عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا, جەر شارى 12 ملرد ادامدى اسىراۋعا قاۋقارلى. ال بىلتىرعى ستاتيستيكا بويىنشا دۇنيە جۇزىندەگى حالىق سانى 8 ملرد-قا جۋىقتادى. دەمەك, ەندى از جىلدا ادامزات ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن تارتادى دەگەن ءسوز. ونسىز دا قازىر جىلىنا ميلليونداي ادام اشتىقتان قايتىس بولادى ەكەن.
گەندىك ينجەنەريا سالاسىنىڭ ماماندارى الداعى 50 جىلدا دۇنيەجۇزى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن تارتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى تابيعي قور ازايىپ بارادى. ازىق-ت ۇلىك جاساندى جولمەن كوبەيتىلىپ جاتىر. اقش, قحر سياقتى ەلدەردىڭ گەندىك موديفيكاتسيالانعان ونىمدەرگە كوبىرەك دەن قويا باستاۋى دا سوندىقتان. ويتكەنى ءبىر اعزانىڭ گەنىنە بوگدە ءبىر اعزانىڭ گەنىن ەنگىزىپ, شاعىلىستىرۋ ارقىلى جاسالعان ءونىم سۋىققا ۇسىمەيدى, ىستىققا بۇزىلمايدى. دەمەك, جارامدىلىق مەرزىمى ۇزاققا باراتىن ونىمدەردى كوپ كۇنگە تۇتىنۋعا بولادى. «ماحاببات پەن اشتىق الەمدى بيلەيدى» دەمەكشى, وسى گەندىك تۇرلەندىرىلگەن ونىمدەردىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى دا ادامزاتتى اشتىقتان قۇتقارۋ ءۇشىن شىعارىلعان ەدى.
تاماق قورىن مولايتۋ ءۇشىن ويلاپ تابىلعان ءتاسىلدى قازىر جەر شارىنىڭ ءبارى دەرلىك قولدانادى. مۇنى ەندى ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن الدىن الۋدىڭ ءبىر قادامى دەپ تۇسىنۋگە بولادى. قازىر كوپتەگەن مەملەكەت تاعامدى ۇنەمدەۋگە كوشىپ جاتىر. مىسالى, فرانتسيا تاماقتى دالاعا تاستاۋعا جانە ازىق-ت ۇلىكتى جارامدىلىق مەرزىمى بىتكەنشە ۇستاپ تۇرۋعا قاتاڭ تىيىم سالدى. زاڭ بۇزۋشىلار اكىمشىلىك جازاعا تارتىلىپ, ايىپپۇل تولەيدى. ايتالىق, ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن ساۋدا ۇيلەرى مەن دۇكەندەر تاعامنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى بىتپەي تۇرىپ, مۇقتاج جاندارعا ۇلەستىرۋى ءتيىس. ەگەر ءونىمنىڭ سىرتقى قاپتاماسىنا نۇقسان كەلسە دە ونداي تاعامدى تەگىن تاراتۋى كەرەك.
فرانتسيا ساۋدا سالاسىنداعى مۇنداي زاڭ قابىلداعان العاشقى ەل بولىپ وتىر. زاڭ قابىلداۋشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, مۇنداي زاڭ كەمى 10 ملن ادامدى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى.
بىلتىر قىتاي دا تاماق قالدىعىن تاستاعاندارعا ايىپپۇل سالاتىن زاڭ ەنگىزدى. بۇل قادامعا ولار امالسىز باردى. ويتكەنى قىتايلار دا قازاقتار سياقتى استا-توك داستارقان جاساپ, ءدامدى تاماقتانعاندى ءتاۋىر كورەدى. بۇل ولار ءۇشىن – ىسىراپشىلدىق ەمەس, بايلىق پەن توقشىلىقتىڭ بەلگىسى. الايدا سوڭىندا جەلىنبەي قالعان تاماق قالدىقتارى قوقىسقا تاستالادى. ءجۇز ميلليونداعان حالىقتى قالاي اسىرايمىز دەپ باسى قاتقان قىتاي بيلىگى 2020 جىلدان باستاپ ناقتى ارەكەتكە كوشتى. ويتكەنى ءدال پاندەميا كەزىندە ازىق-ت ۇلىكتى ۇنەمدەۋ, ىسىراپشىلدىققا بوي الدىرماۋ اسا ماڭىزدى ەدى. وسىعان بايلانىستى مەيرامحانالار مەن ءدامحانالاردا ارنايى اكتسيالار ءوتتى. قوعامدىق ورىندارعا تاماقتانۋعا كەلگەندەردى تاماققا ازىراق تاپسىرىس بەرۋگە ۇگىتتەۋ باستالدى. قىتاي داياشىلارى مەيمانداردان بۇرىنعىداي «تاعى قانداي تاعامعا تاپسىرىس بەرەسىز؟», دەپ ەمەس, «مۇمكىن, بۇل تاپسىرعانىڭىز دا جەتكىلىكتى بولار...», دەپ سۇرايتىن بولدى. وسىلايشا, تاماقتى ىسىراپ ەتەتىندەرگە قارسى ارنايى زاڭ قابىلدانىپ, قۇجات بىلتىر ءساۋىر ايىندا كۇشىنە ەندى.
ازىق-ت ۇلىكتى ۇنەمدەۋ ءۇشىن قازاقستاندا دا مۇنداي ايىپپۇل ءتۇرىن ەنگىزۋ كەرەك شىعار, بالكىم. اسىرەسە, قالالىقتار تاماقتى كوپ ىسىراپ ەتەدى. قوقىس جاشىگىنە تاستالىپ, جەردە شاشىلىپ جاتاتىن تاماق قالدىقتارى – سونىڭ كورىنىسى. بۇرىن اجەلەرىمىز «وبال بولادى» دەپ نان قوقىمىنا دەيىن تاستاتقىزبايتىن. جەردە تاعام قالدىعى شاشىلىپ جاتسا, «توقشىلىقتىڭ دا ءبىر اشتىعى بولادى, جەرگە تاستاۋشى بولماڭدار», دەپ اياق استىنان الىپ, جوعارى قويىپ جاتاتىنى ەسىمىزدە. قازىرگى ۇلكەندەر بالالارىنا, نەمەرەلەرىنە سول جاقسى قاسيەتتى ۇيرەتە مە ەكەن؟!
يسلام دىنىندە دە ىسىراپشىلدىقتى قۇپ كورمەيدى. «ىشىڭدەر, جەڭدەر, ساداقا بەرىڭدەر جانە كيىنىڭدەر, بىراق ىسىراپشىلدىق پەن داندايسۋعا جول بەرمەڭدەر», دەلىنگەن شاريعاتتا.
قازاق – بولمىسىنان قوناقجاي حالىق. ءبىر قوناق كەلسە, بارىمىزدى اۋزىنا توسىپ, استا-توك داستارقان جاسايمىز. حالقىمىز ارتىلعان تاعامدى تاستاماۋدىڭ دا جولىن ويلاستىرىپ قويعان. مىسالى, سارقىت بەرۋ ءداستۇرى سودان قالعان. بۇل – ءۇيدىڭ دامىنەن اۋىز ءتيسىن دەگەن سىيلاستىق قانا ەمەس, ىسىراپ بولماسىن دەگەن نيەت تە. ال قازىر سول قوناقجايلىعىمىزدىڭ سوڭى ىسىراپشىلدىققا ۇلاسىپ جاتىر. سوندىقتان قازاقستاندىقتاردى تاماقتى قالاي بولسا سولاي تاستاماۋ, ازىق-ت ۇلىكتى ۇنەمدەۋگە ۇگىتتەيتىن ارنايى شارالار, اكتسيالار قاجەت-اۋ. قانشاما تاماقتى وبالدى قىلىپ قوقىسقا اپارىپ تاستايتىندارعا ايىپپۇل قاراستىرىلسا دا ارتىق ەمەس.