ولەڭ دەپ وتكەن عۇمىر

دۇنيەدە ونداي جىر جۇيرىگىنىڭ بار ەكەنىن وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن ۇلىقبەك باۋىرىمنىڭ تالداپ جازعان تاماشا ماقالاسىنان وقىپ بىلگەن ەدىم. سودان بەرى امان كالەتاەۆ اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن كوز جازعان ەمەسپىن. ەستۋىمشە, بىزدەن ءتورت-بەس جاس قانا ۇلكەن اعامىزدىڭ ءومىرى ءوزىنىڭ تۋعان ءوڭىرى – زايسان, تارباعاتايدا, ەل ىشىندە وتكەن كورىنەدى. ماماندىعى – قارجىگەر. ءارتۇرلى باسشىلىق قىزمەت­تەردە بولعان. بىزدەر سياقتى ءسوز ونەرىن كاسىپ قىلىپ, ولەڭنىڭ وتىن جاعىپ, ك ۇلى­مەن شىقپاعان. اۋىلدا بالا-شاعاسىن باعا ءجۇرىپ, الىس-جاقىن اعايىنعا قامقور بولا ءجۇرىپ, قارا ولەڭنىڭ سۇيەگىنە بىتكەن اسىل قاسيەتىن قاستەر تۇتىپ, جۇرەگىنىڭ تۇبىنەن تۇنىق جىرلار توگىپ, ءومىرىن ولەڭگە اينالدىرعان, سوڭىنا ولمەس, وشپەس مۇرا قالدىرعان قارىمدى دا قا­جىرلى قالامگەر. قارىمدىلىعى – قالام قۋاتىنىڭ كۇشتىلىگىندە, ولەڭدەرىندەگى وي تەرەڭدىگىندە, اقىندىق شەبەرلىگىندە. قاجىرلىلىعى – عۇمىرىنىڭ سوڭعى جيىر­ما جىلىندا توسەك تارتىپ قالسا دا تاعدىرعا باس يمەگەن قايسارلىعىندا, قالامىنا سۇيەنىپ, ولەڭمەن تىنىستاپ, جان ازابىن جەڭە بىلگەن قايراتتىلىعىندا.

«قىران كوڭىلىم قاشاندا شىڭعا عاشىق,

كورگەنىم جوق قايعى مەن

مۇڭعا جاسىپ.

كەتەم سامعاپ قولتىقتان دەمەسە ولەڭ,

اق كورپەسىن اسپاننىڭ بۇلعاپ اشىپ».

تاس بۇلاقتىڭ سۋىنداي ەركىن توگىلىپ تۇسكەن وسى ءبىر شۋماقتان-اق اقىننىڭ ءبىز ايتىپ وتىرعان ىشكى جان دۇنيەسى, اقىندىق بولمىسى, ءومىرىنىڭ شۋاقتى كۇڭگەيى مەن ازاپتى تەرىسكەيى اينادان كورىنگەندەي ايقىن كورىنەدى. امان اقىننىڭ شابىت قۇسى كەز كەلگەن ولەڭىندە بىردەن بيىككە قانات قاعادى, تومەندەپ, كولبەڭدەپ ۇشۋ وعان جات. ول تۋرالى ۇلىقبەك ەسداۋ­لەتتەن – جاس تالانت ارمان شەري­زاتقا دەيىن بىرقانشا قالامگەر پىكىر ءبىلدىرىپتى. سولاردىڭ بارلىعىن سالىستىرا, سارالاي وقىپ وتىرىپ, امان كالەتاەۆ جىرلارىنىڭ ءوزىنىڭ تۋعان جەرى تارباعاتايداي ەرەكشە كوركەم تابيعاتىنا ءتانتى بولاسىڭ. تۇنىق جىرلاردان سۋسىن قاندىراسىڭ. جانى نازىك, كوڭىلى دارحان, قاراپايىم دا قاعىلەز اقىننىڭ تابيعاتتىڭ وزىندەي تازا تۋىندىلارىنىڭ تەرەڭىنە بويلاعان سايىن ونىڭ شىنايى اقىندىق الەمىنە تاڭىرقاي تۇسەسىڭ. امان كالەتاەۆ جىرلارى قاراپايىم دا كوركەم. كوركەمدىكتىڭ ءوزى قاراپايىمدىلىقتا. امان اقىن الىستان تاقىرىپ ىزدەمەيدى, ءوز ەلىن, ءوز ورتاسىن, ءوزىنىڭ كوڭىل-كۇيىن جىرلايدى. سىلدىراپ اققان بۇلاقتاي, سىرعىپ جاتقان ساعىمداي ءومىر سىرلارىن ولەڭگە ادەمى تۇسىرەدى. جاساندىلىق, جالعان سويلەۋ جوق. قۇدايدىڭ بەرگەن كيەلى دارىنىن توگىپ-شاشپاي كۇمبىرلى كوكىرەگىندە ساقتاي بىلگەندىگى وقىرمانىن تەرەڭ ويعا باتىرادى.

«قۇلاسام دا, اراشا سۇراسام دا,

تىك كوتەرىپ وتەمىن ار بايراعىن!» – دەيدى ءبىر ولەڭىندە. اقىندىق اسىل مۇرات دەگەن وسى. ومىردە ازاپ تارتسا دا ارىنا داق تۇسىرمەگەن امان اعاداي اقىندا ارمان جوق.

«وزگەلەرگە قىزىعۋمەن قارايمىن,

ماعان دا ءبىر نۇرىڭدى توك, اراي كۇن.

ەلىم مەنىڭ شاڭىراعىن كوتەردى –

مەن ءوزىمدى باقىتتى دەپ سانايمىن!».

تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا وتىز جىلدان استى. اقىنداردىڭ كوبى تاۋەلسىزدىكتى قۋانا جىرلادى. امان اعا دا جىرلادى. بىراق وزىنشە جىرلادى. ادەمى جىرلادى. سول ءۇشىن دە ءوزىن باقىتتى ساناپ مىناۋ ءپاني جالعاننان ارمانسىز ءوتتى.

«كوكتەگى ايعا قول سوزۋمەن كەلەمىن,

مەنى جولعا تاستاماشى, ولەڭىم.

تىرشىلىكتە جيعان-تەرگەن بارىمدى,

سەنىڭ ءومىر سۇرۋىڭە بەرەمىن», –

دەپ ءوزىنىڭ ولەڭدەگى ەكىنشى ومىرىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتادى. وسى ورايدا قاسىم امانجولوۆتىڭ:

«دۇنيەگە كەلەر ءالى تالاي قاسىم,

ولار دا بۇل قاسىمدى ءبىر بايقاسىن.

داۋىلداي ورتكە تيگەن ولەڭىمدى,

قاسىمنىڭ ءوزى ەمەس دەپ كىم ايتا

السىن؟!» –

دەگەن ولەڭى ويعا ورالادى.

امان اقىننىڭ وزىنە دەگەن, ارتىندا قالعان اسىل سوزىنە دەگەن نىق سەنىمى قاسىم اعاسىمەن ۇندەسىپ جاتىر. مىنە, ناعىز اقىندار وسىلاي سىلتەيدى, وسىلاي سويلەيدى. سۇبەلى ءسوز, سۇيەكتى ويلاردان باس قۇراعان امان اعا جىرلارى دا ءوز وقىر­ماندارىنىڭ جۇرەگىنىڭ تورىنەن ورىن العالى قاشان. اباي اتامنىڭ ء«ولدى دەۋگە بولا ما, ويلاڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان», – دەگەن ءسوزى وسى ارادا ەسكە تاعى تۇسەدى. شىنىندا دا ارتىندا اسىل ءسوز مۇراسى قالعان اقىندار ولمەك ەمەس.

«تولعانىپ, قامىعام,

جادىراپ جازىلام.

جيعانىم-تەرگەنىم:

ولەڭىم – قازىنام», –

دەپتى ءوزى دە امان اعاي. ارتىندا قالعان مول قازىناسى بار امان كالەتاەۆ اقىن­نىڭ جىرلارى دا ەل-جۇرتىمەن بىرگە جاساي بەرمەك.  وعان كامىل سەنەمىن!

نەسىپبەك ايت ۇلى,

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى