تەگىن ۇيىرمەلەردى قارجىلاندىرۋ توقتاتىلا ما؟

جاريا بولعان ساتىنەن باستاپ حالىق قولداۋىنا يە بولعان جوبا شىنىمەن دە وس­كەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن جاسالعان يگى ءىس ەدى. نا­تيجەسىندە, مەملەكەت ەسەبىنەن قارجى­لان­دىرىلاتىن ۇيىرمەلەر كوپتەپ اشىلىپ, اۋىل بالالارىن سپورت پەن ونەرگە باۋليتىن ورتالىقتار قۇرىلدى. بۇل با­عىت­تاعى جۇمىستىڭ ءبارى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ 2021 جىلعى 28 ساۋىر­دەگى «بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ار­نالعان شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردى جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆتىك قار­جىلاندىرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» №123 بۇيرىعىنىڭ اياسىندا جۇرگىزىلىپ وتىر.

ياعني بىلتىردان بەرى ەلىمىزدە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر جانە سپورت سەكتسيالارىن جان باسىنا قار­جىل­اندىرۋدى كوزدەيتىن نورمالار ەن­گى­زىلدى. ال باستامانىڭ باياندى بو­لۋىنا بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين كۇش سالعان ەكەن. جال­پى, وسى باعىت بويىنشا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن باسقا دا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ بىرلەسە ارەكەت ەتۋىنەن كەيىن نارىقتا قىزمەت كورسەتۋشى تاراپتىڭ پايدا بولۋىنا جول اشىلۋى ءتيىس بولاتىن. قازىرگى دە­رەك بويىنشا ەل اۋماقتارىندا مىڭ­دا­عان جەكە كاسىپكەرلىك نىساندارى قۇ­رى­لىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىل­عان دا ەكەن.

– جۇمىستىڭ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن بىر­قا­تار قۇقىقتىق اكتى بەكىتىلىپ, قا­بىل­داندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى – بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنال­عان شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرگە مەم­لەكەتتىك شىعارماشىلىق تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ جانە ولاردىڭ جۇ­مىس ىستەۋ قاعيدالارى. ەكىنشى – بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرگە جان باسىنا نورماتيۆتىك قارجىلاندىرۋ قاعيدالارى. ءۇشىنشى – مەملەكەتتىك تاپسىرىستى جان باسىنا نورماتيۆتىك قارجىلاندىرۋ ادىستەمەسى. ءتورتىنشى – بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردىڭ جانە سپورتتىق سەكتسيالاردىڭ رەيتينگىن انىقتاۋ قاعيدالارى. مەملەكەتتىك شى­عارماشىلىق جانە سپورت سەكسيالا­رى بويىنشا تاپسىرىس 4 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا, ونىڭ ىشىندە ەرەكشە قابىلەتتەرى بار بالالارعا قولدانىلادى. شىعارماشىلىق ۇيىر­مە­نىڭ 59 ءتۇرى قاراستىرىلعان. ءار بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قاراي مەم­لەكەتتىك شىعارماشىلىق, سپورت جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ تاپ­سى­رىستار اياسىندا كوزدەلگەن 2 ۇيىر­مە­گە تەگىن قاتىسۋعا بولادى, – دەپ تۇ­سىن­­دىرگەن ەدى جوباعا قاتىستى جۇ­مىس با­­رى­سىن سول كەزدەگى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.رايىمقۇلوۆا.

جالپى, تۇرعىندار بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەرگە ارنالعان شىعار­ما­شى­لىق ۇيىرمەلەر جانە سپورت سەكتسيا­لا­رىن جان باسىنا قارجىلاندىرۋ باستاماسىن وسكەلەڭ ۇرپاق تاربيەسىنە جا­سالعان بەتبۇرىس رەتىندە قا­بىل­دادى. اسىرەسە, اۋىلداعى ىنتالى بالا بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدا­لا­نۋ­عا جۇمساپ, ونەر مەن سپورت جات­تى­عۋ­­لارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇعان قوسا قىزمەت كورسەتۋشى رەتىندە تىركەلگەن جەكە كاسىپكەر تابىس تا­ۋىپ, ءتيىستى ۇيىرمەلەردە ءتالىم بەرەتىن جات­تىقتىرۋشىلار ءۇشىن دە تۇراقتى جۇمىس كوزى قالىپتاستى. مىسالعا, ءبىر عانا الماتى وبلىسىندا 231 جەكە كاسىپكەر جاڭادان تىركەلىپ, شى­عار­ما­شىلىق ۇيىرمەلەردىڭ 58 باعىتى بويىنشا قىزمەت كورسەتە باستاپتى. مەرزىمدى ۋاقىت ارالىعىندا ايماقتا 1 892 ۇيىرمە اشىلىپ, 54 210 بالا تەك قانا شىعارماشىلىق باعىتتا ءتالىم الىپ جاتىر ەكەن.

الايدا بۇل باعىتتاعى جۇمىستان دا شۋ شىعىپ جاتىر. جانە جۇرتتى ەلەڭ ەتكىزگەن جاعداي ءدال وسى الماتى وب­لىسىندا ورىن الدى. وكى­نىشكە ق­اراي, ايماقتا قارجى جەتىس­پەۋ­شى­لى­گى­نە بايلانىستى جوبا توقتاپ قالۋى مۇم­كىن.

– جوبا باستالعان ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا كوپ جۇ­مىس ىس­تەل­دى. پرەزيدەنت تاپسىر­ما­­سى نەگى­زىندە ەلىمىزدەگى 4,5 ملن بالا تەگىن ۇيىر­­مە­لەرمەن قامتىلۋى ءتيىس بولاتىن. وكى­نىشكە قاراي, بۇل مىن­دەت ورىن­دال­­عان جوق. ونىڭ ۇستى­نە, باع­دار­لا­مانى جۇزەگە اسىراتىن جەرگىلىكتى اكىم­­دىكتەر بۇل جۇمىسقا سالعىرت قا­راپ وتىر. با­لا­­لار­دىڭ سۇرانىسىن ورىن­داۋدا ادىلەتسىزدىكتەر ورىن الىپ جات­­قا­نى, كەيبىر ايماقتاردا بولىنگەن قار­جى­نىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن دۇ­رىس يگە­رىلمەۋىنە قاتىستى ارىز-شا­عىم­دار­دى ءجيى ەستيمىز. قازىر بۇل ماسەلە اي­ماقتاردا شەگىنە جەتتى. ونىڭ دالە­لى رەتىندە الماتى وبلىسىنىڭ تەگىن ۇيىرمەلەردى قارجىلاندىرۋدى توقتا­تاتىنى جونىندە تاراعان حابار­دى وقىڭىز. بۇل ماسەلە بويىنشا ءبىز اتا-انالاردىڭ وتىنىشىمەن تانىستىق. ولاردىڭ تالاپ-تىلەگىن جوعا­رىعا جەت­كى­زەمىز. جاعدايمەن پرەزيدەنت اكىم­شى­لىگى تانىس, كۇنى كەشە باسشىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاە­ۆانىڭ قاتىسۋى­مەن جيىن ءوتتى, وڭتايلى شەشىم قابىل­دا­نا­دى دەگەن ۇمىتتەمىز, – دەيدى ەلىمىزدىڭ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلى ارۋجان ساين.

ياعني وبلىستاعى تەگىن ۇيىرمە­لەر­­دىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ وتىرعان كا­سىپكەرلەردىڭ الاڭداۋىنا نەگىز بار كورىنەدى. ويتكەنى الماتى وبلى­سى­نىڭ مادەنيەت, مۇراعاتتار جانە قۇجاتتاما باسقارماسى بارلىق ور­تا­­­لىق­تارعا وسى جىلدىڭ 1 ناۋرى­زىنان باستاپ مەملەكەتتىك تاپسىرىس بو­يىنشا شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردى قارجى­لاندىرۋدىڭ ۋا­­­­قىتشا توقتاتى­لا­تىنى تۋرالى حات جولداعان ەكەن. ال بالالار­ وم­بۋ­­دسمەنى وبلىس تاراپىنان قا­بىل­­دانعان شەشىمنىڭ اسى­عىس­تىق ەكە­نىن, ونىڭ اتا-انالار مەن كاسىپ­كەرلەر اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋعى­زاتىنىن ايتادى.

– وبلىستىڭ «ارتسپورت» باعدار­لا­ما­سىن توقتاتۋىنا قاتىستى ۇستانىمى مۇلدەم تۇسىنىكسىز. ولاردىڭ ايتۋى بو­يىنشا بيىلعا بولىنگەن 2,4 ملرد تەڭگە تولىقتاي يگەرىلگەن. ال باع­دارلاما ەرەجەسى بويىنشا جۇيەگە تىركەلىپ, تەگىن ۇيىرمەگە قاتىسۋ قۇ­قىعىن العان بالا جىل سوڭىنا دەيىن, ياعني 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن ول قىزمەتتى الۋعا ءتيىس, – دەيدى ا.ساين.

الايدا داۋلى ماسەلەنىڭ نىسانا­سى­نا اينالعان الماتى وبلىسى اكىم­دىگىنىڭ بۇل تاراپتا وزىندىك ۇستانىمى بار. دەرەك بويىنشا, بىلتىر وبلىستا تەك مادەنيەت ۇيىرمەلەرىنە 1 ملرد 540 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, 48 516 بالا قو­سىمشا ونەر تۇرىمەن قامتىلعان ەكەن. ال بيىل بۇل شاراعا 2 ملرد 400 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپتى. ال 1 اق­پانعا دەيىنگى ەسەپكە قاراساق, 231 جەكە كاسىپكەر شىعارماشىلىق ۇيىر­مە­لەردىڭ 58 باعىتى بويىنشا 1 892 ۇيىرمە اشىپ, 54 210 بالانى وقىتىپ كەلگەن ەكەن. ياعني وتكەن ءبىر جارىم اي ارالىعىندا عانا وبلىس بيۋدجەتىنەن 1,3 ملرد تەڭگە شاماسىنداعى قارجى قىزمەت كور­سەتۋ­شى كاسىپ يەلەرىنىڭ شوتىنا اۋدا­رىل­عان كورىنەدى.

جالپى, ايماقتاعى تەگىن ۇيىر­مە­لە­ردى بيۋدجەتتەن قارجى­لان­دىرۋدىڭ توقتاتىلۋىنا بايلانىستى ماسەلەگە تۇسىنىك بەرگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارسلان داندىباەۆ وڭىردە 2021 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باس­تاپ شىعارماشىلىق جانە سپورتتىق ۇيىر­مە­لەرگە 2 ملرد 540 ملن تەڭگە باعىت­تالعانىن ايتادى. وعان قوسا وپەرا­تورلىق قىزمەتتەردى ورىنداۋعا جەرگى­لىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 8 شتاتتىق بىرلىك بولىنگەن كورىنەدى. سونىڭ نا­تي­­­جەسىندە, كوپبالالى جانە از قام­­­تىلعان وتباسىنان شىققان بالا­لار­دىڭ ۇيىرمەلەرگە تەگىن قاتىسۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان. سونداي-اق ىندەت سالدارىنان بيزنەسى تۇرالاعان كاسىپ­كەر­لەرگە دە قولداۋ كورسەتىلگەن. جۇ­مىس­تىڭ ناتيجەسىندە 95 مىڭنان اسا بالا ۇيىرمەمەن قامتىلىپ, 4 مىڭداي جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان كورىنەدى. ال وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تى بويىنشا, بۇگىنگى تاڭدا سپورت جانە شىعارماشىلىق باعى­تىن­داعى مەملەكەتتىك تاپسىرىس­تار­دى جان باسىنا شاققانداعى نور­ماتيۆتىك قارجى­لان­دىرۋدىڭ artsport.edu.kz پورتالىندا 419 جەكە كاسىپ­كەر تىركەلىپ, جۇمىس ىستەپ وتىر. قازىرگە دەيىن 10 658 ءوتىنىش قارا­لىپ, 3 703 ءوتىنىش ماقۇلدانىپ, تىر­كەل­گەندەر سانى 95 389 بالاعا دەيىن جەتكەن. مۇنان بولەك تاعى دا 2 مىڭ ءوتىنىش قارالۋى كەرەك.

– 2022 جىلدىڭ بەكىتىلگەن بيۋد­جە­تى­نەن بولىنگەن 4 ملرد 400 ملن تەڭگەنىڭ بۇگىنگە 3,1 ملرد تەڭگەسى يگە­رىلدى. اي سايىنعى جۇمسا­لا­تىن شىعىننىڭ 2 ملرد 632 ملن تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, جۇ­مىس ىستەپ تۇر­عان ۇيىرمەلەردىڭ قىز­­مەتىن ودان ءارى قولداۋعا وسى جىل­­دىڭ سوڭى­نا دەيىن قوسىمشا 20 ملرد تەڭگە قاجەت. وسىعان بايلانىس­تى بيىل 14 اقپاندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ كەلىسىمىمەن ۆاۋچەر بەرۋ ۋاقىتشا توقتالدى, ال 2022 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنان باستاپ وڭىردە شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرگە بيۋدجەت قار­جى­سىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى قار­جىلاندىرۋ توقتاتىلعانى تۋرالى حابارلاما جىبەرىلدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ جانە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىمەن جەدەل جيىن وتكىزىلدى. جيىندا بالالار سپورتى مەن شىعارماشىلىعىن قار­جىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگى­زۋ ەرەجە­­لەرىن جەتىلدىرۋ تۋرالى وزەكتى ما­سە­­لە تالقىلاندى. بۇل سالا­نى جەر­­گى­­لىكتى بيۋدجەتتەن قارجى­لان­دى­­رۋ­دىڭ قيىندىعىنا بايلانىس­تى رەس­­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قول­داۋ­دى قا­جەت ەتەدى. جانە بۇل پروب­لە­­ما – بار­لىق وبلىستارعا ورتاق ما­سە­­لە. مۇنى ءوزىمىز شەشە الماي­تىن بولعاندىقتان, ماسەلەنى ءبىرىنشى بو­لىپ كوتەردىك. ويتكەنى ءبىزدىڭ ءوڭىر­دىڭ دەمو­گرافيالىق ءوسىمى جوعا­رى, جىل سايىن 20 مىڭداي بالا ومىر­گە كەلە­دى. قازىرگى كەزدە وبلىس­تا 4 پەن 18 جاس ارالىعىنداعى 574 831 بالا تۇرادى. قالىپتاسقان جاع­داي­دى سا­راپ­تاي وتىرىپ, ءبىز ءوز ۇسى­نى­سى­مىز­دى 10 ناۋرىزعا دەيىن پرە­زي­دە­نت اكىمشىلىگىنىڭ قاراۋىنا جولدايمىز, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.داندىباەۆ.

الماتى وبلىسى