نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ

ەڭ باستىسى, ەلوردانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ ايماعىنا جاتاتىن وبلىستىڭ بەرەكەسى مول بولۋى شارت. بەرەكەنىڭ مول بولۋى كوكتەمگى بەينەتتى ءىستىڭ تىڭعىلىقتىلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. بيىل 17 مىڭ گەكتار القاپقا كارتوپ, 2,7 مىڭ گەكتارعا كوكونىس وسىرىلمەك. ديقاندار داقىل تۇرلەرىن مول وندىرسە, باسەكەلەستىك پايدا بولىپ, ءونىم باعاسىن ءسال دە بولسا ارزانداتۋعا سەپتىگى ءتيىپ قالار دەگەن ءۇمىت بار. بىلتىرعى قۇرعاقشىلىق كەزىندە باعىمداعى مالدىڭ جەم-ءشوبىن تاۋىپ بەرۋ مالساق قاۋىمنىڭ باس اۋرۋىنا اينالدى. بيىل دا دالادا قار از, قىس بويى جاۋعان اق ۇلپا ات تىلەرسەگىنەن عانا كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە ەگىستىك القاپتاردىڭ قارى ەرىپ كەتتى. ناۋرىزداعى سىرعىما بوراننىڭ ساي-سالانى قۋالاعان از عانا قارى نەگىزىنەن ورماندى القاپتاردىڭ ىعى­ندا. ۇزاق جىلعى مول تاجىري­بەسى بار ديقاندار ەندىگى ارادا كوكتەمگى ىلعال جابۋ جۇ­مىس­تا­رىن تىڭعىلىقتى جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ وتىر. ايتپەسە, ىلعال توپىراققا سىڭبەي ۇشىپ كەتسە, كوكوسكىننىڭ بوي سالىپ كوتە­رىلۋى قيىن. مال ازىعىن مۇ­قيات قامداۋ ءۇشىن 185,5 مىڭ گەك­تارعا تۇقىم ءسىڭىرۋ مەجەلەن­گەن. بۇل ورايدا دا ءوسىم بار. ناقتىراق ايتاتىن بولساق, 2021 جىلعى دەڭگەيدەن 10 مىڭ گەكتارعا ارتىق. وسى ارادا جال­عىز ەگىستىك شارۋاشىلىعىنا عانا يەك سۇيەمەي, ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ قامىن ويلاۋدىڭ دا قاجەت ەكەنىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتسەك ار­تىق­تى­عى بولماس. جەر كولەمى وتە كوپ ءوڭىر ءۇشىن كەڭەيتىلگەن 10 مىڭ گەكتار اسا تولىمدى كور­سەتكىش ەمەس. سون­دىق­تان, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىم­دا­رى مال ازىعىنا مەيلىنشە ءمان بەر­گەن­دەرى ءجون بولار ەدى.

الەمدەگى گەوساياسي جاعدايعا وراي كوكتەمگى ناۋقاندا تۇقىم جەتكىلىكتى بولار ما ەكەن دەگەن كۇدىك كوڭىلگە الاڭ كىرگىزگەن ەدى. داتكە قۋاتى, ءدال قازىردىڭ وزىندە بۇل ورايداعى بارلىق سۇرانىس 100 پايىز ورىندالعان. دەمەك اسا ءبىر قاجەتتىلىك جوق. قولدا بار تۇقىمدى سارالاي كەتەتىن بولساق, ءبىرىنشى ساناتتاعىسى 153 مىڭ توننا, سونداي-اق ەكىنشى ساناتتى 105, ءۇشىنشى ساناتتى 25 مىڭ توننا تۇقىم بار. بۇل كولەم ءوڭىردىڭ بارلىق شارۋاشىلىقتارىن تۇقىممەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستا وزىنە قاجەتتى ساپالى تۇقىم قام­داپ الاتۇعىن جاعداي بار. 33 ەليتالىق تۇقىم شارۋاشىلىعى بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن ونگىشتىك قاسيەتى جوعارى تۇقىممەن قامتاماسىز ەتە الادى. بيىلعى كوكتەمدە ەليتالى تۇقىم شارۋاشىلىقتارىنىڭ قامبالارىندا 50 مىڭ تونناعا جۋىق تۇقىم ىركىلىپ قالعان. ونىڭ ىشىندە ەليتالىسى 27 مىڭ توننا, ءبىرىنشى رەپرودۋكتسيالىسى – 23 مىڭ توننا.

بۇرناعى جىلدارى شەشۋشى كەزەڭدە قولبايلاۋ بولاتىن دۇنيە, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇ­رى­لىمدارىنىڭ ماشينا-تراك­تور پاركىنىڭ ابدەن توزىعى جەتۋى بولاتىن. سوڭعى جىلدارى مەم­لە­كەتتىڭ كومەگى ارقىلى بۇل ماسەلە دە وڭىنان شەشىلىپ قالدى. دي­قان­دار ءۇشىن ءار ءساتى قىمبات ناۋ­قان­دىق جۇمىس كەزىندە قولدا بار تەحنيكانىڭ ءبارى كىدىرمەي ءجۇرىپ-تۇرۋى كەرەك.

ءوڭىر ديقاندارى بيىل ەرتە قامداندى. سول ءىستىڭ ناتيجەسىندە كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قا­جەتتى بارلىق تەحنيكا جون­دەۋ­دەن وتكىزىلىپ, 100 پايىز دا­­يىن­دىق شەبىنە قويىلدى. ەگىس ناۋقانىنا ۇزىن-ىرعاسى 18 مىڭ­­­نان استام تۇقىم سەبەتىن تەح­نيكا مەن جوعارى ءونىم ەگۋ كەشەنى قاتىستىرىلماق. از كۇش ەمەس. وسىنداي دايىندىقتىڭ ناتيجەسىندە كوكتەمگى دالا جۇ­مىس­تارىن توپىراقتاعى ىلعال كەۋىپ كەتپەي تۇرعاندا سەۋىپ ۇل­گە­رۋگە بولادى. جىل باسىنان بەرى شامامەن 9 ملرد تەڭگەنىڭ 229 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنعانىن ايتار بولساق, وڭىردەگى ديقاندار مۇمكىندىگىنىڭ ءبىرشاما مولا­­يىپ قالعانىن اڭعارۋعا بولادى. ناقتىراق ايتقاندا, 65 تراكتور, 48 كومباين, 22 تۇقىم سەپكىش جانە باسقا دا تەحنيكا الىندى.

ەندىگى ماسەلە – جانار-جا­عار­­ماي. سوڭعى جىلدارى وعان ۇكى­­مەت تاراپىنان جەتكىلىكتى كو­­­ڭىل ءبولىنىپ وتىر. بيىل دا ار­­­زان­­­داتىلعان باعامەن 72 مىڭ تون­نا ديزەل وتىنى ءبو­لىن­­دى. بۇل – وڭىرگە قاجەتتى جانار-جاعارمايدىڭ 95 پايىزى. بۇگىنگى تاڭدا قالعان كولەمگە الدىن الا قاراجات تولەنىپ, اۋداندىق تەرمينالدارعا تاسىمالدانۋدا. كوگەرىپ كوكتەم كەلگەنشە بۇل باعىتتاعى كوپ-كورىم شارۋا ۋاقتىلى تىندىرىلماق. ەگەر وسى جوسپار جۇزەگە اسسا, ديقاندار جانار-جاعارمايدان قىسىلمايدى. بۇل ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, سوڭعى باعا – ليترىنە 208 تەڭگە. پاۆلودار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان 32 مىڭ توننا جانە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان 40 مىڭ توننا جانار-جاعارماي جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

مول استىقتىڭ نەگىزىن قالاي­تىن جايدىڭ ءبىرى – تىڭايت­قىش. قاجەتتى مينەرالدى تىڭايت­قىش­تا­ردى ساتىپ الۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا.

– بۇگىنگە دەيىن مەجەلەنگەن 100 مىڭ توننا تىڭايتقىشتىڭ 40 مىڭ تونناعا جۋىعى ساتىلىپ الىندى, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەركەش الەنوۆ, – وتكەن جىلى 90 مىڭ توننا كولەمىندە تىڭايت­قىش يگەرىلگەن بولاتىن. بيىل جەر قۇنارىن ارتتىرۋ ءۇشىن كولە­مىن دە ءوسىرىپ وتىرمىز.

ديقانداردا قاجەتتى قار­جى­نىڭ دا بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. كوكتەمگى دالا جۇمىس­تا­رىن نەسيەلەندىرۋگە «كەڭ دا­لا» باعدارلاماسى بويىنشا «قاز­اگ­رو» فيليالدارى ارقىلى 2,6 ملرد تەڭگەنىڭ كولەمىندە 76 ءوتىنىم قارجىلاندىرىلدى. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇلت­تىق كومپانياسى ارقىلى «كوك­شە» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كور­پوراتسياسىنىڭ كەپىلدىگىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ جۇ­مىس­تا­رى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتقا ۇكى­مەت تاراپىنان 23 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

– ەگىن شىعىمدىلىعى جەر قۇنارى مەن ىلعالعا بايلانىس­تى ەكەندىگى بەلگىلى, – دەيدى زە­رەن­دى اۋدانىنداعى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ وكىلى قۇلان بولاتوۆ, – ءبىر جىلدارى ەرتە ەك­كەندەر ۇتىپ, كەش ەككەندەردىڭ ەگىنى كوتەرىلمەي قالاتىنى دا بولادى. ەڭ باستىسى, تۇقىم سە­بە­تىن ۋاقىتتى قالت جىبەرمەۋ قا­جەت.

دالا تىنىسىن قالت جىبەرمەي قاداعالايتىن شارۋا ادامىنىڭ كوپ جىلدىق تاجىريبەسىنە سۇيە­نىپ ايتقان ۋاجىنە دە دەن قويعان ءلازىم. شىنىندا دا كەز كەلگەن ءىس ءوز ۋاقىتىندا اتقارىلعانى ءجون ەمەس پە؟!

اقمولا وبلىسى