Fitch Ratings حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى كەزەكتى رەيتينگىن جاريالاپ, وندا قازاقستاننىڭ جاعدايىن ۆۆۆ دەڭگەيىندە, ياعني تۇراقتى دەپ باعالادى.
اگەنتتىك تالداۋشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, مۇناي باعاسى مەن كوروناۆيرۋستان تۋىنداعان قيىندىقتارعا مىعىم بيۋدجەت جانە سىرتقى بالانس ءساتتى توتەپ بەرە ءبىلدى. سونداي-اق مۇناي ساتۋدان تۇسكەن تابىستى جيناقتاۋ ارقىلى قارجىلىق يكەمدىلىك تە وڭ باعالاۋعا يە بولدى. تيىسىنشە, شيكىزات تاۋارلارىنا دەگەن تاۋەلدىلىك, جوعارى ينفلياتسيا جانە ەكونوميكالىق ساياسات نەگىزىنىڭ دۇرىس دامىماي وتىرعانى دا ەسكەرىلگەن. جاقسى مەن جاماننىڭ اراجىگىن اشا وتىرىپ, حالىقارالىق اگەنتتىك «تۇراقتى» دەڭگەيىن بەرىپ وتىر.
اگەنتتىك قاڭتاردا بولعان ب ۇلىك سالدارىنان ەلدىڭ ساياسي تاۋەكەلىنىڭ ءالى دە جوعارى كۇيدە ەكەنىن جانە ورتامەرزىمدى تراەكتوريادا بەلگىسىزدىك ساقتالىپ وتىرعانىن ايتادى. ولاردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستاننىڭ كۇشتى تاۋەلسىز سىرتقى رەزەرۆتەرى ەل رەيتينگىنە جاقسى قولداۋ ءبىلدىرىپ تۇر.
«مەملەكەتتىك مۇناي قورىنداعى جانە ۇلتتىق بانكتەگى جيىنتىق سىرتقى اكتيۆتەرى 2021 جىلدىڭ سوڭىندا ءىجو-ءنىڭ 46 پايىزىن قۇرادى. ال تازا شەتەلدىك تاۋەلسىز اكتيۆتەر (SNFA) 36,6 پايىزدى قۇرادى. مۇنايدان تۇسكەن جوعارى تابىس تا بالانس ورنىقتىلىعىن ساقتاپ, ەكونوميكاعا قوسىمشا قولداۋ بىلدىرۋدە. 2022 جىلعى بيۋدجەتتە الەۋمەتتىك شىعىندار كوبەيە تۇسپەك. بىراق رەسمي ورگاندار بيۋدجەتكە ەنەرگەتيكادان تۇسەتىن كىرىستەردىڭ بۇرىنعىدان جوعارى بولۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ء(ىجو-ءنىڭ 3,3 پايىزى) ماقساتتى كورسەتكىشىن وزگەرتپەي وتىر. قازىرگى بيۋدجەت مۇنايدىڭ باررەلىنە 60 دوللار كەزىندە بەكىتىلگەن. Fitch 2022 جانە 2023 جىلدارى تاپشىلىق ءىجو-ءنىڭ 2-3 پايىزى كولەمىندە بولادى دەپ بولجايدى. 2021 جىلدىڭ سوڭىندا مەملەكەتتىك قارىز ءىجو-ءنىڭ 22 پايىزىن قۇرادى», دەپ جازادى اگەنتتىك.
اگەنتتىك ەل رەيتينگىنە جاعىمسىز اسەر بەرەتىن فاكتورلار رەتىندە مىنالاردى تىزبەلەيدى:
ساياسي جانە الەۋمەتتىك تولقۋدىڭ قايتا باستالۋى, مۇنداي جاعداي ىشكى الەۋمەتتىك, قارجىلىق جانە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرادى; شيكىزات تاۋارلارى باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە بايلانىستى تاۋەلسىز بالانستىڭ ناشارلاپ كەتۋى; ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ السىرەۋى.ال جاعىمدى اسەر رەتىنە مىنا فاكتورلاردى اتايدى:
ەكونوميكالىق ساياسات جانە ينستيتۋتسيونالدىق پوتەنتسيال نەگىزىنىڭ ءارى قارايعى نىعايۋى; الداعى ۋاقىتتا فيسكالدىق جانە سىرتقى رەزەرۆتەردىڭ قۇرىلۋى; ىشكى باسەكەنى كۇشەيتىپ, جەكە سەكتور ءوسىمىن ارتتىرىپ, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىسكەرلىك ورتا جاعدايىنىڭ جاقسارا ءتۇسۋى.ينفلياتسيا دا ۇنەمى ۇقساس كورسەتكىشتەردەن اسىپ ءتۇسىپ وتىردى جانە 2021 جىلى ورتاشا 8 پايىزدى قۇرادى.
«2020 جىلدىڭ باسىنان بەرى ول ۇلتتىق بانكتىڭ 4-6 پايىزدىق ماقساتتى دياپازونىنان اسىپ كەتتى جانە ينفلياتسيامەن كۇرەس نەگىزگى ساياسي باسىمدىققا اينالدى. اقش پەن ەۋروپانىڭ رەسەيگە سانكتسيالار سالۋى تەڭگەگە دە سوققى بولىپ ءتيۋى ىقتيمال», دەپ مالىمدەيدى اگەنتتىك. بۇل رەتتە حالىقارالىق اگەنتتىك ساراپشىلارى بيىل جىل سوڭىندا ينفلياتسيا دەڭگەيى 7 پايىز مولشەرىندە بولادى جانە 2023 جىلدىڭ اياعىنا قاراي ماقساتتى دالىزگە ورالادى دەپ كۇتەدى. سونىمەن قاتار جۇمىس ىستەمەي تۇرعان نەسيە دەڭگەيىنىڭ 2020 جىلدىڭ سوڭىنداعى 6,9 پايىزدان 3,3 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن اتاپ وتەدى.
اگەنتتىك Fitch ساراپشىلارى ەلدە بولعان قولايسىز جاعداي بانك سەكتورى كورسەتكىشتەرىنە كەرى اسەر ەتپەيدى دەپ سانايدى. 2021 جىلدىڭ سوڭىنداعى كورسەتكىشتەر بويىنشا بانك كاپيتالى 23,4 پايىزدى قۇرادى جانە قارجى ينستيتۋتتارى ۇلكەن وتىمدىلىككە يە.
«2021 جىلى نەسيە كولەمى كۇرت ءوستى. اسىرەسە, يپوتەكالىق نەسيە. بىراق قولداۋ شارالارىنىڭ قىسقارۋى جانە ءبىر رەتتىك زەينەتاقى تولەمىن پايدالانۋ نەسيە ءوسىمىن تەجەيدى. Fitch ەكونوميكالىق ءوسىم 2021 جىلعى 4 پايىزدان 2022 جىلى 3,9 پايىزعا تومەندەيدى دەپ كۇتەدى. تارتىپسىزدىكتىڭ ەكونوميكاعا تىكەلەي اسەرى ۇلكەن ەمەس. وپەك+ كەلىسىمىنە سايكەس مۇناي ءوندىرۋ كولەمى دە ارتادى. ءىرى ەنەرگەتيكالىق جوبالار اياسىندا 2023 جىلعى وسىمگە ينۆەستيتسيا دا ۇلكەن ۇلەس قوسپاق. تەڭىز كەن ورنى جوباسىنىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىستى مۇناي ءوندىرۋدىڭ ارتۋى 2024 جىلى باستالادى جانە بۇل وسىمگە, بيۋدجەتتىك جانە ەكسپورتتىق تۇسىمگە وڭ اسەر ەتەدى», دەپ جازادى Fitch.