تاتاميدەگى تابىسىمىز قاشان ەسەلەنەدى؟

دزيۋدودان كسرو چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى العاش رەت 1973 جىلى جەلبىرەدى. شىنى كەرەك, ول كەزدەرى وداقتىڭ قۇرامىندا بولعان رەسپۋبليكالاردىڭ دەنى سامبوعا مىقتاپ دەن قويىپ, كۇرەستىڭ وسى ءتۇرىن دامىتۋعا بارىنشا كۇش سالدى. ورىستار ويلاپ تاپقان ونەرگە قىرۋار قارجى قۇيىلدى, ەرەكشە قامقورلىق كورسەتىلدى. سونىڭ سالدارىنان وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنگەن سپورت ءتۇرى بولعانىنا قاراماستان, دزيۋدو سامبونىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويدى. قازاقستانداعى جاعداي دا ءداپ سولاي ەدى.

1973-1991 جىلدار ارالىعىندا كسرو چەمپيوناتى 18 مارتە ۇيىمداستىرىلدى. العاش رەت قازاقستانعا جۇلدە سىيلاعان الەكسەي تيۋرين ەدى. 1978 جىلى ماسكەۋدە ءابسوليۋتتى سالماقتا سايىسقا تۇسكەن ول قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ءدال سول جىلى وداق چەمپيوناتى پەن كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسى قاتار ءوتتى. سول سەبەپتى دە باسقالارعا سەكىلدى تيۋرينگە دە قوس جۇل­دە تابىس ەتىلدى. 1981 جىلى ءدال سول ءاپايتوس جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسى­نا كوتەرىلدى. بىراق نەگىزى اندرەي رەسەي­دىڭ ليپەتسك وبلىسىنىڭ تۋماسى ەدى. تەك سول جىلدارى نار تۇلعالى ازامات قازاق­ستان­دا اسكەري بورشىن وتەگەندىكتەن, ءبىز­دىڭ رەس­پۋبليكانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتتى. 

1983-1990 جىلدار ارالىعىندا الما­تىلىق ءالي حامحوەۆ كسرو چەمپيوناتىندا بەس رەت جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. تارقاتىپ ايتساق, ول ەكى كۇمىس پەن ءۇش قولا مەدالدى يەلەندى. 1983 جىلى ماسكەۋدە قاراعاندىلىق سەرگەي راكوۆ قولا جۇلدەنى ەنشىلەدى. 1987 جىلى لەنينگرادتا الماتى وبلىسىنىڭ تۋماسى بوستان جاڭبىرباەۆ كۇمىسپەن كۇپتەلدى. 1989 جىلى مينسكىدە يسمايل ۆەشاگۋروۆ ەكىنشى ورىن السا, قايرات مىسىقباەۆ ءۇشىنشى ساتىعا تابان تىرەدى. 1990 جىلى حامحوەۆ پەن مىسىقباەۆتان بولەك, پاۆلودارلىق سەرگەي ءاشىروۆ قولاعا قول سوزدى. 1991 جىلى ءاشىروۆ پەن يگور پەشكوۆ ۇزدىك ۇشتىكتى قورىتىندىلادى. مىنە, وداق بىرىنشىلىگىندە بار-جوعى 15 جۇلدە الدىق. 

كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكىزە المادىق. بۇل جەردە دە ساناۋ­لى عانا بالۋانىمىزعا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىردى. سولاردىڭ اراسىنان 1986 جىلى باس جۇلدەنى ولجالاعان جامبىل وبلىسىنىڭ ساڭلاعى قايرات مىسىقباەۆتى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.

الەم چەمپيوناتىنا كەلەر بولساق, بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ قارقىنى جامان ەمەس. ءيا, تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارى شابىسىمىزدىڭ باياۋ بولعانى راس. ولاي دەۋگە نەگىز, 1993-1999 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان دۇنيەجۇزىلىك دودالاردا تاتاميگە شىققان ءبىزدىڭ جىگىتتەر تەگىستەي ۇتىلدى. ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعان تۇستا سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە تىڭ سەرپىلىس پايدا بولدى. 2001 جىلى ميۋحەندە قوس اسحات – شاحاروۆ پەن جيتكەەۆ قولا مەدالگە قول جەتكىزدى. ودان كەيىن قايتا ءۇش جارىستا جولىمىز بولمادى. 2009 جىلى روتتەردامدا ماكسيم راكوۆ الەم چەمپيونى اتانسا, 2011 جىلى پاريجدە ءدال سول سپورتشى كۇمىس مەدالدى موينىندا جارقىراتتى.

2013 جىلى ريو-دە-جانەيرودا ازامات مۇ­قانوۆ اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتىپ, ءوز جانكۇيەرلەرىن قۋانتتى. في­نال­دىق سايىستا جاپونيانىڭ جۇلدىزى ماسا­شي ەبۋنيماعا ەسە جىبەرگەن قانداسىمىز كۇمىس مەدالدى يەلەندى. 2015 جىلى استا­نادا وتكەن جارىستىڭ فينالىندا قازاق­تىڭ قوس بالۋانى – ەلدوس سمەتوۆ پەن رۋس­تام ىبى­راەۆ اسا جەڭىل سالماقتىڭ باس جۇل­دە­سىن ءوزارا ساراپقا سالدى. ناتيجەسىندە, ەل­­دوس التىن السا, رۋستام كۇمىسپەن كۇپ­تەلدى. 

2018 جىلى باكۋدە ەرلان سەرىك­جا­نوۆتىڭ شەبەرلىگىنە ءتانتى بولدىق. ۇلت­تىق كوماندامىزدىڭ ساپىنا ەندى عانا قا­بىل­دانعانىنا قاراماستان جاس قابىلان قارسى كەلگەندەردى قوعاداي جاپىرىپ, في­نالعا شىقتى. شەشۋشى تۇستا جاپونيا­لىق حيفۋمي ابەگە جول بەرگەن ول كۇمىس جۇل­دەنى قاناعات تۇتتى. 2019 جىلى توكيدا ەلدوس سمەتوۆ كوماندامىزدىڭ قور­جى­نىنا تاعى ءبىر قولا سالسا, 2021 جىلى عۇسمان قىرعىزباەۆ كۇمىسكە قول سوزدى.

وسىلايشا, الەم چەمپيوناتتارى تاريحىندا قازاقستاننىڭ دزيۋدوشىلارى 10 (2 التىن+5 كۇمىس+3 قولا) جۇلدەگە قول جەتكىزدى. وسى كورسەتكىشتىڭ ارقاسىندا بۇرىنعى كسرو قۇرامىندا بولعان مەملەكەتتەر اراسىندا جەرلەستەرىمىز ءۇشىنشى ورىندى يەمدەنۋدە. الدىمىزدا – تەك رەسەي (8+14+27) مەن گرۋزيا (5+11+18) عانا. ارينە, رەسەيلىكتەردىڭ ۇزدىك شىققانى ەشكىمدى تاڭداندىرماسا كەرەك. ولاردىڭ حالقىنىڭ سانى دا كوپ, كۇرەستىڭ وسى ءتۇرىنىڭ دامۋىنا دا بارىنشا جاعداي جاسالعان.

ال ەگەر الدەبىرەۋلەر الاقانداي عانا گرۋزيانىڭ وسىنداي دارەجەگە جەتۋىن «كەزدەيسوقتىڭ» دەپ ەسەپتەسە, قاتتى قاتە­لەسەدى. ولار كسرو داۋرىندە دە وتە مىقتى بولعان. دالەل كەرەك بولسا كەلتىرەيىك. 1965-1991 جىلدار ارالىعىندا وداقتىڭ وعلاندارى 11 التىن, 12 كۇمىس جانە 33 قولانى ولجالاعان ەكەن. بارلىعى – 56 جۇلدە. سول جۇلدەلەردىڭ 21-ءى گرۋزيندەردىڭ ەنشىسىندە. تارقاتىپ ايتساق, اتالعان ەلدىڭ ورەندەرى 4 التىن, 4 كۇمىس جانە 13 قولا مەدال ەنشىلەدى. جاسىراتىنى جوق, بۇرىنعى «باۋىرلاس» رەسپۋبليكالاردىڭ ەشقايسى وسىنداي وراسان زور تابىسىمەن ماقتانا المايدى.

وليمپيا ويىندارىنىڭ دا ناتيجەسى ءدال سونداي. جوعارىدا اتالعان قوس كوماندانىڭ كورسەتكىشتەرى وزگەلەردەن الدەقايدا زور. 1993 جىلدان بەرى رەسەيدەن ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسىنىڭ 5 جەڭىمپازى, 3 كۇمىس جانە 7 قولا جۇلدەگەرى شىقتى. جالپى, اتالعان مەملەكەتتىڭ دزيۋدو كۇرەسىنىڭ ورلەۋ كەزەڭى يتاليالىق مامان ەنتسو گامبونىڭ ەسىمىنەن تىعىز بايلانىستى دەسەك, ەشكىم داۋ ايتا المايدى دەگەن ويدامىز. ماسەلەن, 1996 جىلى اتلانتادا  ولاردىڭ بىردە-ءبىر بالۋانى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە العان جوق. 2000 جىلى سيدنەي مەن 2004 جىلى افينادا كۇمىس پەن قولا مەدالداردى يەلەندى. بۇل ناتيجە جەرگىلىكتى سپورت باسشىلارىن قاناعاتتاندىرماعانى انىق. سودان ولار اپەننين تۇبەگىنەن گامبونى شاقىرتتى. بۇل ەسىم جانكۇيەرلەرگە جاقسى تانىس. يتاليانىڭ لومبارديا شتاتىنداعى برەشيا قالاسىنىڭ تۋماسى 1980 جىلى ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, 1984 جىلى لوس-انجەلەستەگى جارىستىڭ فينالىندا كۇرەستى. ەكى دۇركىن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى جانە ەۋروپا چەمپيونى دەگەن دارداي اتاقتارى تاعى بار. 2008 جىلى ەنتسو رەسەيدىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ تىزگىنىن ۇستادى. سول جىلى بەيجىڭدە الاۋى تۇتانعان وليمپيادادا رەسەيدىڭ ءۇش دزيۋدوشىسى – ارسەم گالستيان, مانسۋر يساەۆ جانە تاگير حايبۋللاەۆ باس جۇلدەنى قانجىعالارىنا بايلاپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعاردى. بىراق وزدەرىڭىز بايقاپ وتىرعانداي چەمپيوندىق اتاقتى ولجالاعانداردىڭ بارلىعى دا قاپ تاۋىنىڭ كوكجالدارى. ارسەن ارمەنيادان قونىس اۋدارسا, مانسۇر مەن تاگير – داعىستاننىڭ تۋمالارى.

گرۋزيندەردىڭ 12 جۇلدەسى بار. تاۋەلسىز گرۋزيانىڭ تاريحىنداعى تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى – زۋراب زۆياداۋري. 90 كيلو سالماق دارەجەسىندە بەلدەسكەن ول 2004 جىلى افينىدا الدىنا جان سالمادى. ءدال سول جارىستا 81 كيلو سالماقتا گۇر­جىلەر ەلىنىڭ تاعى ءبىر تۋماسى يلياس يلياديس توپ جارعان ەدى. الايدا ول گرە­كيا­نىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتتى. ۋاقىت وزا سول جەڭىستى جولدى يراكلي تسيرە­كيزدە (2008 جىلى, بەيجىڭ), لاشا شاۆدا­تۋا­شۆيلي (2012 جىلى, لوندون) جانە لا­شا بەكاۋري (2020 جىل, توكيو) جالعاس­تىردى.

قازاقستان دزيۋدوشىلارىنىڭ وليم­پيادادا ءۇش مارتە باق جۇلدىزدارى جاندى. 2004 جىلى اسحات جيتكەەۆ كۇمىس السا, قالعان ەكى جۇلدە ەلدوس سمەتوۆتىڭ ەنشى­سىندە. ول 2016 جىلى ريو-دە-جانەي­رودان ەكىنشى جانە 2020 جىلى توكيودا ءۇشىنشى ورىنداردى ولجالادى. وليمپيا ويىندارىنداعى كورسەتكىشىمىز بويىنشا وتانداستارىمىز رەسەي مەن گرۋزيادان بولەك, ازەربايجان, بەلارۋس جانە وزبەك­ستاننان قالىپ كەلەدى.

ءسوز ورايى كەلگەندە قىرعىزستاننىڭ قورجىنىنداعى جالعىز جۇلدەنى قازاقتىڭ قايسار ۇلى ايدىن سماعۇلوۆتىڭ اپەر­گەنىن ايتا كەتكەن ابزال. عاسىرلار تو­عىسىندا سيدنەيدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا «ايىر قالپاقتى» اعايىندارىمىزدىڭ اتىنان سىنعا تۇسكەن قانداسىمىز قولا مەدال يەلەندى. بۇل – قىرعىزداردىڭ دزيۋدو تاريحىنداعى تۇڭعىش جانە ازىرگە جالعىز جۇلدەسى. سول سەكىلدى تاجىكستان مەن لاتۆيا دا جالقى مەدالدى قاناعات تۇتۋدا. ال ارمەنيا, تۇرىكمەنستان, ليتۆا جانە مولدوۆانىڭ ازىرگە قورجىندارى بوس.

الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەسى

(1993-2021 جىلدار ارالىعى)

ورىن

كوماندالار

التىن

كۇمىس

قولا

بارلىعى

1.

رەسەي

8

14

27

49

2.

گرۋزيا

5

11

18

33

3.

قازاقستان

2

5

3

10

4.

وزبەكستان

2

3

7

12

5.

ازەربايجان

1

6

12

19

6.

ۋكراينا

1

3

9

13

7.

بەلارۋس

0

2

7

9

8.

ەستونيا

0

2

1

3

9.

مولدوۆا

0

1

4

5

10-13.

ليتۆا

0

0

1

1

10-13.

لاتۆيا

0

0

1

1

10-13.

ارمەنيا

0

0

1

1

10-13.

تاجىكستان

0

0

1

1

14-15.

قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان

0

0

0

0

 

وليمپيا ويىندارىنىڭ ناتيجەسى

(1996-2021 جىلدار ارالىعى)

ورىن

كوماندالار

التىن

كۇمىس

قولا

بارلىعى

1.

رەسەي

5

3

7

15

2.

گرۋزيا

4

5

3

12

3.

ازەربايجان

1

2

1

4

4.

بەلارۋس

1

0

1

2

5.

وزبەكستان

0

2

5

7

6.

قازاقستان

0

2

1

3

7.

ۋكراينا

0

1

2

3

8.

ەستونيا

0

0

3

3

9-11.

قىرعىزستان

0

0

1

1

9-11.

تاجىكستان

0

0

1

1

9-11.

لاتۆيا

0

0

1

1

12-15.

ارمەنيا, تۇرىكمەنستان, ليتۆا, مولدوۆا

0

0

0

0