كۇرمەۋى قيىن قاقتىعىس

ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولو­ديمير زەلەنسكي بۇل جولى بەرليندەگى نەمىس بۋندەستاگىندا ءسوز سويلەدى. ول گەرمانياعا كورسەتكەن كومەگى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى, الايدا زاڭ شىعارۋ­شى­لارعا ولاردىڭ قولداۋى «اتىستى توقتاتۋعا كەش قالعا­نىن» ايتتى. ۆ.زەلەنسكي سونىمەن قاتار نەمىس باسشىلارىن ەلدىڭ رەسەيدە ىسكەرلىك مۇد­دەسى بارىن سىنعا الىپ, ماس­كەۋگە قاتىستى قاتاڭ شارالار قا­بىل­داۋعا شاقىردى. كۇنى كەشە ول اقش كونگرەسىندە ءسوز سوي­­لەپ, ۋكراينا قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن ناقتى قا­دام­دار قابىلداۋدى سۇراعان ەدى.

ۋكراينا جاپونيادان رەسەي اسكەرىنە تويتارىس بەرۋ ءۇشىن جوعارى ساپالى سپۋتنيكتىك سۋرەتتەر سۇرادى دەگەن اقپارات بار. بۇل تۋرالى ازيا ەلدەرىن­دە اقپارات تاراتاتىن Nikkei گازەتى جازعان. جاپون ۇكىمەتى مەن جەكە كومپانيالار كۇندىز-ءتۇنى, اۋا رايى مەن بۇلتتارعا, اتموسفەراداعى كەدەرگىلەرگە قاراماستان ساپالى سۋرەتتەر تۇسىرەتىن سپۋتنيكتەردى پايدالانادى. «جاپونيا ۇكىمەتى مۇن­داي مالىمەتتەردى ۋكرايناعا بەرۋ ساياسي تۇرعىدان دۇرىس پا نەمەسە قولدانىستاعى قۇقىق­تىق نورماعا سايكەس رۇقسات ەتىل­گەن بە, جوق پا دەگەن ماسە­لەنى مۇقيات قاراستىرادى» دەلىن­گەن اقپاراتتا. الايدا رەسمي دە­رەك­كوزدەرگە سىلتەمە جاسالماعان.

ۋكرايناداعى احۋال

ۋكراينا بيلىگى ماريۋپول تەاترىنا بومبا تاستالعانىن مالىمدەدى. تەاتردىڭ ءىشىن مىڭ­داعان ادام پانالاپ وتىرعانى ايتىلدى. عيمارات سوققى­عا توتەپ بەرگەنگە ۇقسايدى. الاي­دا زارداپ شەككەندەر دە بولۋى مۇمكىن. ەل ۇكىمەتى ادامداردى تەاتر عيماراتىنان شىعارۋعا تىرىسىپ جاتقاندارىن جەتكىزدى. قالا باسشىلىعىنىڭ وكىلى ازىرگە قۇربان بولعاندار جوق دەگەن مالىمەت بەردى. ال ريا نوۆوستي رەسەيدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ماريۋپولداعى تەاترعا جاسالعان اۋە شابۋىلىن جوققا شىعارعانىن حابارلادى. رەسەيلىك زىمىران شابۋىلدارىنان قاتتى زارداپ شەككەن ۋكراينا قالالارىنىڭ ءبىرى قورشاۋعا الىنعان پورتتى ءماريۋپولدىڭ جەلىدەگى سۋرەت­تەرى قالا عيماراتتارىنىڭ قال­پىنا كەلمەستەي قيراعان بەي­نەلەرىن كورسەتەدى.

امەريكالىق Maxar Technologies عارىشتىق تەحنولوگيالار كومپانياسى تۇسىر­گەن سپۋتنيكتىك سۋرەتتەردە سۋمى, چەرنيگوۆ جانە حاركوۆقا ايتار­لىقتاي زاقىم كەلگەنى انىقتالعان.

كيەۆتە دە رەسەيلىك زىمى­ران سوققىسى ءبىر ادامنىڭ ءومىرىن جال­ماعانىن جانە تۇرعىن ءۇي­دى وتقا وراعانى حابارلاندى. ۋك­راينانىڭ توتەنشە جاع­دايلار قىزمەتى بەيسەنبى كۇنى تاڭعى 5.02-دە دارنيتسكي اۋدانىنداعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ بىرىنە تۇسكەن زىمىران ءبىر ادامدى ءولتىرىپ, ۇشەۋىن جاراقات­تاعانىن ايتتى. 

ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.زە­لەنسكي گۋمانيتارلىق دالىز­دەر سارسەنبىدە ساتسىزدىككە ۇشى­راعانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەيلىك ساربازدار وق اتۋدى توقتاتپاعان جانە قاۋىپ­سىزدىككە كەپىلدىك بەرمەگەن. ۋكراينا شەنەۋنىكتەرى ەل بو­يىنشا بىرنەشە قالادان, سونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك-شىعىستاعى قور­شالعان ماريۋپول قالا­سىنان توعىز «گۋمانيتارلىق ءدالىز» اشۋعا ۇمىتتەنەتىندەرىن جەت­كىزدى. بۇل تۋرالى ەلدىڭ ۆيتسە-پرەمەرى يرينا ۆەرەششۋك ما­لىم­دەدى. شىندىعىندا, جانجال باستالعالى كەلىسىلگەن گۋما­ني­­تارلىق كومەك بەرەتىن جول­دار­­دىڭ كەيبىرىنە كەپىلدىك بەرىل­مەدى. سوندىقتان قورشاۋدا قال­عان قالا تۇرعىندارىنا كەرەك زاتتى تىركەگەن كولىكتەردىڭ بار­لىعى بىردەي دىتتەگەن جەرىنە جەتە المادى.

گۋمانيتارلىق داعدارىس

ماجارستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان كەلەسى اپتادا ۋكراينادان بوسقىن­دار­دىڭ «ۇلكەن تولقىنىن» كۇتە­تىنىن مالىمدەدى. ۆەن­گريا­نىڭ رۋمى­نيا مەن ۋكراينا شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان شەكارا وتكەلىنە بارعان ۆ.وربان كەلەسى اپتادا بوسقىندارعا كو­مەك­­­تەسۋ ءۇشىن شەكاراشىلار سانى كوبەيەتىنىن ايتتى. ول ۋك­راي­نا­دان كەلگەن بوسقىندار لەگى نە­لىك­تەن كۇرت ارتاتىنى جايلى ەش­نار­سە جازباعان. الايدا Reuters اگەنتتىگىنىڭ حابار­لاۋىنشا, سوڭ­عى اپتادا ماجارستانعا كەلگەن ۋكراين بوسقىندارىنىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايعان.

سونىمەن, بۇۇ-نىڭ مالى­مەتىنە سايكەس ۋكراينادان 3 ميل­ليوننان استام ادام بوسىپ كەتكەن. ونىڭ 2 ميلليونى كورشى پولشا شەكاراسىنا پو­يىز­بەن, اۆتوبۋسپەن, جەڭىل كولىكپەن كەلىپ, ۇزىن-سونار كەزەكتەن ءوتىپ, پانا ىزدەگەن. جارتى ميلليونعا جۋىق ادام ءارى قاراي باسقا ەلدەرگە بوسىپ كەتكەنى بەلگىلى. رەسەيدىڭ ۋكرايناعا شابۋىلىنان بەرى يسپانيادا شامامەن 4 500 ۋكراين ازاماتى تىركەلگەن. الايدا يسپانيانىڭ كوشى-قون ءمينيسترى حوسە لۋيس ەسكريۆا بوسقىنداردىڭ ناقتى سانى الدەقايدا كوپ دەپ اتاپ ءوتتى.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش «ۋكراينا حالقىنا بەيبىتشىلىك كەرەك. بۇكىل الەم حالقى مۇنى تالاپ ەتەدى. رەسەي بۇل سوعىستى قازىر توقتاتۋى كەرەك», دەدى.

اقش, ۇلىبريتانيا, فران­تسيا, البانيا, نورۆەگيا جانە يرلانديا ۋكرايناداعى گۋ­مانيتارلىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شۇعىل وتىرىسىن وتكىزۋدى ۇسىندى. رەسەي بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن­دە ۋكرايناداعى «گۋمانيتار­لىق» احۋال تۋرالى دايىنداعان قارارعا داۋىس بەرۋدى كەيىنگە قالدىرۋدى سۇراعان. الدىمەن سارسەنبىگە جوسپارلانعان, سودان كەيىن بەيسەنبىدە كۇن­نىڭ ەكىن­شى جارتىسىنا اۋىستى­رىل­عان داۋىس جۇما كۇنى تاڭەر­تەڭ تاعايىندالۋى كەرەك. The Guardian باسىلىمى ديپ­لوما­تيالىق اقپارات كوزدەرىنە سۇيە­نە وتىرىپ, ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.زەلەنسكيگە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىندا سويلەۋگە مۇمكىندىك بەرۋ تۋرالى پىكىرتالاستار ءجۇرىپ جاتقانىن جازدى.

اقش-رەسەي «تەكەتىرەسى»

اقش پەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسى كۇننەن كۇنگە ۋشىعىپ بارا جاتقانعا ۇقسايدى. كۇنى كەشە ۆ.زەلەنسكيدىڭ اقش كونگرەسىندەگى سوزىنەن كەيىن دجو بايدەن رەسەي پرەزيدەنتىن «اسكەري قىلمىسكەر» دەپ اتادى. 

ال كرەمل وكىلى دميتري پەس­كوۆ رەسەي باسشىسى ۆلا­دي­مير ءپۋتيندى «اسكەري قىلمىس­كەر» دەپ اتاعان اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەننىڭ سوزدەرى «قا­بىل­داۋعا كەلمەيتىن جانە كەشىرىل­مەيتىن ريتوريكا» ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

الەمدەگى ءۇشىنشى الپا­ۋىت ەل قىتايدىڭ ۋكراينا­داعى جاع­دايعا قاتىستى پىكىر بىل­دىرۋگە تارتىنىپ كەلەدى. قىتايدىڭ ۋكرايناداعى ەلشى­سى ۋكراينالىقتاردىڭ بىر­لىگى مەن جىگەرىن جوعارى باعالا­دى. ەل­دىڭ بۇرىنعى ۇستانىمى­نا قاي­شى كەلەتىن پىكىرگە بۇكىل الەم نازار اۋداردى. فانگ سيانجۋن لۆوۆ وبلىستىق اسكەري اكىمشىلىگىمەن كەزدەسۋ كەزىندە قىتايدىڭ «ۋكرايناعا ەشقاشان شابۋىل جاسامايتىنىن», ونى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان قولداي­تى­نىن ايتقان. بۇل تۋرالى «ۋكرينفورم» حابارلاعان.

كەلىسسوزدەن ناتيجە بولا ما؟

ۋكراينا مەن رەسەي ارا­سىن­داعى كەلىسسوز قالاي ءجۇرىپ جاتىر دەگەنگە كەلەر بولساق, العاشقى ءۇش كەزدەسۋ ايتار­لىقتاي ناتيجە بەرمەگەنگە ۇقسايدى. بەس ساعاتقا سوزىلعان ەڭ ءبىرىنشى كەزدەسۋدە ەكى تاراپ تا وتىرىستىڭ قيىن وتكەنىن عانا ايتىپ قويدى. كەلەسى جيىن­داردا قورشاۋدا قالعان قالا تۇرعىندارىنا گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ ءۇشىن جول اشۋعا كەلىس­كەندەي بولدى. الايدا بۇل تولىعىمەن مۇمكىن بولمادى. كەيبىر وڭىرلەردە اتىس توق­تامادى. سوڭعى كەزدەسۋلەردەن سوڭ ء«ۇمىت بارى» ايتىلا باستادى. دەگەنمەن, بۇل ۋكرايناداعى احۋالعا ەش اسەر ەتە قويمادى. ەل اۋماعىندا اتىس توقتاماي تۇر.

كەلىسسوزدىڭ ەكى ەل پرەزي­دەنتى كەزدەسپەي ناقتى ناتيجە بەرمەيتىنى تۇسىنىكتى بولا باس­تادى. تۇركيا باسشىسى رەجەپ تايىپ ەردوعان بۇل كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋعا تىلەك بىلدىر­گەن, الايدا ازىرگە تاراپتار­دىڭ بۇعان نە دەگەنى بەلگىسىز. كرەملدىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ ء«بىزدىڭ دەلەگاتسيا كەلىسسوزگە كەلگەندە ۇلكەن كۇش جۇمساپ جاتىر, باسقا تاراپقا قاراعاندا دايىندى­عىن كورسەتتى», دەدى. رەسەيدىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ تا  رەسەيدىڭ كەلىسسوزدەن قاشپايتىنىن, الايدا ناتيجە بەرمەيتىن بوس كەزدەسۋگە بارعىسى كەلمەيتىنىن مالىمدەدى. س.لاۆروۆ رەسەي ۋكراينامەن تەك ناتيجەلى شەشىمدەرگە اكەلەتىن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول «ۋكراينا باسشىلىعى تەك تەلەديدارداعى سۋرەت ءۇشىن كەزدەسكىسى كەلەدى», دەيدى.

ال ۋكراينا بولسا رەسەيدىڭ ۋلتيماتۋمىنا كەلىسپەيتىنىن, ەلدىڭ ەگەمەندىگىن قامتاماسىز ەتەتىن وزدەرى ۇسىنعان شارت­قا عانا قول قوياتىنىن تالاي رەت ايتقان. سىرت كوزگە ەكى تاراپ تا ءوز ايتقانىنان قايتپاي تۇرىپ العانداي كورىنەدى. سوڭ­عى كۇندەرى رەسەي تالابىن تومەن­دەتە باستاعانداي كورىنگەن. قان­شا جىلدان بەرى ۋشىققان قاقتى­عىس­تىڭ شەشىمى تەز ارادا تابىلا قويۋى دا ەكىتالاي سياقتى.