كەيدە داڭعازالىق پەن داراقىلىققا كەلگەندە ءبىزدىڭ ەل الدىنا جان سالمايتىن سياقتى كورىنىپ كەتەدى. مىنانى قاراڭىز, پاندەميا مەن داعدارىس القىمىنان الىپ تۇرعان 2021 جىلى 20 مىڭ قازاقستاندىق كولىكتەرگە ارنالعان «ادەمى ءنومىر» ءۇشىن جالپى سوماسى 6 ملرد-تاي تەڭگە جۇمساپتى. 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل ەكى ەسەدەي ارتىق كورسەتكىش. دەمەك الەمدى تىعىرىققا تىرەگەن ەكونوميكالىق قيىندىقتىڭ ءوزى قازاقستاندىقتاردىڭ «وزگەلەردەن دارالانامىن» دەگەن نيەتىنە كەدەرگى بولا الماپتى.
ادامدى سۇيكىمسىز كورسەتەتىن مىنەزدىڭ ءبىرى – ماقتانشاقتىق, ماقتانسۇيگىشتىك. كىسىمسىنۋ, ءوزىن وزگەلەردەن جوعارى قويۋ, جاساندىلىققا جول بەرۋ – قازاقتىڭ باستى «دەرتىنە» اينالعالى قاشان؟! ونىڭ مىسالدارى بارشىلىق. جاعدايى كەلمەسە دە نەسيەگە اقشا الىپ, ۇلان-اسىر توي جاساۋ, تويعا كەلگەن قاۋىمعا ماقتان ءۇشىن اقشا, قىمبات تەلەفون تاراتۋ, 179 مىڭ دوللاردىڭ تورتىنان اۋىز تيگىزۋ – تەك ءبىزدىڭ قازاققا ءتان «پونت» مىنەز.
ول ول ما, ايلىعى شايلىعىنا جەتپەي, ارەڭ كۇن كورىپ جۇرسە دە قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ ءجۇرىپ, ايفون ساتىپ الاتىندار بار. باسىندا باسپاناسى جوق بولسا دا كرەديتكە قىمبات دجيپ كولىگىن الىپ مىنەتىندەر بار. دجيپ دەمەكشى, باياعىدا ءبىر حالىقارالىق جيىنداردىڭ بىرىندە فرانتسيادان كەلگەن ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءبىرى: «استانالارىڭىزدا ۇلكەن دجيپ كولىگىن مىنەتىندەر كوپ ەكەن. بىلاي قاراساڭ, قالادا تاۋ جوق, جازىق دالا, بىراق نەگە ۇلكەن كولىك مىنەدى؟ بىزدە مىسالى, تاۋلى, تاستى ايماقتاردا تۇراتىندار عانا مۇنداي ماشينانى تىزگىندەيدى. كوبىمىز شىعىنى از شاعىن كولىكتى ءتاۋىر كورەمىز», دەگەن ەدى. ەندى شەتەلدىك قوناققا «بىزدىكىلەر ۇلكەن كولىكتى قاجەتتىلىكتەن گورى «پونت» ءۇشىن مىنەدى»دەپ قالاي ايتاسىڭ؟
بىراق استىنداعى كولىگىنەن دە قىمبات ءنومىر الاتىندار بۇلاردىڭ قاسىندا تۇككە تۇرعىسىز بولىپ قالدى. قازىر ەلىمىزدە نومىرگە ءومىر دەپ قارايتىندار كوبەيدى. جىل سايىن ەرەكشە نومىرگە دەگەن سۇرانىستىڭ ءوسۋى – سونىڭ كورىنىسى. «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى تاراتقان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, بىلتىر 20 مىڭ ازامات كولىگىنە VIP ءنومىر ساتىپ السا, الدىڭعى جىلى 12 616 ادام ەرەكشە ءنومىردىڭ يەسى اتانىپتى. باعاسى قىمبات «باقىتتى ءنومىردى» يەلەنگەندەردىڭ كوبى – الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى. مۇندا بىلتىر 6 882 كولىك VIP-ءنومىرلى بولعان. ەكىنشى ورىندا – شىمكەنت. شىمقالالىقتار وتكەن جىلى 3 190 ەرەكشە ءنومىر ساتىپ العان. ال ءۇشىنشى ورىندا ەلوردالىقتار تۇر. ولار بارلىعى 667 ملن تەڭگەگە 2 مىڭنان استام ەرەكشە ءنومىردى ەنشىلەگەن.
جالپى, «پاڭ» ءنومىردىڭ ەڭ ارزانى – 174 591 تەڭگە بولسا, قىمباتى 872 955 تەڭگە تۇرادى. الايدا 001, 002, 777 سىندى بىردەي تسيفرلى نەمەسە بىردەي ارىپتەرى بار نومىرلەر بۇدان دا قىمبات, ورتا ەسەپپەن – 1,7 مىڭ دوللار كولەمىندە. ەرەكشە ءنومىر تاعىپ جۇرگەندى ماقتان كورەتىندەردى بۇل قىمبات باعا دا توقتاتا الار ەمەس.
ايتپاقشى, كولىگىنىڭ ءنومىرى عانا ەمەس, قولىندا ۇستاپ جۇرگەن تەلەفونىنىڭ ءنومىرى دە ەرەكشە بولعانىن قالايتىندار بار. ء«نومىرى قانداي كەرەمەت؟» دەگەن ءسوز ءۇشىن ولار دا ايانىپ قالمايدى. وتكەندە ۇيالى بايلانىس وپەراتورى ورتالىعىنا باس سۇعىپ, ونداعى ەڭ قىمبات ءنومىر 2 ملن 200 مىڭعا دەيىن باراتىنىن بىلدىك. بىراق ءدال سول باعاداعى ءنومىردىڭ قانداي ەكەنىن بىلە الماي, ارماندا كەتتىك, ەسەسىنە, 450 مىڭ تەڭگەنىڭ ءنومىرىن كوزبەن كوردىك. كادىمگى نومىرلەردەن ايتارلىقتاي ايىرماشىلىعى جوق, بىزدىڭشە. ەرەكشەلىگى – نولدەرى كوپ ەكەن. بۇل نومىرلەرگە دە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ساتىپ الۋ ءۇشىن تۇرعاندار بار.
جالپى, ەرەكشە نومىرلەردى ساتۋ – شەت مەملەكەتتەردە بار تاجىريبە. بىراق بۇل ءۇردىس كوبىنە باي مەملەكەتتەردە كەزدەسەدى. اسىرەسە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە ەرەكشە ءنومىر ءۇشىن تالاس كوپ. سوندىقتان نومىرلەر اۋكتسيون ارقىلى ساتىلادى.
باي-قۋاتتى مەملەكەتتەردىڭ جايى تۇسىنىكتى. ال ءبىز نومىرگە دەيىن ەرەكشەلەنەتىندەي جاعدايعا جەتتىك پە؟ ءال-اۋقاتىمىز سوعان ساي ما؟ ماسەلەنى وسىدان باستاۋ كەرەك. ءتىپتى الىنە قاراماي, داراقىلىققا جول بەرىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ارەكەتىن زاڭمەن شەكتەيتىن شارالار قولعا الىنۋى كەرەك. ايتپەسە, دۇنيە جاعىنان باسەكەگە تۇسەتىندەر ءوزىنىڭ عانا ەمەس, وزگەنىڭ دە ساناسىن ۋلاپ جاتىر.
سونداي-اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى دا وزدەرىنىڭ پايداسى ءۇشىن بەي-بەرەكەت نەسيە بەرۋىن توقتاتقان ءجون. ويتكەنى ءال-اۋقاتىن باعامداماي, قىزىعىپ نەسيە الىپ قويعانداردىڭ ىشىندە ونى تولەي الماي قينالىپ جۇرگەندەر كوپ...