 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا بەرۋ جونىندەگى شەشىمى سەبەپ بولدى. بۇل جونىندە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى يساتاي ەسپاعانبەتوۆ مالىمدەدى.

وسى قولداۋ ارقىلى وڭىردەگى 107 شارۋاشىلىق مايلى داقىل­دار تۇقىمىن ەگۋدى جوسپارلاعان. قا­زىرگى كۇننىڭ وزىندە حرومتاۋ اۋدانىنداعى ماي وندىرەتىن زاۋىت جيىن-تەرىم اياقتالعاننان كەيىن شارۋالاردان 45 مىڭ توننا كۇنباعىس ساتىپ الۋعا كەلىسىم جاساۋعا كىرىستى.

سونداي-اق وبلىستا 250 مىڭ گەكتارعا بىرجىلدىق جانە كوپ­جىلدىق مال ازىعى وسىمدىگى تۇر­لەرى ەگىلەدى. بىلتىرعىمەن سا­لىس­تىرعاندا مال ازىعى ءۇشىن ەگىس كولەمى 38 مىڭ گەكتارعا ۇل­عاي­تىلدى. سونىڭ ىشىندە قۇر­عاق­شىلىققا ءتوزىمدى ەركەكشوپ تۇقىمدارى شولەيتتى جانە تو­پى­راعىنىڭ قۇنارى از ويىل, شالق­ار, بايعانين اۋداندارىندا ەگىلەدى. سۋارمالى القاپتارعا ماۋسىمىندا ءۇش رەت ءونىم الۋعا بولاتىن جوڭىشقا ءدانى سەبىلەتىن بولادى. جەرگىلىكتى شارۋالارعا بىلتىرعى قۇرعاقشىلىق اۋىر ءتيدى. قاتتى بيداي سورتىن ءوسى­رۋ­شى شارۋاشىلىقتار وتكەن جىلى گەكتارىنا 5 تسەنتنەردەن تو­مەن ءونىم الىپ, ءبىراز شىعىنعا ۇشى­را­دى.

وسى كەزگە دەيىن ازىق-ت ۇلىك كور­پوراتسياسىنان اقتوبە وب­لى­­­­سىنا بولىنگەن 10 مىڭ توننا بيدايدىڭ 7 200 تونناسى جەت­كى­زىلدى. وسى استىقتان تار­تىل­عان ۇننىڭ باعاسى كيلوگرامىنا 105 تەڭگەدەن باعالانىپ, اقتوبە قالاسىنداعى ءۇش نان كومبيناتىنا جىبەرىلدى. قوردان بولىنگەن ۇن ارقىلى قالاداعى ساۋ­دا نۇكتە­لە­رىندە ەكىنشى سورتتى بيدايدان پىسىرىلگەن الەۋمەتتىك نان 85 تەڭ­گە­دەن ساتىلىپ جاتىر.

دالالىق وزەندەر مەن قالا ىرگەسىندەگى اقتوبە, قارعالى, سازدى سۋ قويمالارىنا جەتكىلىكتى سۋ مولشەرىنىڭ جينالۋى سۋارمالى القاپ كولەمىن ۇلعايتۋعا سەبەپ بولدى. وسى كەزگە دەيىن اقتوبە وبلىسىندا 10,6 مىڭ گەكتار سۋارمالى القاپ بولسا, وعان بيىل قوسىمشا 3,5 مىڭ گەكتار قوسىلدى. كوپ جىلدان بەرى اقتوبە وبلىسىندا 10 شاعىن سۋ قويماسىن سالۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلىپ جۇرسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن ونىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ بولعان جوق.

وڭىردە كارتوپ, ءسابىز, قىرىق­قابات باعاسى شارىقتاپ كەتتى. جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ كوكونىستەرى دۇكەن سورەلەرىنەن جوعالدى. شارۋالاردىڭ ءوڭىر تۇر­­عىندارىن كارتوپپەن جەت­كى­لىكتى مولشەردە قامتا­ماسىز ەتە الماي وتىرۋ سەبەبىن يساتاي ەس­پاعانبەتوۆ بىلاي دەپ ءتۇسىن­دىر­دى: «ويتكەنى شارۋا­شى­لىق يەلەرى وزدەرى وسىرگەن كارتوپتى كۇزدە ارزانعا ساتقىسى كەلمەي, كورشى وبلىستارعا, ءتىپتى رەسەيدىڭ شەكارالاس وبلىستارىنا قىمبات باعاعا وتكىزەدى. تۇرعىندارعا ءوز ءونىمىمىز جەتپەگەن سوڭ كارتوپ پەن ءسابىزدى قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارىنان ساتىپ الامىز. وتكەن جىلى جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرگە فورۆاردتىق ادىسپەن ساتىپ الۋدى ۇسىنساق تا, بەلسەندىلىك تانىتقاندار بولمادى. ويتكەنى ۇكىمەت ۇسىنعان فورۆاردتىق ءتاسىل بويىنشا ساتىپ الۋ باعاسى الدىن الا بەلگىلەنىپ, تاۋار وندىرۋشىلەرمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, قارجى ەرتەرەك اۋدا­رى­لادى. باعا قۇبىلمالى بول­عان­دىقتان, تاۋار وندىرۋشىلەر ءوز پايداسىن ويلايدى. سوعان قا­­را­ماستان كەلەسى ايدا كارتوپ ءوسىرۋشى شارۋاشىلىقتارمەن فور­­ۆاردتىق كەلىسىمدەر جاساسىپ, كۇز­دەگى كارتوپ باعاسىن تۇ­راق­تان­دى­رۋعا كىرىسپەكشىمىز».

بىرەر كۇن بۇرىن رەسەيدەن جەتكىزىلەتىن 400 توننا كارتوپ تۇ­­قىمى شەكارادا جىبەرىلمەي تۇ­رىپ قالىپ, كەلىسسوزدەر ناتي­جەسىندە شەشىمىن تاپتى. شارۋالار مينەرالدى تىڭايتقىش باعاسىنا دا الاڭداپ وتىر. ويتكەنى ەلىمىزدەگى مينەرالدى تىڭايتقىشتار ون­دىرەتىن «قازفوسفات» جانە «قاز­ازوت» كاسىپورىندارىنداعى باعا بىل­تىرعا قاراعاندا ەكى ەسە وسكەن. سوعان قاراماستان اقتو­بەلىك شا­­ر­ۋالار «قازازوت» جشس-نان تى­ڭايتقىش تونناسىن 160 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ الىپ وتىر.

2021 جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىن سۋبسيديالاۋعا 22,7 ملرد تەڭگە بولىنسە, ونىڭ 16,8 ملرد تەڭگەسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قاراستىرىلدى. وسى قاراجاتتىڭ 14,4 ملرد تەڭگەسى جەمشوپ ازىرلەۋگە ءبولىندى. اقتوبە وبلىسىندا 2021-2025 جىلدارعا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 315,3 ملرد تەڭگەگە 75 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىندى.