بيىل جەتىسۋ وڭىرىندە قىس بولمادى دەسە دە بولادى. تاۋلى ايماقتا ازداعان قار تۇسكەنى بولماسا, ەتەكتەگى ەل قارا سۋىق پەن قۇرعاق اۋا رايىنا مالداندى. وكىنىشكە قاراي, تابيعاتتىڭ بۇل قۇبىلىسى ساناۋلى كۇندەردەن سوڭ باستالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىسىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋى كادىك.
ياعني جاۋىن-شاشىننىڭ از ءتۇسىپ, قاردىڭ مۇلدەم جاۋماۋى ديقانداردى الاڭداتىپ وتىر. مىسالى, «قازگيدرومەت» ورتالىعىنىڭ ەسەبى بويىنشا وبلىستا ىلعال جيناقتاۋ كەزەڭىندە تۇسكەن جاۋىن-شاشىن ورتا ەسەپپەن 16-38 پايىزعا ازايسا, تاۋ باسىنداعى قاردىڭ جيىنتىق قورى دا ورتاشا كورسەتكىش بويىنشا 24-47 پايىزعا كەمىگەن ەكەن. ال قازىر كوكتەمگى ەگىننىڭ قامىنا قىزۋ كىرىسكەن شارۋالار بۇعان الاڭداۋلى. دەمەك, جەتىسۋدا بيىلعى جيىن-تەرىن ناتيجەسى كۇتكەندەگىدەن از بولۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن, ەلدىڭ ءۇمىتى سۋارمالى القاپتاردا. بىراق ايماقتا سۋارمالى ەگىستىك كولەمى كوبەيگەنىمەن, سۋارۋ جەلىلەرى مەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ توزۋىنان كانالدارداعى سۋ شىعىنى دا ارتىپ كەلەدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وبلىستىڭ 16 اۋدانىنداعى 113,8 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا سۋارۋ جەلىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وسى ماقساتتا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اقسۋ, ەسكەلدى, قاراساي اۋداندارىندا جانە تالدىقورعان قالاسىندا قولعا الىنسا, بۇعان قوسىمشا يسلام دامۋ بانكى بولگەن قاراجاتقا سايكەس تاعى 2 اۋداندا يرريگاتسيالىق جەلىلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جالعاسۋدا.
ارينە, سۋ قورىن ۇنەمدى دە ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن شارۋاشىلىقتار ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسىنا كوشۋى ءتيىس. بۇگىندە وبلىستا 20,7 مىڭ گەكتاردان استام جەرگە تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارى ورناتىلعان. الايدا بۇل تەڭىزگە تامعان تامشىداي عانا بولىپ وتىر. ياعني وڭىردە رەسۋرستىق تەحنولوگيانى قولدانۋ دەڭگەيى 4,7 پايىز شاماسىندا عانا.
جالپى, بيىل وڭىردەگى ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمى 973,6 مىڭ گەكتارعا جەتۋى ءتيىس. ياعني بۇل مولشەر وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,4 مىڭ گەكتارعا ۇلعايادى دەگەن ءسوز. ال وسىنشا القاپتى ءتيىمدى يگەرۋ شارۋانىڭ عانا مىندەتى بولماۋى كەرەك. ارينە, جەرگىلىكتى بيلىك كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا دايارلىقتى تىڭعىلىقتى قاداعالاپ وتىرعانىمەن, تەز ارادا شەشۋى ءتيىس ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن دە جوققا شىعارمايدى. ماسەلەن, بيىل ەگىستىككە قاجەتتى تىڭايتقىش باعاسى جىلداعىدان ەكى ەسەگە قىمباتتاعان. ال وسى مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2 ملرد تەڭگەدەن استام سۋبسيديا بولىنگەن. بۇعان 43,7 مىڭ توننا تىڭايتقىش ساتىپ الىپ, ەگىس القاپتارىنا قولدانۋ جوسپارلانعان. الايدا تاۋار باعاسىنىڭ ءوسۋى شارۋاشىلىقتارعا قاجەتتى تىڭايتقىشتى الۋعا قيىندىق تۋعىزۋدا.
سونداي-اق ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن قوجالىقتاردىڭ دەنىندە قاجەتتى تەحنيكا جوق. بارىنىڭ ءوزى ەسكىرگەن. وبلىس اكىمدىگى بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جىلدار بويى جانتالاسىپ, اۋدانداردان ماشينا-تراكتور ستانسالارىن اشۋعا تىرىسىپ كەلەدى. الايدا بۇل ءادىس ءىرى شارۋاشىلىقتاردى قولداۋعا باعىتتالعاندىقتان, شاعىن شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن ءتيىمسىز. تەحنيكانى جالداۋ قۇنى مەن باسقا دا شىعىندار ءوزىن اقتامايدى. مالىمەت بويىنشا, ايماقتاعى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا تارتىلاتىن 32,9 مىڭ بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن تىركەمە اگرەگاتتارىنىڭ دايىندىعى 94,1 پايىز شاماسىندا.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارى كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىن قارجىلاي قولداۋدىڭ دا ماڭىزى زور. بيىل «اگرارلىق نەسيە» كورپوراتسياسىنا وبلىس شارۋالارىنان جالپى سوماسى 264 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 29 ءوتىنىش ءتۇستى. قازىرگە دەيىن سونىڭ 19 ءوتىنىشى ماقۇلدانىپ, قاجەتتى 165 ملن تەڭگە قارجى ءتيىستى كوزدەرگە بەرىلگەن.
– كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق – بارلىق اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتىڭ ءبىرى. بۇل تاراپتا كوپتەگەن ماسەلە بار. ءبىز شارۋالاردى قيىندىقپەن بەتبە-بەت قالدىرمايمىز. دەگەنمەن, سۋارۋ جۇيەلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ, سۋ قويمالارىن سالۋ, سۋ ءتاريفىن, مينەرالدى تىڭايتقىشتار مەن جانار-جاعار ماي باعاسىن رەتتەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جاڭارتۋ سياقتى ماسەلەلەردى ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ناقتى جوسپار جاساپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن قارجىلاندىرا وتىرىپ شەشۋگە بولادى. وسى ورايدا ەگىس القاپتارىندا سۋدى ۇنەمدەۋ جانە ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەك. كەپىلدەندىرىلگەن ديزەل وتىنىن جەتكىزۋدىڭ بەكىتىلگەن كەستەسىنە سايكەس جانار-جاعارمايدى ۋاقتىلى جەتكىزۋدى جانە ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ ماسەلەلەرىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن. تەحنيكالاردى جاڭارتۋعا باعىتتالعان وبلىستا ارنايى باعدارلاما ازىرلەيمىز. بۇل بىزگە اۋدان, قالالارداعى متس-تاردىڭ احۋالىن ايقىن كورسەتىپ بەرەدى. وسى ساراپتاۋ قورىتىندىسىنا سايكەس اگرارلىق شارۋاشىلىقتاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە قاراي تەحنيكا ساتىپ الۋدىڭ نەسيە, زايم, ليزينگ سياقتى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ناقتىلايتىن بولامىز. سول سياقتى وبلىستاعى سۋ شارۋاشىلىقتارىمەن اينالىساتىن ارنايى مەكەمە قۇرىلادى, ول ءوز مىندەتىنە ساي ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارادى, – دەيدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
الماتى وبلىسى