قازاقستان مۇنايىن ەكسپورتتاۋدىڭ باستى مارشرۋتى – كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلۋى ەل ەكونوميكاسىنا ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرىپ وتىر. رەسەي قارا تەڭىزدە تۇرعان داۋىل سالدارىنان قۇبىر جارىلدى دەپ مالىمدەدى. بالكي باسقا دا سەبەپتەرى بار بولار دەپ ءبىزدىڭ ويىمىز سان-ساققا جۇگىرەدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە سوڭعى كۇندەرى تاۋلىكتىك مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 225 مىڭ توننانى قۇراعان. بۇل كتك تەرمينالىندا توتەنشە جاعداي بولعانعا دەيىنگى كورسەتكىشتەن 12 پايىزعا تومەن.
«تەڭىزشەۆرويل مۇنايدىڭ ءبىر بولىگىن – ايىنا 200-300 مىڭ توننانى اتىراۋ-سامارا ارقىلى جانە تەمىرجول تاسىمالى كومەگىمەن ايىنا 180 مىڭ توننانى باتۋمي پورتىنا جونەلتە باستادى. سونداي-اق «كتك-ك» جۇيەسىنەن مۇناي جەتكىزىلىمدەرىن قايتا بولۋگە بايلانىستى كومپانيا قاشاعان جانە قاراشىعاناق كەن ورىندارىنان جەتكىزىلىمدەردىڭ ۇلعايۋىن كۇتۋدە. ساۋىردە «اتىراۋ-سامارا» باعىتى ارقىلى 157,4 مىڭ توننا دەڭگەيىندە قاراشىعاناق مۇنايىن, 60 مىڭ توننا قاشاعان مۇنايىن ەكسپورتتاۋ جوسپارلانعان. اتاسۋ-الاشانكوۋ ارقىلى 40 مىڭ توننا قاشاعان مۇنايى قىتايعا جىبەرىلمەك», دەپ جازادى Energy Monitor.
ءساۋىردىڭ باسىندا قازاقستان كەن ورىندارى تاۋلىگىنە 192 مىڭ توننا مۇناي وندىرگەن جانە بۇل ناۋرىزدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشتەن 25 پايىزعا تومەن. سول كەزدە ساراپشىلار «بۇل – قازاقستان سوڭعى كۇندەرى تاۋلىگىنە 420 مىڭ باررەل مۇنايعا از ءوندىرىپ جاتىر دەگەن ءسوز. دەمەك كۇن سايىن مۇنايدان تۇسەتىن 43 ملن دوللار ەكسپورتتىق تۇسىمنەن ايىرىلىپ وتىرمىز», دەگەن ەدى.
ال قازىرگى 225 مىڭ توننا كولەمىندەگى ءوندىرىس – ءساۋىردىڭ باسىنداعىدان ءسال دە بولسا جوعارى. سوعان قاراماستان كۇنىنە كەمى 20-25 ملن دوللار ەكسپورتتىق تۇسىمنەن ايىرىلىپ جاتقانىمىز بەلگىلى.
مۇناي سالاسىنىڭ ماماندارى وسى ورايدا ۇلتتىق قور قاراجاتىن وڭدى-سولدى الا بەرۋدىڭ دە تاۋەكەلى جوعارى بولارىن ەسكە سالادى.
«بۇگىن (5 ءساۋىر – رەد) ۇكىمەت ەكونوميكانى قولداۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان قوسىمشا 1,6 ترلن تەڭگە الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. قازىر قورداعى اقشا كولەمى – 55 ملرد دوللار. ۇكىمەت بيۋدجەتتى مۇناي باعاسى باررەلىنە 90 دوللار, تەڭگە كۋرسى 460 كەزىندە قايتا قاراپ, وسىنداي شەشىم قابىلداپ وتىر. ەگەر مۇناي باعاسى باررەلىنە 90 دوللاردان تومەندەپ كەتسە, وندا 2023 جىلى ۇلتتىق قورعا سۇيەنۋ ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرادى. ويتكەنى قورداعى شەكتى تومەنگى قالدىقتىڭ ءىجو-گە قاتىناسى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس», دەيدى.
مۇناي سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر مۇناي باعاسى قازىرگى كۇيىندە ساقتالىپ قالسا, وندا ۇلتتىق قور جىلدى 0,2 ترلن تەڭگە تابىسپەن اياقتايدى. «بىراق قورداعى قارجى كولەمى 2014 جىلعى 77 ملرد دوللاردان 2022 جىلعى 56 ملرد دوللارعا دەيىن ازايعانىن ەسكەرسەك, قوردىڭ جىلدى كىرىسپەن اياقتايتىنىنا سەنۋ قيىن», دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.
وپتيميزمگە ەرىك بەرگىمىز كەلسە دە, بيىل شىعىن بولارى ايقىن. ياعني قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كتك-داعى اپات سالدارىنان قازاقستانعا كەلەتىن شىعىن مولشەرى 100-150 ملرد تەڭگە كولەمىندە ەسەپتەلەدى. «ەشكىم دە ءدال قازىر ناقتى تسيفردى ايتا المايدى. ءبارى اپات سالدارىن جويۋدىڭ قانشا مەرزىمگە سوزىلارىنا, ءارى قاراي سانكتسيالىق شارالاردىڭ بولۋ-بولماۋىنا بايلانىستى. ال نەگىزى شىعىن مولشەرى 100-150 ملرد تەڭگە مولشەرىندە باعالانىپ وتىر», دەيدى مينيستر.
«تەڭىزشەۆرويل» وسى ايدا الدىن الا جوسپارلانعان 23 پارتيانىڭ (2,6 ملن تەڭگە) ورنىنا 17 پارتيا (2,12 ملن تەڭگە) مۇناي شىعارۋدى جوسپارلاسا, «قاشاعان» ەرتەرەكتە جوسپارلانعان 16 پارتيانىڭ (1,75 ملن تەڭگە) ورنىنا 12 پارتيا (1,5 ملن تەڭگەگە تاياۋ) مۇنايمەن شەكتەلمەك. «قاراشىعاناق» تا اۋەل باستا جوسپارلانعان 11 پارتيانى التاۋعا دەيىن قىسقارتپاقشى. سايكەسىنشە, «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگتىڭ» تابىسى 870 مىڭنان 715 مىڭ تەڭگەگە تومەندەيدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر كتك بيىل جۇمىسىن تولىق قالىپقا كەلتىرمەسە, قازاقستان مۇناي ءوندىرىسىن 2,5 ملن تونناعا دەيىن كەمىتۋگە ءماجبۇر بولادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تەرمينالداعى جۇمىسى بۇزىلماعان جالعىز ايلاق تاۋلىگىنە 110 مىڭ توننا قازاقستاندىق مۇنايدى تيەپ جاتىر.
سوڭعى كۇندەرى باعا ءبىرشاما ءوسىپ, Brent مۇنايى باررەلىنە 113 دوللارعا جەتتى. «قارا التىننىڭ» ەرەكشە ەكپىنمەن قىمباتتاۋىنا ليۆياداعى اسا ءىرى اش-شارارا كەن ورنىنداعى مۇناي ءوندىرىسىنىڭ توقتاۋى (ەلدەگى ساياسي دەمونستراتسياعا بايلانىستى) سەبەپ بولدى. الايدا ساراپشىلار الەمدىك باعانىڭ ءوسۋى قازاقستان ءۇشىن قۋانىش ەمەس, ءبىز تاپ قازىر ەكسپورت اعىندارىن ارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەكتىگىن ايتادى.
«قازىر قازاقستان تاۋلىگىنە 300 مىڭ باررەل مۇنايدى ەكسپورتتاي الماي وتىر. تۇرىكمەنستان مەن ازەربايجان كەزىندە وزدەرىنىڭ ەكسپورتتىق لوگيستيكاسىن ءساتتى ديۆەرسيفيكاتسيالاي الدى. بۇل ەكى ەلدە دە ءۇش-ۇشتەن باعىت بار. قازىرگى جاعدايدا باياعى ءوندىرىس كولەمىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىن ەمەس. ساتىلىم كولەمى «اتىراۋ – سامارا» مۇناي قۇبىرى ارقىلى ۇلعايدى. بىراق بۇل جەردە دە كەمشىلىك بار. ويتكەنى ەلىمىز كتك ارقىلى باررەلىنە 100 دوللاردان جوعارى ساتىلاتىن CPC Blend ماركاسىن ساتسا, «اتىراۋ – سامارا» ارقىلى قازاقستاندىق مۇناي رەسەيلىك Urals مۇنايىمەن ارالاستىرىلعان قوسپا رەتىندە ساۋدالانادى. تيىسىنشە باعاسى باررەلىنە 35 دوللاردان تومەن بولادى. ياعني باررەلدىك كوەففيتسيەنتكە بايلانىستى دا شىعىندار تۋادى», دەيدى Energy Analytics تەلەگرام-كانالىنىڭ اۆتورى, مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق مۇنايىن قىتاي, ازەربايجان, ەگەر سانكتسيالار الىنسا يران ارقىلى دا ساتۋعا بولادى.
«نارىقتاعى قازىرگى باعادان مولىنان تابىس تاۋىپ, ونى ماڭىزدى تاپسىرمالاردى شەشۋگە جۇمساعان جاقسى ەدى. الايدا تۋىنداعان كۇردەلى احۋال كەزىندە قازاقستان جەدەل تۇردە ءوزىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارىن ىسكە اسىرا باستاۋى ءتيىس. ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيامەن اينالىساتىن بالكىم جەكە ءبىر ورگان قۇرىلۋى قاجەت شىعار. بىزدە ءارتاراپتاندىرۋ جوسپارى, بىرنەشە جىلعا جوسپار, ۇزاق مەرزىمدى, ورتا مەرزىمدى جانە قىسقا مەرزىمدى جوسپارلار بولۋى ءتيىس», دەيدى ول.
«قازترانسويل» ءساۋىر ايىندا قاشاعان جانە قاراشىعاناق كەن ورىندارىندا وندىرىلەتىن مۇنايدى ەكسپورتتاۋ كولەمىن ارتتىراتىنىن مالىمدەدى. «اتاسۋ – الاشانكوۋ» ارقىلى قىتايعا قاراي 40 مىڭ توننا مۇناي تاسىمالدانسا, «وزەن – اتىراۋ – سامارا» مارشرۋتىمەن رەسەيگە 214,7 مىڭ توننا مۇناي جەتكىزىلمەك. قىتايداعى ەپيدەميالىق احۋالدىڭ تۇراقتالا باستاۋى جانە ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ رەسەيلىك مۇنايدان تۇبەگەيلى باس تارتۋىنىڭ مۇمكىن ەكەنى مۇناي باعاسىن ءارى قاراي وسىرە تۇسۋگە سەبەپ بولماق. قازىر ەۋرووداق بانك سەكتورى, ونىڭ ىشىندە «سبەربانككە» جانە رەسەيدىڭ مۇناي جەتكىزۋ ىسىنە (رەسەي مۇنايىنا تولىق ەمبارگو جاريالانۋى مۇمكىن) قاتىستى سانكتسيالاردىڭ التىنشى پاكەتىن ازىرلەپ جاتىر.