كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ جەتىلدىرىلەدى

قازاقستاندا 2,4 ملن ادام رەۆاكتسينالاندى

ءبىرىنشى ماسەلە تۋرالى بايانداعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات الەمدە سوڭعى اپتادا كو­روناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن اۋىر­عان ادامداردىڭ سانى 20%-عا تومەن­دەگەنىن اتاپ ءوتتى.

 ەلىمىزدە ەپيدەميالىق جاعداي كورسەت­كىشتەرىنىڭ وڭ ديناميكاسى بايقا­لادى. سوڭعى اي­دا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى جاع­دايلارىنىڭ ورتاشا تاۋلىكتىك سانى 34 ەسە ازايدى. ستاتسيوناردا ەمدەلىپ جات­قان ادامداردىڭ سانى 2,3 ەسە, امبۋلاتوريادا ەمدەلۋشىلەردىڭ سانى 5,1 ەسە قىسقاردى. بۇگىنگى كۇنى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دارىندا 30 مىڭنان استام پاتسيەنت, ونىڭ ىشىندە 86%-ى امبۋلاتوريالىق دەڭ­گەي­دە, 14%-ى ستاتسيوناردا ەمىن جالعاس­تىرىپ جاتىر.

ا.عينياتتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى ءبىرىنشى كومپونەنت ەرەسەك ازاماتتاردىڭ 82,1%-نا ەگىلدى, بۇل جالپى, قازاقستان حالقىنىڭ 53,4%-ىن قۇرايدى. ەكىنشى كومپونەنت 9,4 ملن ادامعا سالىندى, بۇل ەگىلۋگە ءتيىس­تى حالىقتىڭ 78,5%-ى جانە رەس­پۋب­ليكانىڭ جالپى حالقىنىڭ 50%-ى.

قازىرگى كەزدە نەگىزگى پروفيلاك­تيكا شا­را­لارىنىڭ ءبىرى – رەۆاكتسينالاۋ. بيىل رەۆاكتسينالاۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى باي­قالادى. بۇگىنگى كۇنى 2,4 ملن ادام رەۆاك­تسيناتسيا جاساتتى, بۇل ەگىلۋگە ءتيىستى كون­تين­گەنتتىڭ 52,6%-ىن قۇرايدى. «ۇجىمدىق يممۋنيتەتتىڭ قازىرگى دەڭگەيىن ساقتاۋ ءۇشىن رەۆاكتسينالاۋ دەڭگەيىن تومەندەتپەۋىمىز قاجەت», دەدى مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ ەپيدەميالىق جاع­دايعا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيزنەس پەن حالىققا سانيتارلىق تالاپتاردى جەڭىلدەتۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر. سوعان قاراماستان اكىمدىكتەر حالىقتى ۆاكتسينالاۋ مەن رەۆاكتسينالاۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋعا ءتيىس. وڭىرلەردە ۆاكتسينا قورى جەتكىلىكتى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار مينيسترلەر كابينە­تىنىڭ باسشىسى جوسپاردان ارتتا قالعان وڭىر­لەردىڭ اكىمدەرىنە حالىقتى ۆاكتسينالاۋ جانە رەۆاكتسينالاۋ جۇمىستارىنا باقى­لاۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

يەسىز قالعان گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستار پروبلەماسى

ۇكىمەت وتىرىسىندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دا­يىندىق شارالارى قارالدى. تو­تەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري يلين, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىك­قالي برەكەشەۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ, سونداي-اق وبلىس اكىمدەرى بايانداما جاسادى.

2017 جىلى ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ جونىندەگى جول كارتاسى ازىرلەندى, ونىڭ شەڭبەرىندە 41 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 402 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلدى. وتكەن جىلى ايتىلعان جول كارتاسىن ورىنداۋ قورىتىندىسى بويىنشا 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى جاسالدى. سونىڭ اياسىندا بىلتىر 37 ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ اياقتالدى. ولاردى ىسكە اسىرۋعا 2 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. «بۇدان باسقا, وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلامالارى جانە 2022 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق بويىنشا وبلىستىق جۇمىس جوسپارلارى شەڭبەرىندە سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ەلدى مەكەندەردى قورعاۋدى كوزدەيتىن 148 ءىس-شارا ىسكە اسىرىلدى», دەدى تجم باسشىسى.

جوعارىدا اتالعان باعدار­لامالىق قۇجاتتاردى ىسكە اسىرۋ شەڭ­بەرىندە وتكەن جىلى 51 جاعالاۋدى بەكەمدەۋ جانە 72 شاقىرىمعا جۋىق وزەن ارناسىن تازارتۋ, 78 شاقىرىم قورعانىس بوگەتتەرىن سالۋ جانە اعىمداعى جوندەۋ, 2 گيدرو­تەحنيكالىق قۇرىلىستى سالۋ جانە 6 گيدروتەحنيكالىق قۇرى­لىستى جوندەۋ, 21 كم سۋ بۇرۋ ارنا­سىن سالۋ جانە 25 شاقىرىمىن تازا­لاۋ جۇرگىزىلدى, 4 جەرگىلىكتى قۇلاق­تاندىرۋ جۇيەسى ورناتىلدى.

جالپى, سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 340 ەلدى مەكەندى سۋ باسۋ قاۋپى جويىلدى جانە 385 ەلدى مەكەندە قاۋىپ بارىنشا ازايدى. بۇگىنگى كۇنى بۇرىن انىقتالعان سۋ تاسقىنى قاۋپى بار مىڭنان استام ەلدى مەكەننەن 285 ەلدى مەكەن ءۇشىن قاۋىپ ساقتالۋدا. «قازىرگى ۋاقىتتا ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ ورتاشا تولىم­دىلىعى 60-75%-دى قۇرايدى. سونى­مەن قاتار بوس كولەمدەر قورىن ساقتاۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى اكىمدىكتەر مەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى سۋ قويمالارىنىڭ تولۋ دەڭگەيىن باقىلاۋى قاجەت», دەدى يۋ.يلين.

ونىڭ ايتۋىنشا, يەسىز قالعان گيد­رو­تەحنيكالىق قۇرىلىستارعا قاتىستى ماسەلە بار. ەگەر وتكەن جىلى ولاردىڭ سانى 10 بولسا, بيىل 25-كە جەتتى. تجم باسشىسى ولاردى كوم­مۋنالدىق مەنشىككە بەرۋ بو­­يىن­شا شارالار قابىلداۋدى ۇسىن­دى.

رەسپۋبليكا اۋماعىندا 1 823 گيدرو­تەح­نيكالىق تىرەك قۇرىلىسى بار. بيىلعى قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا 1 646 گيدرو­­تەحنيكالىق قۇرىلىس تەكسەرىلدى. ولار­دىڭ ىشىنەن 527 وبەكتى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنى انىقتالدى. ونىڭ 396-سى – كوممۋ­نالدىق مەنشىكتە. جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ كوبى قاراعاندى وبلىسىندا ورنالاسقان. گيدرو­تەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ مەنشىك يەلە­رىنە تاسقىن سۋدى قاۋىپسىز وتكىزۋ جانە قاجەتتى ينەرتتى ماتەريالدار مەن تەحنيكانى دايارلاۋ ءۇشىن ءتيىستى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋ تۋرالى ۇسىنىمدار جىبەرىلدى. سۋ باسۋ قاۋپىن جويۋ ماقساتىندا مينيسترلىك 41 اپاتتىق سۋ قويماسىن جانە گيد­روتەح­نيكالىق قۇرىلىستاردى قاي­تا جاڭعىرتۋدى قولعا العان. 2017-2021 جىلدارى 16 وبەكت قال­پى­نا كەل­تىرىلدى. ناتيجەسىندە, 120 مىڭ­نان استام حالقى بار 16 اۋىل­دىق ەلدى مەكەندە سۋ باسۋ قاۋپى جويىلدى.

يدم باسشىسى قايىربەك وس­كەنباەۆ بايانداعانداي, سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ دەر كەزىندە الدىن الۋ جانە جويۋ ماقساتىندا مينيسترلىك اۆتوموبيل جانە تەمىر جولداردى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايارلاۋ بو­يىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. «بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق اۆتوجولداردىڭ ۇزىندىعى 25 مىڭ كم قۇرايدى, وندا 1 313 كوپىر جانە 15 310 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى بار. ونىڭ ىشىندە 278 قاۋىپتى ۋچاسكە, 84 كوپىر جانە 883 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى باقى­لاۋ­عا الىندى, ولاردا 700-دەن استام جول-پاي­دالانۋ تەحنيكاسى بەكىتىلگەن. اۆتو­جولداردى دايارلاۋ شەڭبەرىندە سۋ تاس­­قىنىنا قارسى ءىس-شارالار جوسپارى بە­كى­تىل­دى جانە ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەي­لەردە كو­ميسسيالار قۇرىلدى», دەدى ق.وس­كەنباەۆ.

كەدەندىك فۋنكتسيالاردى ورتالىقتاندىرۋ جۇمىسى اياقتالدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا كەدەندىك اكىمشى­لەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەسى قارالدى. بۇل باعىتتا جۇيەلى شارالار قابىلداۋ تۋرالى قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ باياندادى. ول اكىمشىلەندىرۋ پروتسەستەردى تۇبەگەيلى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماسەلەلەرگە توقتالدى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تاۋارلاردى يمپورتتاۋ كەزىندە دەكلا­راتسيانى دۇ­رىس بەرمەۋ – ۇل­كەن ماسەلە. ايتالىق, قازاق­ستان مەن قىتاي اراسىنداعى كەدەندىك ستا­تيستيكا دەرەكتەرىنىڭ الشاقتىعى 5,7 ملرد دوللاردى قۇرايدى. «الەمدىك تاجىريبەدە سىرتقى ساۋدا ستاتيستيكاسىنداعى ايىر­ما­شى­لىقتار كوپتەگەن ەلدەرگە ءتان ەكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت», دەيدى ە.جاماۋباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا جوعارىدا اتال­عان 5,7 ملرد دوللار الشاقتىقتىڭ قۇرىلىمى مىناداي: ونىڭ 0,3 ملرد-ى – ادىسنامالىق اسپەكتىلەرگە بايلانىستى, 2,6 ملرد دوللارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارقىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى تاۋار­لارى­نىڭ ءترانزيتى بويىنشا, 2,8 ملرد دوللارى – دۇرىس ەمەس دەكلاراتسيالاۋعا كەلەدى. نەگىزگى ساۋدا توپتارى: كيىم, اياق كيىم, ويىنشىقتار. جالپى, 2,8 ملرد دوللار دۇرىس دەكلاراتسيالاماۋ كەزىندەگى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ بولجامدى شى­عىندارى 150 ملرد تەڭگەگە باعالانادى.

ەكىنشى ماسەلە, قىتاي حالىق رەس­پۋب­لي­كاسىمەن شەكارادا اكىمشى­لەندىرۋدى كۇشەيتۋگە بايلانىستى قىتايدان قىر­عىز­­ستانعا تاۋارلار يمپورتىنىڭ اعىلۋى باي­قالادى. وسى جىلدىڭ باسىنان باس­تاپ قىرعىزستانعا قىتاي يمپور­تى­نىڭ 5 ەسەگە ءوسۋى, قىرعىزستاننان قازاق­ستان­عا يمپورتتىڭ 2,5 ەسەگە ءوسۋى تىر­كەلدى. بۇدان باسقا, قازىر قىتاي حالىق رەس­پۋب­ليكاسىمەن شەكارادا 900-گە جۋىق اۆتو­كولىك, ال ۋاقىتشا ساقتاۋ قويما­لارىندا 1 200-گە جۋىق اۆتوكولىك اكىمشى­لەندىرۋدى جەڭىلدەتۋدى كۇتۋدە. جىل باسىنان بەرى شەكارا ماڭىنداعى بەكەتتەر بو­يىنشا كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردىڭ ءتۇسىمى – 23%-عا, ال كولەمى 26%-عا ازايعان.

سونداي-اق مينيستر جالعان ەلەك­ترون­دىق شوت-فاكتۋرالاردى جازىپ بەرۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, مۇنداي 8 مىڭنان استام كومپانيا انىقتالعانىن, ولاردىڭ اينالىم سوماسى 6 ترلن تەڭگەدەن اسقانىن ايتتى.

قازىرگى تاڭدا تۋىنداعان ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى جەدەل ءىس-شارالار قابىلدانۋدا. وسى جىلدان باستاپ تاۋار­لارعا ارنالعان دەكلاراتسيالاردى شىعارۋ جانە باقىلاۋ بولىگىندە كەدەندىك فۋنكتسيا­لاردى ورتالىقتاندىرۋ تولىعىمەن اياق­تالدى. «مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جا­­نىنان «ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋ ورتا­لىعى» مەن «احۋالدىق ورتالىق» قۇ­رىل­دى. بۇل بارلىق تەحنيكالىق قۇرال­دار قوسىلعان وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى جەدەل جاع­دايدىڭ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە باقىلاۋ شارالارى بويىنشا ورتالىق­تان­دىرىلعان شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەردى. اتالعان ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى باستالعاننان بەرى 28 مىڭنان استام زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى, بيۋدجەتكە قوسىمشا 23 ملرد تەڭگە ءوندىرىلدى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.

5 مىڭنان استام تاۋار پوزيتسياسى بو­يىنشا قۇندىق ينديكاتورلار وزەك­تەندىرىلدى, ونىڭ ىشىندە 767-ءسى ەۋرازيالىق ەكونو­­ميكالىق وداق دەڭگەيىندە بىرىزدەن­دىرىلگەن. وسى تىزبەنى كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى. قىتايدان حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى اكەلۋ بويىنشا مەم­لەكەت تاراپىنان وپەراتور بولىپ KTZ Express ايقىندالدى. سونداي-اق بۇل كومپانيا «نۇر جولى» وتكىزۋ پۋنك­تىنىڭ ىشىندە تا­ۋارلاردى تاسىمالداۋدى ۇيىم­داستىرۋشى بولادى. «بۇل باسقا يمپورت­تاۋشىلار ءۇشىن وزىندىك بەنچمارك رەتىندە قىزمەت ەتەدى. بۇل رەتتە ادال باسە­كەلەستىك ساقتالادى جانە نارىق­تى مونو­پوليالاندىرۋعا جول بەرىل­مەيدى. تەڭ نارىقتىق جاعدايلاردى جانە دۇرىس دەكلا­راتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا تۇراقتى نەگىزدە اقپارات­تىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جانە سىرت­قى ەكو­نوميكالىق قىزمەتكە قاتى­سۋ­شى­لارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلەدى. ۋاكى­لەتتى ەكونو­ميكالىق وپەراتورلار مەن قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسىنان باسقا دا ءىرى يمپورت­­تاۋ­شىلارعا قاتىستى تەكسەرۋلەر اياق­تالۋدا. سوڭىندا ءتيىستى شارالار قابىل­داناتىن بولادى», دەدى قارجى ءمينيسترى.

ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قورعاۋ ماقساتىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان تاۋارلاردى تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىراتىن سۋبەكتىلەرگە قاتىستى تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى ارقىلى ءىشىنارا سالىقتىق تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلەدى. تەكسەرۋ ناتي­جەلەرى بويىنشا زاڭ بۇزۋشىلىقتار 90%-دان استام جاعدايدى راستاۋدا. جىل باسىنان بەرى 538 اۆتوكولىك قۇرالى تەكسەرىلدى, ونىڭ 506-سى بويىنشا مالىمدەلمەگەن قىتاي تاۋارى انىقتالدى. «جاقىندا الماتى قالاسىندا قىرعىزستان مەن رە­سەي­دەن كەلگەن ارىپتەستەرىمىزبەن كەزدەسۋدە ەلەكتروندىق شوت-فاك­تۋرالار مەن تاۋار­لارعا ىلەسپە جۇكقۇجاتتار الماسۋ ارقىلى باقى­لاۋ جۇرگىزۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەت­كىزىلدى. وسىلايشا, اعىمداعى جىل­دىڭ باسىندا قىتاي حالىق رەسپۋب­ليكاسىمەن شەكارادا تۋىن­داعان ماسەلەلەر جوسپارلى تۇردە شەشىلەدى», دەدى مينيستر.

كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى تسيفرلان­دىرۋعا سايكەس استانا-1 جانە ە-تەرەزە اقپاراتتىق جۇيە­لەرىن جەتىلدىرۋ بو­يىنشا جۇمىس جۇر­گىزىلۋدە. «بۇگىنگى كۇنى كەدەن­دىك دەكلاراتسيالاردىڭ 100%-ى قا­شىقتان تاپسىرىلادى. 4 ملن-نان استام كەدەندىك دەكلاراتسيا شىعارىلدى, ونىڭ 82%-ى 1 مينۋت ىشىندە اۆتوماتتى تۇردە وتكىزىلگەن. قۇجاتتاردى بەرۋ ۋاقىتى ەكى ەسەگە قىسقارتىلدى. ەندى كەدەندىك تازارتۋ كەزىندە ولاردى قاشىقتان الۋعا بولادى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكى­مەت باسشىسى قىتايمەن اراداعى كەدەندىك ستا­تيستيكا دەرەكتەرىنىڭ الشاقتىعى سوڭعى 4 جىلدا 20%-عا قىسقارعانىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە قارجى مينيسترلىگى 5 مىڭنان استام تاۋار پوزيتسياسىنىڭ قۇندىق ينديكاتورلارىن قايتا قارادى.

پرەمەر-مينيستر ءا.سمايىلوۆ ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپە­را­تورلاردىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى زاڭ جۇزىندە كۇشەيتۋ ماسەلەسىن قاراۋدى تاپسىرادى. پاندەمياعا بايلانىستى شەكتەۋلەر سالدارىنان قازاقستان – قى­تاي شەكا­راسىندا كولىكتەر تۇرىپ قالعان. ۋاقىتشا جابىق تۇرعان وتكىزۋ پۋنكت­تەرى­نىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋ ماق­ساتىندا قىتاي تاراپىمەن بيىلعى 15 اقپان­نان باستاپ جۇمىس ىستەپ تۇرعان «نۇر جولى», «باقتى» جانە «دوستىق» وتكىزۋ پۋنكت­تەرىنەن بولەك, «مايقاپشاعاي» وت­كىزۋ پۋنكتىنىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى.

بۇگىندە ەلىمىزدە كەدەندىك اكىم­شى­لەن­دىرۋدى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگى­زىلۋدە. قابىلدانىپ جاتقان شارا­لار كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ پرو­تسەسىن وڭتايلاندىرۋعا, كەدەندىك راسىم­دەر كەزىندە بيزنەستى جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار بيۋدجەتكە كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردىڭ تولىق تولەنۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

ءا.سمايىلوۆ «استانا-1» جانە «بىرىڭ­عاي تەرەزە» اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ ساپالى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. قازىرگى تاڭدا وسى جۇيەدە 5 مىڭعا جۋىق پايدالانۋشى تىركەلگەن.