سالىق – ءسىز بەن ءبىزدىڭ مەملەكەتكە تولەيتىن مىندەتتى تولەمدەرىمىز. وسى قارجى ارقىلى قازىنامىز تولىعىپ, بيۋدجەت رەتتەلىپ وتىرادى. ەندەشە, ناۋرىزدان ناۋرىزعا دەيىنگى سالىق تۇسىمدەرى مەن وسى سالاداعى اتقارىلعان ىستەرگە شولۋ جاساپ كورەلىك.
قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە سالىق تۇسىمدەرى بويىنشا جوسپار 103,6%-عا ورىندالعان. نەگىزگى جوسپار – 10 346,9 ملرد تەڭگە بولسا, بۇل سوما 377,4 ملرد تەڭگەگە ارتىق اتقارىلىپ, بيۋدجەتكە 10 724,3 ملرد تەڭگە تۇسكەن. بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 25,3% نەمەسە 2 163,1 ملرد تەڭگەگە ارتىق. «ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 102,1%-عا ورىندالىپ, 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 26,6% نەمەسە 1 482,1 ملرد تەڭگەگە ءوستى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت 106,8%-عا ورىندالىپ, جوسپارداعىدان 233,3 ملرد تەڭگەگە ارتىق ءتۇسىم ءتۇستى. بۇل – 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 22,8% نەمەسە 681,0 ملرد تەڭگەگە ارتىق كورسەتكىش», دەيدى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اينۇر سارتاەۆا.
ال تۇسىمدەردىڭ وسۋىنە قانداي فاكتورلار اسەر ەتتى؟ مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بىلتىر 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا نەگىزگى ەكسپورتتىق پوزيتسيالارعا باعانىڭ ءوسۋى بايقالعان. سونىڭ ىشىندە مۇناي – 68,7%, مىس –50,8%, اليۋميني – 44,2%, مىرىش – 32,2%, كۇمىس – 22,5% قىمباتتاعان.
وزگە ەلدەرمەن تاۋار اينالىمىنىڭ ارتۋى دا سالىق تۇسىمدەرىن كوبەيتۋگە نەگىز بولعان. ايتالىق, 2021 جىلى 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا تاۋار اينالىمى 14,1%-عا ءوستى. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت 25,8%-عا ارتسا, يمپورت 6,2%-عا تومەندەگەن.
بيىل ناۋرىز ايىنا دەيىنگى سالىق تۇسىمدەرى دە ەكى ەسەگە ارتقانىن بايقاۋعا بولادى. ا.سارتاەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە سالىق تۇسىمدەرى بويىنشا جوسپار 108,2% ورىندالعان. بۇل بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 1,9 ەسە نەمەسە 1 249,3 ملرد تەڭگەگە ارتىق. «2021 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ەڭ كوپ سوماسى مۇنايعا سالىناتىن كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى ەسەبىنەن جانە ىشكى تۇتىنۋ تاۋارلارىنا قوسىلعان قۇن سالىعى مەن ەكسپورتتىق كەدەن باجدارى ەسەبىنەن ءوستى», دەيدى كوميتەت وكىلى.
2022 جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا وزگە دە قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنۋ 2,1 ەسەگە, سونىڭ ىشىندە كاسىبي, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەت 60,1%-عا, اقپارات جانە بايلانىس 50,9%-عا, قۇرىلىس 38,9%-عا, وڭدەۋ ونەركاسىبى 36,0%-عا, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە كارىز جۇيەسى 28,6%-عا, كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدا 28,4%-عا ارتقان.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى سالىق تۇسىمدەرىنەن بولەك, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە وسى سالانى جەتىلدىرەتىن قىزمەت تۇرلەرى دە كوپتەپ ىسكە قوسىلعانىن جەتكىزدى. ايتالىق, بىلتىر 1 قاڭتاردان e-Salyq Business ءموبيلدى قوسىمشاسى ازىرلەنىپ, كاسىپكەرلەرگە جول تارتتى. «جاڭا تسيفرلى شەشىم جەكە كاسىپكەرلەرگە سالىق مىندەتتەمەسىن ورىنداۋدى جەڭىلدەتتى. اسىرەسە جاڭادان تىركەلگەن كاسىپكەرلەرگە بۇل ىڭعايلى قىزمەت بولدى. وسى قوسىمشا ارقىلى بيزنەس وكىلدەرى ونلاين تۇردە دەكلاراتسيا تاپسىرىپ, سالىق مىندەتتەمەلەرى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى كومپيۋتەردە وتىرىپ-اق ورىنداي الادى. «قوسىمشا ارقىلى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە, سالىق رەجىمىن تاڭداۋعا جانە وزگەرتۋگە, چەكتەر بەرۋگە, كىرىستەر ءتىزىلىمىن قالىپتاستىرۋعا جانە سالىق پەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بار. بۇدان بولەك, كاسىپكەرلەرگە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن قوسىمشادا سالىق ءاميانىنىڭ سەرۆيستەرى ىسكە قوسىلدى. ول ارقىلى بەرەشەكتى قاراۋ جانە وتەۋ, ارتىق تولەمدى باسقارۋ, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ بىرقاتار حابارلاماسىن الۋ, سونداي-اق جەكە كاسىپكەر قىزمەتىن توقتاتۋعا بولادى», دەيدى ا.سارتاەۆا بىزگە بەرگەن مالىمەتىندە.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى E-Salyq Azamat ءموبيلدى قوسىمشاسى دا ازىرلەنگەنىن ەسكە سالدى. وسى جەلى ارقىلى ازاماتتار ءوزىنىڭ قارىز سوماسىن كورىپ, ءتيىستى سالىقتى ونلاين تولەي الادى. ياعني جەكە تۇلعالار م ۇلىك, جەر, كولىك سالىقتارىن جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتتەن الىناتىن سالىقتاردى, كەدەندىك تولەمدەردى, مەملەكەتتىك باجداردى, الىمداردى, سونداي-اق اكىمشىلىك ايىپپۇلداردى, جەكەشەلەندىرۋ ءۇشىن تولەمدەر, جەردى ساتۋ جانە باسقا دا تولەمدەردى تولەي الادى.
E-Salyq Azamat ءموبيلدى قوسىمشاسىندا ەنگىزىلگەن «قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ» سەرۆيسى دە بار. بۇل جۇمىسشىعا ەسەپتەلگەن جەكە تابىس سالىعى مەن زەينەتاقى جارنالارىنىڭ, مىندەتتى الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر سومالارىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قوسىمشا ارقىلى قاتە تولەمدەر مەن نەگىزسىز ايىپپۇلداردى جويۋعا بولادى. بۇل وتىنىشتەر سانىن ازايتۋعا جانە بيۋدجەتپەن قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەپ حابارلادى مكك وكىلدەرى.
سونداي-اق مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بىلتىردان باستاپ, @SalyqBot ساندىق سالىق كەڭەسشىسى جۇمىس ىستەي باستاعانىن ەسكە سالدى. سالىق جانە كەدەن ماسەلەلەرىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ, كەرى بايلانىس جاساۋ بويىنشا جەدەل كومەك كورسەتەتىن قىزمەتتىڭ Telegram كانالىنداعى چاتى بيىلعى ناۋرىزدان باستاپ ىسكە قوسىلدى. بۇل سەرۆيستى @SalyqBot اتاۋىمەن نەمەسە https://t.me/salyqbot تىكەلەي سىلتەمەسى ارقىلى تابۋعا بولادى. ول پايدالانۋشىعا سالىق بەرەشەگى تۋرالى اقپارات بەرە الادى; كولىك سالىعىنىڭ وسىماقىسىن قالاي ەسەپتەۋگە بولاتىنىن تۇسىندىرەدى; جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعانىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى پايدالى جاڭالىقتار مەن حابارلامالار جىبەرە الادى; سالىق سالاسىنا قاتىستى وزەكتى تاقىرىپتار مەن ماسەلەلەر تۋرالى بەينەساباقتار مەن نۇسقاۋلىقتار كورسەتە الادى.
بۇعان قوسا, «چات-بوتتىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ بايلانىس ورتالىعىنا كەلىپ تۇسەتىن وتىنىشتەر نەگىزىندە ازىرلەنگەن دەرەكتەر بازاسى بار», دەيدى ماماندار. بۇل قىزمەت پايدالانۋشىعا وپەراتوردىڭ قاتىسۋىنسىز سالىق جانە كەدەن زاڭناماسى بويىنشا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا لەزدە جاۋاپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى.
«ناۋرىز ايىنان باستاپ ىسكە قوسىلعان چات-بوتتىڭ ءالى دە جەتىلدىرەتىن تۇستارى بار. كەلەشەكتە سالىق تولەۋشىلەرگە سالىق ەسەپتىلىگىن جانە سالىقتاردى تولەۋ مەرزىمىن وتكىزىپ الماۋ ءۇشىن حابارلاما جىبەرۋ, بانك شوتتارىن بۇعاتتاۋ سەكىلدى قاجەتتى قىزمەتتەردى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بىلتىرعى ناۋرىزدان بيىلعى ناۋرىز ايىنا دەيىن ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. جالپى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا ميلليونداعان قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ وتىر. بىردە-ءبىر مەملەكەت سالىق جانە كەدەن زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاماي جانە بيۋدجەت ءتۇسىمىن قامتاماسىز ەتپەي ءومىر سۇرە المايدى. كوميتەت قىزمەتكەرلەرى الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ, سالىق تولەۋشىلەرگە نەعۇرلىم ءتيىمدى ءارى ىڭعايلى قىزمەت ءتۇرىن ۇسىنباق. ال ءوزىنىڭ مىندەتتى تولەمىن ۋاقىتىلى تولەيتىن ادال سالىق تولەۋشىلەر باردا ورتاق قازىنامىز ەشقاشان ورتايمايدى», دەيدى مكك وكىلى.