كوكتەم كەلىپ, كۇن جىلىنعان ساتتەن باستاپ شارۋالار قايتادان قاربالاس تىرشىلىككە كىرىسەدى. بۇل مەزگىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا قولايلى كەزەڭ. اسىراۋشى سالانى ىلگەرىلەتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋگە بولادى. دەسە دە, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ, ەگىستىك القاپتاردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزىندىك قيىندىقتارى بار. سول سياقتى, ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ دا – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ەگىستىك القابىن كەڭەيتۋ دە كۇردەلى ماسەلە. الايدا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ جۇمىسىنا اۋا رايىنىڭ دا اسەرى بولماي قويمايدى. جامبىل وڭىرىندە دە بۇل ماسەلە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانىپ, جۇمىستار جۇيەلى اتقارىلىپ جاتقانىمەن, كۇردەلى ماسەلەلەر دە بار...
تەحنيكا تاپشىلىعى شارۋالاردى تىعىرىققا تىرەدى
قازىرگى تاڭدا جامبىل وبلىسىنىڭ بايزاق, جامبىل, ت.رىسقۇلوۆ جانە شۋ اۋداندارىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. جوسپار بويىنشا بيىل 101,9 مىڭ گەكتاردى يگەرۋ كەرەك بولسا, بۇگىندە 2,1 مىڭ گەكتار جەرگە ايداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا 545 گەكتار القاپقا جازدىق ماساقتى داقىلدار سەبىلگەن. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەربول جيەنقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قاجەتتى 77,9 مىڭ توننا تۇقىم تولىقتاي دايىن. سونىمەن قاتار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا 7 317 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى قاتىساتىنىن جەتكىزدى. «بيىل شارۋاشىلىقتارعا اقپان-مامىر ايلارىنا جالپى 10 920 توننا كەپىلدەندىرىلگەن ديزەل وتىنى 194-208 تەڭگە ارالىعىندا بولىنۋدە. بيىل 52,4 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش ەگىستىك القاپتارعا سەبىلىپ, 46,6 پايىزعا تىڭايتۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگە 59 شارۋاشىلىق تاراپىنان تۇسكەن وتىنىمگە سايكەس, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىمەن» كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بەرىلەتىن نەسيە كولەمى 437,1 ملن تەڭگەگە جەتتى. باسقارما باسشىسى اعىن سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە سۋارمالى سۋدىڭ شىعىنىن ازايتۋ ماقساتىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ءتيىمدى پايدالانىپ جاتقانىن دا جەتكىزدى. سونداي-اق بىلتىر سۋ 40,5 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلسە, كەلەسى جىلى 50 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلەتىنىن ايتىپ, ۋادە بەردى. بۇل رەتتە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, 2022-2030 جىلدارى 52 مىڭ گەكتارعا Valley كومپانياسىنىڭ 1 مىڭ بىرلىك جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارىن ليزينگكە بەرۋ ارقىلى ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. اتالعان كومپانيا تاراپىنان بيىل 50 جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىسى 2,6 مىڭ گەكتار القاپقا ورناتىلادى. بۇل ارقىلى جىلداعىدان دا مول ءونىم الۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ماسەلەن, بىلتىر جامبىل وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 426,6 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 469,8 ملرد تەڭگەگە جەتكىزىلمەك. سونىمەن قاتار ەربول جيەنقۇلوۆ وتكەن جىلى اسىراۋشى سالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 29,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن دا ايتتى. ال بيىلعى ينۆەستيتسيا كولەمىن 46,7 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
«وتكەن جىلى 1 275 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى الىنىپ, 10,5 پايىزعا جاڭاردى. بيىل ونى 11 پايىزعا جەتكىزەمىز. سونىمەن قاتار 19,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 18 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 595 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ەندى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قۇنى 27,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 16 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, 599 جۇمىس ورنىن قۇرامىز», دەيدى ول.
ارينە, مۇنىڭ ءبارى جاقسى. الايدا جەرگىلىكتى شارۋالار ەسكى تەحنيكامەن امالداپ جۇرگەندەرىن ايتۋدا. ماسەلەن, بايزاق اۋدانىنداعى «اقىلجان-2017» اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى اسىلبەك مەيىرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كومبايننىڭ تاپشىلىعى ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرگە ايتارلىقتاي قولبايلاۋ بولىپ وتىر. سول سياقتى جۋالى اۋدانىنداعى «تولەگەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى مەيىربەك تولەگەنوۆ تە ەسكى كومباينمەن بۇگىنگە دەيىن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. اكىمدىك شارۋالارعا ەگىن ەگۋدى جىلدا مىندەتتەگەنىمەن, تەحنيكا تاپشىلىعى شارۋالاردى تىعىرىققا تىرەپ تۇر. بۇل رەتتە وڭىردە تەحنيكا ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى ەكەنىن كورۋگە بولادى.
سۋ قورى بىلتىرعىدان تومەن
كوكتەم كەلسە, وڭىردە اۋەلى سۋ ماسەلەسى كوتەرىلەدى. وبلىس بىرنەشە جىلدان بەرى سۋ تاپشىلىعىن باستان كەشۋدە. بۇگىندە «جامبىل سۋ قويمالارى» مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىندە 105 سۋ قويماسى بار. اتالعان سۋ قويمالارىنىڭ 35-ءى ەگىن شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلسا, 27 سۋ قويماسى بالىق جانە ەگىن شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلادى. سونداي-اق بىرقاتار سۋ قويماسى وزەكتەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكولوگيالىق ماقساتقا دا جارايدى. بىلتىر وڭىردەگى سۋ قويمالارىنا ناقتى 116 ملن تەكشەمەتر سۋ جينالىپ, بارلىعى 8 278,8 گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر سۋمەن قامتىلعان. سوندا دا سۋ ماسەلەسى تالاي شارۋانى سەرگەلدەڭگە سالعان ەدى.
بيىل دا بۇل ماسەلەنىڭ الدىن الۋ كەرەك بولىپ تۇر. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جارىلقاسىن ايتاقوۆ قازىرگى ۋاقىتتا سۋ قويمالارىنا سۋ تولتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداردا ورنالاسقان سۋ قويمالارىنا ورتا ەسەپپەن كولەمى 51,24 ملن تەكشە مەتر سۋ جينالعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا, بۇل كورسەتكىش بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا تومەن. باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ونىڭ سەبەبىن اۋا رايىمەن بايلانىستىرادى.
«سەبەبى وتكەن جىلعا قاراعاندا جاۋىن-شاشىن بيىل 32 پايىزعا از جانە بۇل وبلىستاعى كانالداردىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا اسەرىن تيگىزۋدە. دەسە دە سۋارمالى ماۋسىم كەزەڭىنە سۋدىڭ جينالۋىن 80 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى, سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ايماقتا سۋ تاپشىلىعى قاتتى سەزىلۋدە. ءوڭىردىڭ سۋ قورىنىڭ 80 پايىزعا جۋىعى كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا تاۋەلدى. سوندىقتان وبلىستاعى ىشكى رەزەرۆتەگى سۋ كوزدەرىن تولىق پايدالانۋ ءۇشىن 2021-2022 جىلدارعا ارنالعان «جامبىل وبلىسىنىڭ سۋ قويمالارى مەن توعانداردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە جاڭادان سوعۋ بويىنشا ءىس-شارا جوسپارى قابىلدانعان», دەدى ول.
قازىرگى كەزدە وبلىس اۋماعىندا قالپىنا كەلتىرىلەتىن 10 سۋ قويماسى مەن بوگەتتەر انىقتالعان. سونىمەن قاتار 8 سۋ قويماسى جاڭادان سالىنۋعا ءتيىس. جالپى, اتالعان سۋ قويمالارى قالپىنا كەلتىرىلگەن جانە سالىنعان جاعدايدا وبلىس كولەمىندە قوسىمشا 10,65 ملن تەكشە مەتر سۋ جينالىپ, 2 411 گەكتار سۋارمالى جەر القابى اينالىمعا قايتا قوسىلادى دەگەن بولجام بار.
جامبىل وبلىسى