• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
رۋحانيات 03 اقپان, 2022

الا-قۇلالىق جانە ۇلتتىق مۇددە

830 رەت
كورسەتىلدى

ومىردە ءبارى بىردەي ەمەس, اركەلكى, ءبىرى جاقسى, ءبىرى جامان, ءبىرى ارتىق, ءبىرى كەم بولىپ جاتادى. بۇل ارتۇرلىلىك ءومىر دەپ اتالادى. وعان جەڭىل-جەلپى قاراۋعا بولمايدى.

ادەتتە, حالىقتىڭ جاعدايىن ناشارلاتقان داعدارىستار تۇسىندا قوعامدىق-ساياسي پروتسەس­تەرگە تەرىس ىقپال ەتەتىن دەسترۋكتيۆتى كۇشتەر بەلسەندىلىك كورسەتەدى. بۇل ۇدەرىستەر, نەگىزىنەن, بۇقارا حالىق پەن «حالىقتىڭ الدىندا بەرگەن ءوز ۋادەسىن ورىندامايتىن پوپۋليستەر مەن بيۋروكراتيالىق, يكەمسىز بيلىك» اراسىنداعى قايشىلىقتارعا اكەلەدى. وسىلاي ەكى تاراپتىڭ اراسىنداعى «تۇسىنبەۋشىلىكتەردى» ء«تيىمدى» پايدالانۋعا تىرىساتىن ارانداتۋشىلاردىڭ زامانى تۋادى. مۇندايلار «حالىقتىڭ مۇد­دەسىن قورعاۋ» دەگەندى جەلەۋ ەتىپ, ولاردىڭ الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەرىن تەز جانە وڭاي شەشەمىز دەگەن پوپۋليستىك ۋادەلەرىن ءۇيىپ-توگىپ, سايا­سي ۇپاي جيناپ, بيلىككە كەلۋ, مەملەكەتتىك شە­شىم­دەر قابىلداۋ مەن باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋ ماق­ساتىندا حالىقتى ءوز جاعىنا تارتۋعا تىرىسادى. «قاراپايىم حالىقتىڭ» اتىنان, سولار­دىڭ مۇددەسىن قورعاعان بولىپ, ەشبىر نەگىز­سىز جانە ورىندالمايتىن قۇر ءسوز بەن بوس ۋادە بەرەتىندەر بيلىك ورگاندارىنا قىسىم جاساۋدى ادەتكە اينالدىرۋدا. بۇلاردا جاۋاپكەرشىلىك دەگەن تۇسىنىك, بەرگەن ۋادەنى ورىنداۋ دەگەن ۇعىم اتىمەن جوق. پوپۋليستەرگە ودان گورى قو­عامداعى تانىمالدىلىققا جەتۋ ماڭىزدىراق. ولاردى «ۇراندارى» مەن «ۇسىنىستارىنىڭ» سوڭى ناسىرعا شابۋ مۇمكىندىگى, وتىرىكتەرىنىڭ اشىلۋى دا الاڭداتپايدى. ولار ءوز ماقساتتارى­نا جەتۋ ءۇشىن دەموكراتيانى جەلەۋ ەتىپ, قي­تۇرقى ارەكەتتەرىن «دەموكراتيالىق قۇندى­لىقتارمەن» اقتاعىسى كەلەدى.

سوندىقتان اۋىزبەن وراق ورىپ, ۇرانداتۋ­مەن اينالىساتىندارعا ەرىپ جۇرە بەرسەك, سولار قازعان ورعا ءتۇسىپ, جاپپاي پوپۋليزم ەلىنە اينالىپ كەتۋىمىز ابدەن مۇمكىن. «پوپۋليست-دەموكراتتاردىڭ» بەلسەندى ارەكەت ەتۋلەرىنە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ پايدا بولۋى سەپتىگىن تيگىزۋدە. وسىلايشا, تەرىس اقپارات تاراتىپ جۇرگەن ارام پيعىلدى ادامداردىڭ ارەكەتتەرى كۇشەيىپ, ولار شىن مانىندە حالىقتى اداستىرۋدا. كەيبىرەۋلەر ساياسي ويىندار ۇيىمداس­تىرۋدان تايىنباي, ءتۇرلى سىبىس تاراتىپ, ونسىز دا ۋشىعىپ تۇرعان احۋالدى ودان بەتەر قوز­دىرۋدا. ءپوپۋليزمدى مەملەكەتتىك قاراجاتتى ۇرلاۋدىڭ «وڭتايلى قۇرالى» رەتىندە پايدالانۋ ورىن الۋدا. ۇزاق جىلدار شالاعايلىقتان ورىن العان كوپتەگەن كەلەڭسىز پروبلەمانى بايقاماعان بولىپ, بارىنە كوزدى جۇما قارا­عاندىعىمىز سولاردىڭ پايداسىنا جۇمىس ىستەدى. بۇل كەمشىلىكتەر ەندى عانا ايقىن كورى­نە باستادى. نەگە سەنەرىن بىلمەي دال بو­لىپ الدانعان, سونىڭ زاردابىن شەككەن تۇر­عىنداردى پوپۋليستىك ارزان ۋادەلەرىمەن اران­داتىپ, قوعامدا الاۋىزدىق تۋدىرىپ, ولار­دى نارازىلىق جاساۋعا يتەرمەلەۋ قيىن بول­مادى. بۇل تۇپتەپ كەلگەندە, قوعامدىق ورتا­دا الالاۋ, جاتتىق سەزىم مەن الاۋىزدىق, تىپ­تەن دۇشپاندىق پەن قىرعي-قاباقتىق كوڭىل كۇيىن كۇشەيتۋگە اكەلىپ سوعۋدا. ال مۇنداي جەردە شىنايى كوڭىل, ادالدىق, ادامي قارىم-قاتىناستاردىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس.

سوندىقتان ق.توقاەۆ ءپوپۋليزمدى جاھاندىق تەرىس ۇدەرىس دەپ باعالاپ, بۇل ايقاي-شۋعا تولى ەموتسيونالدى ۇرانداردىڭ ايقىن ستراتەگيا­سىنىڭ جوقتىعىمەن بايلانىستىرا قارايدى. ونىڭ كەز كەلگەن ەلدىڭ دامۋىن توقتاتىپ, ۇلتتىق بىرلىگىن السىرەتەتىن قاۋىپتى ءۇردىس ەكەن­دىگىنە كوڭىل اۋدارادى. ال اباي مۇندايلار تۋرا­لى بىلاي دەگەن: «قۋ تىلمەنەن قۇتىرتىپ, كەتەر ءبىر كۇن وتىرتىپ, قىلىپ جۇرگەن ونەرى: قا­رەكەتى – ارەكەت». ياعني ارەكەتى مەن تىرلىگى – قىرسىق, ب ۇلىك, لاڭ جانە پالە دەگەن ءسوز. ۇلى حاكىم ءارى قاراي «پىسىق دەگەن انت شىقتى. ءجۇز قۇبىلعان سالت شىقتى. بوس ماقتانعا سالىنىپ. بەكەر كوكىرەك كەرۋگە. ءوزى وڭباعان انتۇرعان راسى جوق ءسوزىنىڭ, وڭكەي جالعان ماقتانمەن شىننىڭ بەتىن بويايدى» دەپ سۋرەتتەگەن جايتتار بۇگىن دە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتپاعانعا ۇقسايدى. ناتيجەسىندە, اتالعان كەلەڭسىزدىكتەر حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا جانە كوڭىل كۇيىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. ەندەشە, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ السىزدىگىنە اكەلىپ وتىرعان وسى ەلەۋلى كەمشىلىكتەردىڭ الدىن الىپ, ولاردى بولدىرماۋ كەرەك. ولاي بولسا, ەلدەگى جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ءۇشىن باتىل قادامدار جاسالىپ, پوپۋليزمنەن ارىلۋ تۇرعىسىندا باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتۋگە باعىتتالعان جانە ناقتى ناتيجە بەرەتىندەي ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ قاجەت. سوندىقتان پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىك پەن ەگەمەندىككە, ەلىمىزدىڭ شەكاراسى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن ءبىر دە ءبىر كەلىسىمگە جول بەرمەۋىمىز كەرەك دەگەن ماڭىزدى وي-تۇجىرىم جاساپ, ءبىز ءۇشىن بارىنەن قىمبات, وسى قاسيەتتى قۇندىلىقتار مەن قازاقستاننىڭ مۇددەلەرىن تاباندىلىقپەن قورعاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. دەمەك الا-قۇلالىق دەگەن تەك قانا ارتۇرلىلىك ەمەس ەكەن. ول سونىمەن بىرگە قوعامدا كىربىڭ, رەنىش, وكپە جانە شالاعايلىقتى تۋدىراتىن قاۋىپتى قۇبىلىستارعا جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. سوندا عانا ۇلتتىق مۇددەمىز تولىققاندى قورعالىپ, تاۋەلسىزدىك پەن مەملەكەتتىلىگىمىز نىعايادى.

سوڭعى جاڭالىقتار