زامان تالابىنا ساي
ورتا ءبىلىمنىڭ مازمۇنىن جاڭارتۋ قاجەت
جاھاندانۋعا بايلانىستى الەمدە ۇلكەن وزگەرىستەر بولىپ جاتقانى كوپشىلىككە ءمالىم. ولاردىڭ قاتارىنا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار مەن عالامتوردى, قارقىندى دامىعان عىلىمداعى جەتىستىكتەردى, ەڭبەك رىنوگىنداعى ۇمىتكەرگە قويىلاتىن جاڭا تالاپتاردى جاتقىزۋعا بولادى. بۇل وزگەرىستەر ادام ومىرىنە, ونىڭ كوزقاراسىنا, ءىس-ارەكەتىنە, كەز-كەلگەن ورتاعا بەيىمدەلۋ قابىلەتىنە اسەر ەتەدى. ايتالىق, ادامنىڭ كاسىبي ءىس-ارەكەتىنە عالامتور ارقىلى اقپارات كوزىنىڭ كەڭەيۋى جانە اقپاراتتاردىڭ جەدەل وزگەرىپ وتىرۋىنىڭ اسەرى كۇننەن-كۇنگە كوبەيمەسە ازايمايتىنى حاق. قوعامنىڭ جاھاندانۋىنا بايلانىستى وسىنداي جەدەل وزگەرىستەردىڭ ءبىلىم سالاسىنا تيگىزەر ىقپالى كوپشىلىكتى كوپ جاعدايدا ويلاندىرا بەرمەيدى. دەمەك, جاڭا زاماننىڭ تالاپتارى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن تۋىنداتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى فۋنكتسيونالدى ساۋاتتى, باسەكەگە قابىلەتتى, ءبىر عانا ەمەس, كەم دەگەندە ءۇش ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن, سىني تۇرعىدان ويلايتىن, تۋىنداعان ماسەلەنى شەشە بىلەتىن تۇلعا بولۋ كەرەك ەكەندىگى – بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلە. «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» تۇلعانى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزى مەكتەپتە بولعاندىقتان, ورتا ءبىلىم بەرۋدى جاڭارتۋ كەشەندى تۇردە ىسكە اسۋى قاجەت. ءبىلىم سالاسىندا كوپكە بەلگىلى مامانداردىڭ ءبىرى كەن روبينسون ورتا ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋدىڭ كەم دەگەندە ەكى سەبەبى بار دەپ ەسەپتەيدى. ءبىرىنشىسى – ەكونوميكاعا, ەكىنشىسى – مادەنيەتىمىزگە, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزگە, دىلىمىزگە بايلانىستى دەيدى. ءيا, ءار اتا-انا ءوز بالاسىنىڭ امان-ەسەن ەرجەتىپ, ومىردەن ءوز ورنىن تاپقانىن قالايدى. ءبىزدىڭ الدىمىزداعى وقۋشى جاھاندانۋ زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىر. بالا ەسەيىپ, وقۋىن اياقتاپ, ەڭبەككە ارالاسقاندا ەكونوميكانىڭ قانداي بولاتىنىن ءبىز الدىن-الا بىلە المايمىز. ياعني بالانىڭ بويىنا العان ءبىلىمىن پايدالانا الۋدى, جاڭالىقتى مەڭگەرۋدى, اقپاراتپەن جۇمىس ىستەي ءبىلۋ داعدىلارىن جاسىنان ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىز جاھاندانۋعا بايلانىستى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى بالانىڭ بويىنا قارعادايىنان قالىپتاستىرىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋىمىز كەرەك. قازىگى جاعدايدا ادامعا ءبارىن ءبىلۋ جەتكىلىكسىز. ول بەلسەندى, شىعارماشىلىق تۇرعىدا ويلايتىن جانە ارەكەت جاساي الاتىن, ءوزىن ۋاقىت تالابىنا ساي جەتىلدىرە الاتىن, دەنىنىڭ ساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن, ءوزىنىڭ زياتكەرلىگىن, ادامگەرشىلىگىن, قۇندىلىقتارىن دامىتا الاتىن بولۋى كەرەك. بۇگىن ءبىلىم جۇيەسىنىڭ نەگىزگى كەمشىن تۇستارىن تومەندەگىدەي جىكتەۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, ءبىلىم مازمۇنىنا توقتالاتىن بولساق, دايىن جانە وڭدەلگەن اقپاراتتى مۇعالىم جيناقتاپ وقۋشىعا جەتكىزەدى. نەگىزىنەن پاندەر بويىنشا ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىنى وقۋشىلاردىڭ تەك مەڭگەرۋى ء(بىلۋ, ءتۇسىنۋ, ۇقساس نە ءىشىنارا جاڭا جاعدايدا پايدالانۋ) كوزدەلەدى. وقۋشىنىڭ الاتىن ءبىلىمى كوبىنە دايىن اقپاراتتىڭ تىڭداۋشىسى رەتىندە رەپرودۋكتيۆتى دەڭگەيدە بولادى. وسىعان بايلانىستى مۇعالىم وقۋشىلارعا باعدارلاماعا ساي بەرىلەتىن شەكتەۋلى اقپارات دايىنداپ, وڭدەلگەن كۇيىندە بەرەدى. قاراستىرىلعان تاقىرىپ اياسىندا ءارتۇرلى اقپارات كوزدەرىنەن جيناقتالعان مالىمەتتى پايدالانۋ كوزدەلمەيدى. ەكىنشىدەن, وقۋ ۇدەرىسىندە مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ اراسىندا سۋبەكت-وبەكت قارىم-قاتىناسىنىڭ باسىم بولۋى. ءداستۇرلى تۇردە قالىپتاسقان مۇعالىمنىڭ اۆتوريتارلىق ۇستانىمىنىڭ ناتيجەسىندە وقۋشى اسا كوپ بەلسەندىلىك تانىتا بەرمەيدى. مۇعالىم دە بەلسەندىلىكتى قۇپتاي قويمايدى. بۇل جاعدايدا مۇعالىم (وقۋلىق سياقتى) وقۋ اقپاراتىنىڭ كوزى رەتىندە قابىلدانىپ, ساباقتىڭ نەگىزگى كەيىپكەرىنە اينالدى. ۇشىنشىدەن, وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ناتيجەلەرى بالانىڭ نەنى, قانشالىقتى قابىلداعانىن باعالايدى. مۇندا بالا قويعان سۇراققا ەستىگەنىن, وقۋلىقتا بەرىلگەن ماتەريالدى ايتىپ بەرەدى. ارينە ءبىلىمدى تەوريالىق دەڭگەيدە ءبىلۋ – العىر وقۋشى ءۇشىن جەتىستىك. ال ءوز پىكىرىن ايتا ءبىلۋ, كەز كەلگەن جاعدايدا العان ءبىلىمىن ءىس جۇزىندە, ومىردە قولدانۋ, ماسەلەنى شىعارماشىلىقپەن شەشۋ العىر وقۋشى ءۇشىن دە قيىندىق تۋعىزادى. وسىعان بايلانىستى بۇگىنگى تاڭداعى وقۋ ناتيجەلەرى جەكە پاندەر بويىنشا مەڭگەرگەن ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلارعا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان وقۋ ناتيجەسىن باعالاعاندا وقۋشىنىڭ يگەرگەن پاندىك ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلاردىڭ سانى ەسەپكە الىنادى. وسى تۇستا جەكە پاندەر بويىنشا يگەرىلدى دەپ سانالعان ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلار قانشالىقتى دارەجەدە بالانىڭ «مەنشىگىنە» اينالعاندىعى بەلگىسىز. «مەنشىگىنە» اينالسا بالا ولاردى نەگە كۇندەلىكتى ومىردە پايدالانبايدى؟ ويتكەنى, ءبىلىمنىڭ بالا «مەنشىگىنە اينالۋى», بالانىڭ جادىندا قىسقا مەرزىمگە ساقتالاتىن مالىمەتتەردەن گورى (كوپشىلىگىندە دەرەكتىك) ءومىر بويى ءارتۇرلى جاعدايدا ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلاردى قولدانا الاتىندىعىمەن سيپاتتالادى. ورتا ءبىلىمدى جاڭارتۋعا سەبەپكەر سىرتقى فاكتورلارعا توقتالاتىن بولساق, باستى ءۇش ماسەلەنى اتاعان ءجون. ولار جەكە ءبىر ەلدىڭ ەمەس, الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى باسىم جاڭا باستامالاردان, وزىق تاجىريبەدەن جيناقتالعان. وسىلاردىڭ ەڭ باستىسى رەتىندە ءبىلىم بەرۋ پاراديگماسىنىڭ «ومىرلىك ءبىلىم الۋدىڭ» ورنىنا «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» تۇجىرىمداماسىنا اۋىسۋى ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلار جۇيەسىنە قويىلاتىن تالاپتى وزگەرتتى. سول سەبەپتى, بۇگىنگى تاڭدا «بىلەتىن ادام» ەمەس «تىرشىلىك ارەكەتىنە دايىن ادامنىڭ» قاجەتتىلىگى باسىم بولىپ تۇر. بەلسەندى جانە شىعارماشىل ويلايتىن, ءوزىندىك ارەكەت جاساي الاتىن, ۇدايى ءىزدەنەتىن, دارا ماماندىق اياسىنداعى كاسىبي ءبىلىم مەن داعدىنىڭ بۇگىنگى كۇنى جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىنىپ, ءبىلىمىن تولىقتىرۋعا, بىلىكتىلىكتى قايتا ارتتىرۋعا دايىن ازامات تاربيەلەۋىمىز كەرەك. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە جيناقتالعان تاجىريبەنىڭ وتە ماڭىزدى قىرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىمنىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءار ادام ومىرىندەگى ماڭىزدىلىعىن, ونىڭ تاعدىرىنا تيگىزەر ىقپالىن كۇشەيتۋ. وسىمەن ۇشتاسىپ جاتقان ءۇشىنشى ماسەلە مەكتەپ تۇلەكتەرىنە جاڭا تالاپتاردىڭ قويىلۋى. ءپان سالالارى بويىنشا العان ءبىلىمدى شىعارماشىلىقپەن پايدالانىپ, ءبىزدىڭ مەكتەپتى بىتىرگەن تۇلەك ءوزىنىڭ, وتباسىنىڭ جانە ەلىنىڭ كوركەيۋىنە ۇلەس قوسا ءبىلۋى, ونىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك الەۋەتىنە تىكەلەي بايلانىستى. مەكتەپ وقۋشىلارىندا فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىق پەن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدا رۋحاني-ادامگەرشىلىك نەگىزدە ىسكە اسىرۋ وتە ماڭىزدى. جوعارىدا اتالعان ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن كەشەندى تۇردە جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىر. ناقتىراق ايتساق, ءبىلىم بەرۋدىڭ ماقساتى, مازمۇنى, ادىستەرى, فورمالارى, كۇتىلەتىن ناتيجەسى زامان تالابىنا ساي جاڭارتىلماق. بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ جاڭا نۇسقاسىنىڭ جوباسى دايىندالدى. ولار – «مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى», جەكە پاندەردىڭ وقۋ باعدارلامالارى, ءداستۇرلى قۇجاتتارمەن قوسا مۇعالىمدەرگە بۇرىن بولماعان جاڭا قۇجاتتار: جەكە پاندەردىڭ ءار سىنىپقا ارنالعان (ۇزاق مەرزىمدى), ءار تاقىرىپقا ارنالعان (ورتا مەرزىمدى) وقۋ جوسپارلارى. وسى تۇستا «جاڭا قۇجاتتىڭ قاجەتتىلىگى نەدە؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ءبىلىم بەرۋدى كەشەندى جاڭارتۋدىڭ ەڭ باستى جاڭالىعى – ماقساتتار جۇيەسىنىڭ قۇرىلۋى.ءبىلىم بەرۋدىڭ ماقساتىن ادەتتەگىدەي «جان-جاقتى دامىعان تۇلعانى قالىپتاستىرۋ» دەگەنگە قاراعاندا, وقۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى (وقۋشى, مۇعالىم, اتا-انا, قوعام مۇشەلەرى) بىردەي تۇسىنەتىندەي ەتىپ قۇراستىرۋ. بىرىنشىدەن, ماقساتتار وقۋشىنىڭ مەكتەپكە بارعاننان تۇلەك بولىپ قاناتتانىپ كەتكەنشە ءار سىنىپتا (جەكە پاندەر اياسىندا), ورتا ءبىلىمنىڭ ءار دەڭگەيى بويىنشا كۇتىلەتىن ناتيجەلەردىڭ سيپاتىن بىلدىرەدى. سوندا كۇتىلەتىن ناتيجەلەر تۇرىندە جيناقتالعان ماقساتتاردىڭ كوپ دەڭگەيلى جۇيەسى شىعادى. مۇنداي جاعدايدا وقۋ ۇدەرىسىندە مۇعالىم ءوز ءىس-ارەكەتىن, وقۋشى ءوز جەتىستىكتەرىن قاداعالاۋعا جانە سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم ساپاسىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇل جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتى باسقارۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جانە اشىق جۇيەسى بولىپ تابىلماق. ەكىنشىدەن, وقىلاتىن ءار ءپاننىڭ ءمانىن ارتتىرۋ ءۇشىن كۇتىلەتىن ناتيجەلەر تۇرىندە بەرىلگەن ماقساتتىڭ استارىندا بالانىڭ ادامگەرشىلىك الەۋەتىنە قوساتىن ۇلەسى كورىنىس تابادى. دەمەك, ءپان اياسىندا بەرىلەتىن ءبىلىم, بىلىك جانە داعدىلاردى قالىپتاستىرۋدى كوزدەگەن وقۋ ماقساتتارىن انىقتاعاندا قۇندىلىقتار قاجەتىنە قاراي ەسكەرىلدى. ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قانداي قۇندىلىقتار ەسكەرىلدى؟ مەكتەپ ومىرىنە جاڭاشا فيلوسوفيالىق سيپات بەرەتىن, وقۋشىلارمەن قاتار مۇعالىمدەر, اتا-انالار ءۇشىن دە ومىرلىك باعدار بولا الاتىن «قۇرمەتتەۋ», «ىنتىماقتاستىق», «اشىقتىق», «قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك», «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» قۇندىلىقتارى الىندى. ارقايسىسى كۇردەلى كاتەگوريالار بولسا دا, قۇرامى جاعىنان ءوزارا كىرىگىپ, ءىس جۇزىندە ۇندەستىكتە بولادى. جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار قاي ۇلتقا بولسا دا ورتاق بولعانىمەن ولاردىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءوزارا كىرىگۋى قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە, شەشىلەتىن جاعداياتقا ساي مازمۇندىق سيپاتى ءوز ەلىمىزدىڭ مۇددەسىنە باعىندىرىلادى. ايتالىق, بارلىق قۇندىلىقتاردىڭ قۇرامىندا ادالدىق, وي تازالىعى, دۇرىس نيەتتىلىك, پيعىلدىڭ وڭ بولۋى, ءور مىنەزدىلىك, سابىرلىلىق سياقتى ءوز ۇلتىمىزعا ءتان سيپاتتاردىڭ بولاتىندىعى, سولار ارقىلى بالا بويىندا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ ءاربىر قىرلارىن تاربيەلەۋدە ءار ءپاننىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا جول اشىلىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, ناقتىلانعان قۇندىلىقتار نەگىزىندە مەكتەپتى ءبىتىرىپ شىققان ساتتەگى كەلەسى ناتيجەلەر ءبىلىمدى شىعارماشىلىقپەن پايدالانۋ, سىني تۇرعىدان ويلاۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن ورىنداۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالاردى (اكت) قولدانۋ, كوممۋنيكاتيۆتىك قارىم-قاتىناس ءتاسىلدەرىن, ونىڭ ىشىندە تىلدىك داعدىلاردى پايدالانۋ, توپپەن جانە جەكە جۇمىس ىستەۋ بولىپ انىقتالدى. بۇل ورتا ءبىلىم بەرۋ ناتيجەسىنىڭ كورسەتكىشى بولسا, وقۋشىلار ءۇشىن ءومىر بويى تىرشىلىگىنىڭ تىرەگى, كاسىبي شەبەرلىككە جەتۋدەگى قۇرالى بولاتىن كەڭ اۋقىمدى داعدىلار. وسى داعدىلار نەگىزىندە زامان تالابىنا ساي كەلەتىن مەكتەپ تۇلەگىنە تومەندەگىدەي سيپاتتاما بەرىپ وتىرمىز. ول دۇرىس شەشىم قابىلداي الاتىن, قوعام ومىرىنە جاسامپازدىقپەن ارالاساتىن, وزگەرىستەرگە بەيىم, شىعارماشىلىق جانە سىني تۇرعىدان ويلايتىن, وتان الدىندا ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋعا, قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا جاۋاپتى, بەلسەندى ازاماتتىق پوزيتسيانى ۇستاناتىن, مادەنيەتتەر مەن كوزقاراستارعا, وزىنە جانە وزگەلەرگە قۇرمەتپەن قارايتىن جىلى شىرايلى, قامقورشى, ءومىر بويى ءبىلىم الۋعا دايىن ازامات بولسا دەيمىز. سونىمەن قاتار, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, كەز كەلگەن تىلدىك ورتادا, ۇجىمدا جۇمىس ىستەي الۋعا دايىن بولۋى كەرەك ەكەنىن دە ەستەن شىعارماۋ قاجەت. كۇلاش ءشامشيدينوۆا, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى, ماقپال جادرينا, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ____________________________جاڭا جوبا قولداۋعا تۇرادى
قازىرگى تاڭدا اتا-انالار بالالارىنىڭ جارقىن بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا الەمدەگى بولىپ جاتقان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى ءجىتى قاداعالايدى دەسەم ارتىق ايتپايتىن شىعارمىن. وتباسىمىزدا ەكى بالانى تاربيەلەپ كەلەمىز. ولاردىڭ وي-ءورىسىنىڭ كەڭەيۋى باستاۋىش سىنىپتان باستاۋ الاتىنى بەلگىلى. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا ايتىلعان «فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىقتى» قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءداستۇرلى وقىتۋ ادىستەرى, پراكتيكالىق ءىس-ارەكەتتەر, زەرتتەۋ جانە تاجىريبە جاساۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋ دۇرىس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, قازىرگى زامانعى بالالار وزدەرىنىڭ ىزدەنىمپازدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن ءبارى قىزىق جانە ولاردى بۇرىنعىداي دايىن ماتەريالداردى بەرىپ, سول ماتەريالدار اياسىندا ۇستاپ وتىرۋ مۇمكىن ەمەس سياقتى. مەكتەپتە العان بىلىمدەرىن ۇيگە كەلىپ, ءىس جۇزىندە جاساپ كورگىسى كەلىپ تۇرادى. بىراق ءاربىر اتا-انانىڭ بالاسىمەن بىرگە وتىرۋعا مۇمكىندىگى بولا بەرمەيدى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى مەكتەپتە وقۋشىنىڭ وزىندىك تاجىريبەسى, پراكتيكالىق ءىس-ارەكەتى ارقىلى ءبىلىم الۋىن جانە ونى قولدانا ءبىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ. وسى تۇرعىدان قاراسام, مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ جاڭا جوباسىندا كورسەتىلگەن تىڭ باستامالار مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقتى. 2015 جىلى جۇزەگە اسىرۋعا ۇسىنىلىپ وتىرعان بۇل ستاندارتتان جەكە تۇلعانىڭ قابىلەتتەرىن, داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن بايقاۋعا بولادى. قۇجاتتاعى جاڭالىقتارعا توقتالا كەتسەم, ءبىلىم بەرۋ بارىسىندا باسشىلىققا الىناتىن قۇندىلىقتار: قۇرمەت, ىنتىماقتاستىق, اشىقتىق, ءومىر بويى ءبىلىم الۋ, قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك – مۇنىڭ ءبارى ادام بالاسىنىڭ بويىندا ءومىر بويى قاجەت بولاتىن جانە وسى قۇندىلىقتاردى ساناسىنا ءسىڭىرىپ وسكەن ۇرپاق ەلى مەن جەرىنىڭ ماقتانىشى بولاتىنى ايقىن. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاقسى وزگەرىس دەپ «عىلىمعا كىرىسپە» اتتى جاڭا ءپاندى ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, «اعىلشىن ءتىلىنىڭ» 1-سىنىپتان جۇرگىزىلۋى دۇرىس دەپ سانايمىن. جاڭا باعدارلاما بويىنشا بالالار 1 سىنىپقا 6 جاستان بارىپ, 5 سىنىپتا باستاۋىشتى اياقتايدى ەكەن. ءبىز بۇل ارادا ەشنارسەنى جوعالتپايمىز. 7 جاستاعى بالا ورتا بۋىنعا 10-11 جاستا وتسە, 6 جاستان مەكتەپكە بارعان بالا دا 5-سىنىپتان سوڭ باستاۋىش بۋىندى 10-11 جاستا بىتىرەدى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان جاس ەرەكشەلىگىنە قاراساق باستاۋىش ءبىلىمنىڭ 5 جىلدىق بولۋى اسا ۇرەي تۋعىزبايدى. دەگەنمەن, 6 جاستان مەكتەپكە كەلگەن بالاعا 1-سىنىپتا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن قولدانعان دۇرىس بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ەڭ باستى جانىما جاقىن ءارى ۇناعان تۇسى باستاۋىش مەكتەپتەن شىققان بالالاردىڭ بويىندا سىني تۇرعىدان ويلاۋ, ءبىلىمدى شىعارماشىلىقپەن قولدانۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن ورىنداۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلاتىنى. ەرىك وتەنوۆ, استانا قالاسى №64 مەكتەپ-ليتسەي اتا-اناسى. ______________________________________باستى تۇلعا – ۇستاز
بۇل عاسىر – باسەكە عاسىرى. ەرتەڭگى ەل بولاشاعى – جاسوسپىرىمدەردىڭ ناعىز ادام بولىپ قالىپتاسۋىنا يگىلىك جاسايتىن باستى تۇلعا – ۇستاز. ول – ادامداردىڭ ومىرگە كوزقاراسىن, ءبىر-بىرىنە دەگەن سىي-قۇرمەت سەزىمىن قالىپتاستىراتىن, ءبىلىم مەن تاربيە بەرىپ, ادامگەرشىلىكتىڭ نۇرىن توگەتىن جان. مىنە, وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا وتكەن «باسەكەگە قابىلەتتى قوعام تىرەگى – ۇستاز» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا وسى تاقىرىپ كەڭىنەن تالقىلاندى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىمەن بىرلەسە وتكىزگەن بۇل جيىنعا ەلگە بەلگىلى ءبىلىم جانە عىلىم مايتالماندارى قاتىستى. ______________________________________________ ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». «باۋىرجان مومىش ۇلى «ۇستازدىق – ۇلى قۇرمەت. سەبەبى, ۇرپاقتى ۇستاز تاربيەلەيدى. بولاشاقتىڭ باسشىسىن دا, داناسىن دا, عالىمىن دا, ەڭبەكقور ەگىنشىسىن دە, كەنشىسىن دە ۇستاز وسىرەدى», دەگەن. ولاي بولسا, ۋاقىت بەلگىلەگەن ۇلى ماقساتقا ساي بولۋىمىز كەرەك. ءبىز ەرەكشە ۋاقىتتا ءومىر سۇرۋدەمىز. ءبىز بۇگىنگى كۇننىڭ باستى كەيىپكەرىمىز, قاھارمانىمىز. نەگە؟ سەبەبى, ۇلتتىق يدەيا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدامىز, دەدى وقمپي رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور وڭالباي اياشەۆ. تالعامى تەرەڭ, تىڭ ويلار ايتىلعان بۇل جيىن اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىمەن, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن, وقو اكىمدىگى مەن «نۇر وتان» پارتياسى وقو فيليالىمەن, وبلىستاعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىمەن, 9 جەتەكشى جوو-مەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويىلدى. ءالي بەكتاەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى: – جاقىندا وبلىسقا ارنايى قوناق بولىپ كەلگەن بەلگىلى انتروپولوگ عالىم ورازاق سماعۇلمەن كەڭىرەك اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. سوندا عالىم وسىدان 4 مىڭ جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ وسى اۋماعىن مەكەندەگەن ادامداردىڭ سۇيەگىن زەرتتەپ كورىپتى. بۇدان كەيىن اراسى 4,5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن ەلىمىزدىڭ شىعىسى مەن باتىسىن مەكەندەگەن ادامداردىڭ سۇيەگىن زەرتتەگەن. سوندا بۇگىنگى قازاقتاردىڭ قان قۇرامىنىڭ 30 پايىزى بۇدان 4 مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن بابالارىمىزدىڭ مورفولوگيالىق, فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس كەلەتىنى انىقتالىپتى. جاسىراتىنى جوق, بۇگىندە ءبىر عاسىردىڭ ىشىندە كەيبىر ۇلتتار ۇلكەن ۇلىستارمەن ارالاسىپ, جوق بولىپ كەتىپ جاتىر. ال قازاق حالقى ەجەلدەن وسى جەردىڭ, وسى ەلدىڭ يەسى بولعانىن, مىڭداعان جىلداردان بەرى وسى سايىن دالادا ءومىر سۇرگەنىن, سۇيەگى اسىل, ءتورت اۋماعى ءتۇبى ءبىر ەل بولعانىن وسى زەرتتەۋ دالەلدەپ وتىر. ياعني ارادا سان مىڭداعان جىلدار جاتسا دا, حالقىمىز – ءوز قالپىن, رۋحىن, تەكتىلىگىن جويماعان ەكەن. مۇرات جۇرىنوۆ, ۇعا پرەزيدەنتى: – قۋاتتى ەل يدەياسى, ەڭ الدىمەن قازاققا كەرەك. الايدا, تەك كەۋدەنى ۇرا بەرمەي, ناقتى تىرلىككە كوشۋىمىز قاجەت. بولاشاققا قول سوزعان ەل الدىمەن عىلىمعا كوڭىل بولەدى. بۇگىنگى ەكونوميكا سالاسىنداعى كەز كەلگەن قادامىمىز عىلىمعا سۇيەنۋى كەرەك. عىلىمسىز, تەحنولوگيانىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىنسىز ەشقانداي كاسىپورىن تابىسقا جەتە المايدى. مىنە, ەڭبەكتەنۋ, ىزدەنۋ, جاڭالىق اشۋ ارقىلى ماقساتىمىزدى جۇزەگە اسىرا الامىز. سەرىك پىراليەۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور: – ءبىز قازاقستان دەگەندە ەڭ الدىمەن تاريحي دەرەكتەردى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋدى ويلاستىرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇگىنگى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز وزدىگىنەن ورناي سالعان جوق. تاريح – ۇلكەن تاعىلىم كوزى. مىنە, سوندىقتان جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باعدارلامالارىنا جاڭا ءپان ەنگىزۋدىڭ ءساتى تۋىپ وتىر. بۇل ءپاننىڭ ماقساتى – تۋعان جەرىڭنىڭ, وسكەن ەلىڭنىڭ تاريحىن ءبىلۋ, ونىڭ قالاي قالىپتاسقانىن وقىتۋ. تەك قانا بىرلىكتى نىعايتۋشى ۇلت رەتىندە قازاق حالقىنىڭ وركەندەۋ جانە دامۋ تاريحى جايلى جاستاردىڭ مەكتەپتەگى بىلىمدەرىن جۇيەلەۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, بولاشاق مامانداردىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمدەرىن جانە جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى جوعارى دەڭگەيدە دامىتۋ بويىنشا بىلىمدەرىن ودان ءارى كەڭەيتىپ تەرەڭدەتۋ, اتاپ ايتساق, كاسىبي دەڭگەيدە ءوزىن-ءوزى تانۋ جانە كاسىبي تۇرعىدا ءوزىن-ءوزى باعالاۋ دارەجەسىنە كوتەرۋ. ...ارينە, جاستارىمىزدىڭ بويىنا قازاقستان جالپىۇلتتىق يدەياسىن ءسىڭىرۋ, ياعني بولاشاق مامانداردىڭ ۇلتتىق ساناسىن قالىپتاستىرۋ ءبىر ساتتىك ءىس ەمەس. وسىنداي ايتارى كوپ جيىندار وسى مۇددەنى جۇزەگە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمىمىز مول. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.