تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىمەن بىرگە الاياقتار دا قالىسپاي, الداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ويلاپ تاۋىپ جاتىر. ءتىپتى الۋان ءتۇرلى ايلاسىن كورىپ, ەستىپ جاعاڭدى ۇستايسىڭ جانە وسىناۋ ابجىلدىك پەن ونەرتاپقىشتىقتى ادال ىسكە باعىتتاسا قانداي تسيفرلى رەۆوليۋتسيا تۋدىرار ەدى-اۋ دەپ تاڭىرقايسىڭ.
ادامداردىڭ اڭقاۋلىعى, سەنگىشتىگى, قارجىلىق ساۋاتىنىڭ تومەندىگى الاياقتار ءۇشىن تاپتىرماس «قاسيەتكە» اينالىپ وتىر. ولار تەلەفون نومىرلەرىن اۋىستىرۋ, ۆيشينگ, فيشينگ جانە تاعى دا سول سياقتى سەرۆيستەردى بەلسەندى پايدالانىپ, قۋلىقتارىن ىسكە اسىرۋعا تىرىسادى. وسى ورايدا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى بىرقاتار الاياقتىق تۇرلەرىن مالىمدەيدى جانە ودان قورعانۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن ۇسىنادى.
«قاۋىپسىز» شوت
الاياقتار زەينەتكەرلەرگە تەلەفون سوعىپ, وزدەرىن بانك قىزمەتكەرى دەپ تانىستىرىپ, ونىڭ كارتوچكاسىنان بەيتانىس بىرەۋلەردىڭ اقشانى شەشىپ الۋعا ارەكەت جاساعانى جونىندە ايتادى. ول ءۇشىن كليەنت ءوز قاراجاتىن دەرەۋ قاۋىپسىز شوتقا اۋىستىرۋى قاجەت دەپ, ىزىنشە: كليەنتتىڭ ينتەرنەت نەمەسە ءموبيلدى بانكينگتى قولدانا الۋ-الماۋىن ناقتىلايدى; ءوزىنىڭ زەينەتاقى اقشاسىن نەمەسە شاكىرتاقىسىن قاشىقتان قالايشا اۋدارۋ بولاتىنى جونىندە نۇسقاۋ بەرەدى; تەلەفونىنا قوسىمشانى جۇكتەۋدى ۇسىنادى نەمەسە اقشانى دەرەۋ بانكومات ارقىلى اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدى.
كەڭەس
تەلەفون الاياقتارى قارت ادامداردىڭ سەنىمىنە كىرۋ ءۇشىن بارلىق ايلا-شارعىلاردى قولدانادى. مۇنداي جاعدايدا ەڭ ءبىرىنشى – اڭگىمەنى توقتاتىپ, سىزگە قىزمەت كورسەتەتىن بانككە تەلەفون سوعۋ قاجەت. بانكتىڭ بايلانىس ءنومىرى كارتوچكانىڭ ارتقى بەتىندە جازىلىپ تۇرادى.
ەشقاشان قوڭىراۋ شالۋشىنىڭ قانداي دا ءبىر نۇسقاۋىن ورىنداماڭىز. ياعني اقشا اۋدارماڭىز, كۇماندى قوسىمشا ورناتپاڭىز, SMS ارقىلى كەلگەن سىلتەمەگە كىرمەڭىز, دەربەس دەرەكتەرىڭىزدى, كارتوچكانىڭ دەرەكتەرىن (CVC/CVV-كود, راستاۋ كودتارى جانە پين-كود) ەشكىمگە حابارلاماڭىز. ەسىڭىزدە بولسىن, بانك قىزمەتكەرلەرى, كولل-ورتالىق وپەراتورلارى مۇنداي اقپاراتتى ەشقاشان تەلەفون ارقىلى سۇرامايدى.
جالعان كرەديت رەسىمدەۋ
سىزگە بانكتىڭ اتىنان حابارلاسىپ تۇرمىز دەپ قوڭىراۋ شالىپ, N سوماعا كرەديت رەسىمدەۋگە ءوتىنىم بەرگەن-بەرمەگەنىڭىزدى ناقتىلايدى. ەگەر ءسىز شىن مانىندە ءوتىنىم بەرمەگەن بولساڭىز, وندا الاياقتاردىڭ ءسىزدىڭ اتىڭىزدان كرەديت الماق ويلارى بار.
ولار مىناداي سحەمامەن جۇمىس ىستەيدى: سىزگە شۇعىل شارالار قابىلداۋ جانە ولاردىڭ نۇسقاۋىن ورىنداۋ قاجەتتىگىن ايتادى. بۇل ءۇشىن ۇيالى تەلەفونىڭىزعا ورناتاتىن جانە دەرەكتەرىڭىز قورعالاتىن قوسىمشاعا سىلتەمە جىبەرەدى. باعدارلامانى جۇكتەگەننەن كەيىن تەلەفونىڭىزعا SMS نەمەسە ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى حابارلاما كەلەدى, سودان كەيىن بانكتىڭ جالعان قىزمەتكەرى كودتى اتاۋدى سۇرايدى جانە وكىنىشكە قاراي, كرەديتتى بەرىپ ۇلگەرگەنىن, بىراق الاياقتار اقشاعا قول جەتكىزە الماعانىن حابارلايدى. سودان كەيىن الاياق ءوزى ايتقان باسقا شوتقا وسى اقشانى اۋدارۋ ارقىلى اقشانىڭ وزىڭىزدە قالاتىندىعىنا سەندىرەدى.
كەڭەس
كرەديت «رەسىمدەلدى» دەگەن بانكتىڭ فيليالىنا قوڭىراۋ شالىڭىز نەمەسە بارىڭىز جانە جاعدايدى شەشۋ ءۇشىن مۇمكىندىگىنشە جەدەل تۇردە رەسمي ءوتىنىش جازىڭىز. ءوتىنىشتىڭ كىرىس ءنومىرى بار كوشىرمەسىن مىندەتتى تۇردە الىڭىز. سىزگە قوڭىراۋ شالعان ءنومىردى بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنە حابارلاۋدى, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ءوتىنىش جازۋدى دا ۇمىتپاڭىز.
«فەيك» اۋدارما
بانك كارتاڭىزعا بەلگىلى ءبىر اقشا سوماسىنىڭ اۋدارىلعانى تۋرالى SMS كەلدى. ىزىنشە ولار سىزگە بەلگىسىز نومىردەن قوڭىراۋ شالىپ, اقشانىڭ قاتە اۋدارىلعانىن ايتىپ, سىزدەن كەرى اۋدارۋدى سۇرايدى. الاياقتار وزىنە جاناشىرلىق تۋدىرۋ ءۇشىن, الگى قاراجات سوڭعى اقشاسى ەكەنىن, جۇمىستان شىعىپ قالعانىن, ەمدەلۋگە بارا جاتقانىن ايتىپ, جىبىتۋگە تىرىسىپ باعادى. ءتىپتى كەيبىرى «مىرزالىق» تانىتىپ, قاراجاتتىڭ از بولىگىن وزىڭىزگە قالدىرۋدى دا ۇسىنادى.
كەڭەس
الاياقتار ساۋدا الاڭىندا قانداي دا ءبىر تاۋاردى ساتىپ, سونىڭ اقىسىن الۋ ءۇشىن ءسىزدىڭ شوتىڭىزدى كورسەتۋى مۇمكىن. ەگەر ءسىز ولارعا سەنىپ, اۋدارىم جاساساڭىز, وندا ءسىز اقشاسىز عانا قالمايسىز, سونىمەن قاتار وزىڭىزگە قوسىمشا قيىندىقتار تۋعىزاسىز. ويتكەنى الەۋەتتى ساتىپ الۋشى تاۋاردى الماي, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنۋى مۇمكىن. ءسىز اقشا الۋشى رەتىندە العاشقى كۇدىكتىگە اينالاسىز. سوندىقتان شوتىڭىزعا بەلگىلى ءبىر سومانى اۋدارسا, وندا ەشقانداي جاعدايدا ونى قايتا اۋدارماڭىز جانە شەشىپ الماڭىز. ءوز بانكىڭىزگە حابارلاسىڭىز, وندا سىزگە وسى قاتە اۋدارىممەن نە ىستەۋگە بولاتىنىن تۇسىندىرەدى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان تۇسەتىن «قوڭىراۋلار»
الاياقتار وزدەرىن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى رەتىندە تانىستىرىپ, تانىسىڭىز, دوسىڭىز نەمەسە تۋىسىڭىزدىڭ كەلەڭسىز جاعدايعا تاپ بولعانىن حابارلاۋى مۇمكىن. مىسالى, ادامدى قاعىپ كەتكەنى, اۋرۋحانادا جاتقانى نەمەسە تەراكتىگە قاتىسقانى دەگەندەي. كەز كەلگەن جاعدايدا قىلمىس قورقىنىشتى, ال سالدارى قايتىمسىز كورىنۋى كەرەك. ماسەلەنى قانداي دا ءبىر سوما شەشە الادى. ءبىر جاعىنان, ايتقاندارى ايتارلىقتاي اسەر قالدىردى, ەكىنشى جاعىنان – سۇراپ وتىرعان سوما تەز تولەي المايتىنداي كوپ تە ەمەس. نەگىزىنەن, مۇنداي الداۋدىڭ قۇرباندارى – جاقىن ادامىڭىزعا كومەكتەسۋ ءۇشىن سوڭعى اقشاسىن بەرۋگە دايىن قارت ادامدار.
كەڭەس
ەڭ دۇرىسى, مۇنداي ساتتە «كۇدىكتى قاي پوليتسيا بولىمشەسىندە؟», «ول قانداي باپپەن ايىپتالىپ وتىر؟», «ارەكەت قاشان بولعان؟», ادۆوكاتتىڭ كومەگى ۇسىنىلدى ما, ادۆوكاتتىڭ اتى-ءجونى كىم؟» دەگەن سياقتى سۇراقتار قويۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ءىىم جەدەل جەلىسىنە جانە اۋداندىق پوليتسيا بولىمشەسىنە قوڭىراۋ شالۋ كەرەك. ەشبىر جاعدايدا ۇرەيگە بوي الدىرماڭىز, بەيتانىس ادامدارعا اقشا بەرىپ, شوتىنا اقشا اۋدارماڭىز.
بانك قىزمەتكەرلەرى, كولل-ورتالىق وپەراتورلارى ەشقاشان تەلەفون ارقىلى جەكە دەرەكتەردى سۇرامايدى. بۇل كونفيدەنتسيالدى مالىمەتتەر تەك الاياقتارعا قاجەت.