بۇل جولداۋدىڭ كەزەكتى جولداۋلاردان وزگەشە بولعانى انىق. سوندىقتان تاريحي قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ الداعى بىرنەشە جىلعى دامۋ ستراتەگياسى مەن بولاشاققا باعىتى ۇسىنىلدى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
جولداۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي جاڭعىرتۋدى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان بەكىتىپ بەرۋىمەن قۇندى. اسىرا ايتقاندىق ەمەس, ءدال وسى جايتتى قوعام ۇمىتپەن تاعاتسىزدانا كۇتتى. پرەزيدەنت قوعام كوڭىلىندەگى كۇدىكتى سەيىلتتى. ءتىپتى, زارەدەي دە كۇمان قالدىرمادى. بۇل – ەلىمىزدەگى ساياسي جۇيەنىڭ جاڭعىرۋىن ايگىلەگەن اۋقىمدى وزگەرىس.
باستى جاڭالىق, ەلىمىزدىڭ «سۋپەرپرەزيدەنتتىك» ۇلگىدەن ساليقالى پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك ۇلگىگە تۇبەگەيلى قادام باسۋى. سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن كۆازي-مەملەكەتتىك سەكتوردا جوعارى لاۋازىمدارعا يە بولۋىنا توسقاۋىل قويۋدى ايرىقشا اتاپ وتكەن ءلازىم. سونداي-اق, پرەزيدەنت ءوزىنىڭ وكىلەتتىلىگى كەزىندە ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى بولمايدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسى ەندى دەربەس شەشىمىمەن اۋداندار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەر اكىمدەرىن قىزمەتىنەن الا المايدى جانە وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى قالالار اكىمدەرىن بالامالى نەگىزدە عانا ءارى جەرگىلىكتى ءماسليحاتتىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىنداي الادى. جالپى, جۇيەنى دەموكراتيالاندىرۋدان بولەك, بۇل ىشكى ۇتقىرلىقتى ارتتىرۋعا سەپتەسەدى. ويتكەنى وسىعان دەيىنگى قۇزىرلى وكىلەتتىلىكتىڭ سالماعى ءبىر ادامعا اجەپتاۋىر اۋىرلىق ەتەتىنى جاسىرىن ەمەس.
قۇقىقتىق مەملەكەتسىز ازاماتتىق قوعام بولمايدى, سول سياقتى ازاماتتىق قوعام دا مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ۇستىنىن بەكىتە تۇسەدى. «سۋپەرپرەزيدەنتتىك» جۇيەدەن ارىلۋ, كونستيتۋتسيالىق سوتتى قالپىنا كەلتىرۋ, پروكۋراتۋرا جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدار قابىلداۋ ازاماتتىق قوعامنىڭ ورنىعۋىنا باستايتىنى انىق.
قوعام ءۇشىن كوپتەن كۇتكەن تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام – ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋدىڭ پروپورتسيونالدى جۇيەسىنەن دەپۋتاتتىق كورپۋستى جاساقتاۋدىڭ ارالاس جۇيەسىنە (پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق, 70/30 پايىز) كوشۋ بولدى. وسىلايشا, اتالعان ينستيتۋت شىن مانىندەگى زاڭ شىعارۋشى ورگانعا اينالادى. بۇل كۇش-جىگەرىن مەملەكەت پەن قوعامنىڭ يگىلىگى ءۇشىن قولدانا الاتىن باستاماشىل ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋشىلارعا, ونىڭ ىشىندە وڭىرلەردەن شىققان بەلسەندىلەرگە جول اشاتىنى انىق. سول ارقىلى پارلامەنتتىك سايلاۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە ناعىز اتىنا ساي بولىپ, بۇل پروتسەسس ازاماتتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى. راسىمەن, ءبىر نارسەنى وزگەرتۋ وزىمىزگە بايلانىستى ەكەنىن سەزىنۋ – بۇل نەمقۇرايدىلىقتىڭ ەڭ جاقسى ەمى. سونىمەن قاتار, تازا تەحنيكالىق يننوۆاتسيالاردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ – سايلاۋشىلاردىڭ بىرىڭعاي ەلەكتروندىق بازاسى جانە داۋىس بەرۋدىڭ بالاما تۇرلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋ وڭ وزگەرىستەرگە ىقپال ەتەدى.
ءارى قاراي. ازاماتتىق قوعامنىڭ باستى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى ساياسي پارتيالار ەكەنى بەلگىلى. تىركەۋ شەگىن 20-دان 5 مىڭ مۇشەگە دەيىن, سونداي-اق وڭىرلىك وكىلدىكتەردىڭ ەڭ از سانىن 600-دەن 200 ادامعا دەيىن تومەندەتۋ ارقىلى ولاردى تىركەۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ – وسى باعىتتاعى باتىل قادام. قاراپايىم سوزبەن تۇسىندىرسەك, 5 مىڭ ادام – بۇل كەز كەلگەن بەلسەندى جانە ماقساتتى ازامات جيناي الاتىن Facebook-تەگى دوستارىنىڭ سانى. ەگەر ونىڭ ايتاتىن ويى, سونداي-اق ەل يگىلىگى ءۇشىن ءوز يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىگى بولسا, نەگە شىن مانىندە پارتيا قۇرماسقا؟ سونىمەن قاتار اكىمدەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنا پارتيا فيليالدارىندا قىزمەت اتقارۋعا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋ پارتيالاردى مەملەكەتتىك قىسىمنان جانە وزدەرىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردى ورىنداۋدان بوساتۋدى بىلدىرەدى.
ازاماتتىق قوعامنىڭ كلاسسيكالىق انىقتاماسىنىڭ ءبىر كورىنىسى – بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى. بۇل ماسەلەگە دە پرەزيدەنت جولداۋىندا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. باق تۋرالى جاڭا زاڭدى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ, جۋرناليستەردىڭ شىنايى بوستاندىعى مەن كاسىپقويلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ەلدە ەركىن اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ – دەموكراتيانىڭ جولى عانا ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دەسەك, اسىرا ايتقانىمىز ەمەس. بولاشاقتا قابىلداناتىن ۇلتتىق جوبالار مەن ستراتەگيالىق قۇجاتتاردى تالقىلاۋعا ساراپشىلاردى, ۇەۇ مەن باق وكىلدەرىن تارتۋ دا قاجەتتى شارا. ال مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان «ۇلتتىق قۇرىلتاي» سياقتى كەڭەسشى ورگاننىڭ قۇرىلۋى – دالا دەموكراتياسىنىڭ تاريحي داستۇرلەرىنىڭ ساباقتاستىعى دەپ بىلەمىز. ءدال وسىنداي تاجىريبە بىزدە قالىپتى جاعدايعا اينالادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. جۇرتشىلىق اباي, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ وبلىستارىنىڭ قۇرىلۋىن ەرەكشە قۋانىشپەن قابىلدادى. قاپشاعايعا ۇسىنىلعان قوناەۆتىڭ اتى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە قونا كەتتى.
جالپى, جولداۋدا ايتىلعان ازاماتتىق قوعامعا قاراي باعىتتالعان «جاڭا قازاقستاننىڭ» قادامدارى نىق. ال ونداعى ماقسات-مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى ارقايسىمىزعا بايلانىستى. ول ءۇشىن ەڭ باستىسى بەرەكە-بىرلىگىمىز بەكەم بولۋى كەرەك.