وشاعىڭدى تاپتاساڭ, وتى وشەدى...

كوكتىڭ نۇرى

قىسىراقتىڭ ءۇيىرى شىمقاي كوكتەن,

كەزدەيسوقتا كەزىككەن

بۇل قاي كوكتەم؟..

...تارعىل ءتۇسىن تاعدىردىڭ تاماشالا –

قاراشادا قاراسا بۇلت اينەكتەن.

 

وكپەك جەلدىڭ سەزدىڭ بە وتكىرلىگىن,

سولاي بولعان بۇل عۇمىر كوپ كۇن بۇرىن...

ءبىر ءتۇپ جۋسان جايعاندا

الاقانىن –

ساۋىپ بەرگەن مەن ەدىم كوكتىڭ نۇرىن.

 

بۇلا بۇلتتىڭ باۋىرىن

ءتۇرتىپ,

ەمىپ...

ءدۇبىرى كوپ دۇرمەكتە دۇركىرەدىك.

تامىرىنا تاستىڭ دا

ءبىر تۇنەدىك –

ءبىر كۇنىمە كەتكەلى ءبىر كۇن ەرىپ.

 

ءولىارادا,

ورىستە,

وتكەن ءىز كوپ,

كەيدە شالقىپ كەتەمىن كوك تەڭىز بوپ.

...ولەرمەننىڭ وزىنە اينالام با –

كوگەرگەننىڭ بارىنەن كوكتەم ىزدەپ.

 

جۇيرىك جابى بولادى,

جەلدىرمەسەڭ,

انا شوقتان ءورت شىعار سوندىرمەسەڭ.

كوكتەم نەگە كەشىگىپ جاتىر ەكەن –

ونى قايدان بىلەيىن,

سەن بىلمەسەڭ...

 

جار باسىندا

جالعىز ءۇي

اتانى ولمەي,

اربا سىنىپ,

كەشى باتىپ,

تاڭى اتقان...

جالعىز ءۇي تۇر جارعا اسىلىپ –

جار بولا گور, جاراتقان!

 

لەبى قارىپ تاڭعى ىزعاردىڭ,

تاۋىپ جەگەن تاندىرىن.

جاپانداعى جالعىزداردىڭ

مەن تۇسىنەم تاعدىرىن.

 

وتكەن سوندا ءومىرىم كوپ,

ءوڭىم بە الدە,

ءتۇسىم بە؟..

...سەكسەۋىلدىڭ شوعىن ۇرلەپ,

قارا قوستىڭ ىشىندە.

 

جولىققانمىن تالاي ازعا,

قاسيەتىن بىلگەسىن.

ساقىلداعان سارى ايازدا –

بۇتىندەگەم ىرگەسىن.

 

وكپەك جەلدىڭ ءومىرى ەرەك,

جاسىراتىن سىر بار ما؟

سەكسەۋىلدىڭ شوعى كەرەك

جار باسىندا تۇرعانعا.

 

الىس ەمەس جازعا دا اسا,

كەرۋەن كوشىپ بارادى.

ءومىر وتى مازداماسا,

جانىڭ سەمىپ قالادى.

 

سايتان ەمەس سايدان قاشقان,

يت پەن قۇسقا العىزبا!

وردا سايلا ويلانباستان –

جاپانداعى جالعىزعا.

 

تىرشىلىكتىڭ ارناسىندا,

بوران كەشكەن,

شاڭ قاپقان.

جالعىز ءۇي تۇر جار باسىندا –

ارتى قاڭتار,

الدى – اقپان...

 

قۇستىڭ ءۇنى

جۇرەگىم اۋىرادى,

ناۋرىز تۋار,

سودان سوڭ ءساۋىر ءارى...

بۇرقاقتارى باسىلسا بۇل جالعاننىڭ

سىرقاتتارى سانامنىڭ ساۋىعادى.

...جۇرەگىم اۋىرادى.

 

اق تۇتەككە قاراماي اقتارىلىپ,

تارعىل-تارعىل تاستاقپەن تارتادى جۇرت.

قاراعاننىڭ تۇبىندە قاراڭداعان

ارمان قالدى قاڭتاردا قاڭتارىلىپ.

 

كەي تۇندەردە اپپاق ءتۇس كورەتىن ەم,

بوزتورعايعا ءماشھۇردىڭ كەل,

وتىنەم!

قاڭتارىلعان ارماندى قاڭتارداعى –

قۇتقارايىق ەكەۋلەپ جەل وتىنەن...

 

قۇربان بولدى توقتى ەمەس,

ءدۇيىم ەركەك,

اياعى جوق نە دەگەن قيىن ەرتەك؟...

...ءتاڭىر مە ەكەن ساپ قويعان تالكەگىنە

ءشامىل كوكەم تاستاپتى كۇيىن ورتەپ.

 

بالاپاندى بەزدىرسەڭ ۇياسىنان,

اجىرايدى قالامىم سياسىنان.

...ءسىزدىڭ جاڭا كۇيىڭىز

قانداي اعا –

ءبىزدىڭ كۇيدىڭ اتاۋى – «مي اشىعان»

تۇنگى شاھار,

تەلمىرەم شامدارىنا,

تاۋلىق بەرسىن جاراتقان,

قالعانىما...

...ۇمىتتەردى ۇزدىككەن ۇركىتپەشى –

تۇزاق تاستاي كورمەشى, ارمانىما.

 

جانىم,

سەنى جانىما ءجيى ەرتەر ەم,

اعارعانىڭ بار بولسا,

قۇي, ەرتەمنەن!

...مىنا ب ۇلىك قاي ب ۇلىك

كىم ايتادى –

مىنا زامان قاي زامان,

كۇي ورتەگەن؟...

كىم ايتادى,

قاي ب ۇلىك,

مىنا ب ۇلىك؟

پەندە تۇگىل ىشىنەن تىنادى بۇلت.

...تاڭىپ بەرشى,

جاراسىن ق ۇلىنىمنىڭ –

جاعىپ بەرشى,

جانىنا شىراق - ءۇمىت!

 

دارا جۇرتتا بولادى دانا سەنىم,

اڭىزىنا سىيعىزعان بار اسەمىن.

...قۇستىڭ ءۇنىن ەستىدىم

تاڭ الدىندا –

بوزتورعايىڭ سول شىعار, بابا, سەنىڭ!

 

كۇركەلى

كۇركەلىنىڭ باسىندا كۇندە داۋىل...

كوتەش اقىن

الاعاي دا بۇلاعاي,

بۇل نە, باۋىر؟

ىركىت ءىشىپ وتىرعان ىرگەدە اۋىل.

...ارباڭىزدىڭ جەتەگى جولدا سىنسا,

كۇركەلىنىڭ ەتەگى كۇندە داۋىل.

 

شىعارماسا بۇل تىرلىك

ءبىر تورىنە,

جانارىمنىڭ تامشىسىن ىركەدى مە؟

كوتەش اقىن جۇرتىنا داتىمدى ايتىپ –

كۇركە تىگىپ جاتسام با كۇركەلىدە؟..

 

ماڭدايىندا – جۇلدىزى,

تامىرىندا – اي,

قايران جۇرتىم!

كۇي كەشپە تاعى مۇنداي.

ۇلپىلدەگەن ءۇمىتىم,

ۇدەرمەشى –

اققۋ-قازدىڭ اق ۇلپا مامىعىنداي.

 

سارىبەلدىڭ ساۋىرى,

ءبىر كەمى جوق,

كوكەيىمدى كوپ ساۋال تۇرتەدى كەپ...

...جۇرتى ەدى دەپ جاتامىز

تەكتىلەردىڭ –

نەگە اتاعان بۇل تاۋدى – كۇركەلى – دەپ.

 

بەتەگەلى بەلدەرگە اۋىل قونسا,

جاۋماي كەتتى وسى جاز جاۋىن دا ونشا.

ۇركەرىنىڭ جارىعىن نە قىلايىن,

كۇركەلىنىڭ باۋىرى داۋىل بولسا.

 

بۇل قاي زامان,

كۇن كەشەر اقىن قايتىپ,

تىرناعىڭدى كەتسەڭشى,

باتىرماي تۇك!

...كۇركە تىگىپ وتىرمىن كۇركەلىدە

كوتەش اقىن جۇرتىنا داتىمدى ايتىپ.

 

يت ايتاقتاۋ

ءبىر قازىنا بۇل دا ءبىزدىڭ بايتاقتا,

يت بولعان سوڭ ۇرە بەر!

...قۇماي تازى ەرمەيدى ەكەن ايتاققا

ءوز باعاسىن بىلەدى ول.

قاۋىپ تۇسەر ءيتىن كورگەم سان ءۇيدىڭ,

شارباقتاردان سان سەكىرگەم قۋعان سوڭ.

ايتاققا ەرەر سۇرىن بىردەن تانيمىن

يت جىلىندا تۋعان سوڭ.

سودان بەرى قاي دۇنيە وزگەردى,

تالاي سىندى مەنىڭ شىدام – قۇمىرام.

الجىپ قالعان توبەتتى دە كوز كوردى

ايعا قاراپ ۇلىعان.

– الابايىڭ سەنەن گورى ءتاۋىر – دەپ,

قۇرداسىما ايتىپ ەدىم سان قاقساپ.

...كىر-قوجالاق قاندەن كوردىم شاۋىلدەپ

بالاعىما جارماسپاق.

و, قۇدىرەت!

بۇل نە دەگەن قويىلىم,

تۇتقيىلدان تاپ بەرەتىن تالايعا.

بىلەسىڭ بە,

«يت ايتاقتاۋ» ويىنىن –

ۇناتپاعان اباي دا.

جاراتقاننىڭ بىلەم بۇل دا جارلىعى,

سارى ماي جاق,

وتقا كومگەن كۇلشەگە.

ءبىر-ءبىر ءيتىن جەتەلەپ ءجۇر بارلىعى –

تۇلكى الماسىن بىلسە دە.

 

جالعىز

«بۇل جەردە ۇبىق تىلىندە سويلەگەن

 ەڭ سوڭعى ادام جاتىر…»

1992 ج. تەۆفيك قاريانىڭ ق ۇلىپتاسىنداعى جازۋ

ازىناعان جەلدىڭ ارتى اقپان,

زامانا تالاي بۇرقادى.

ۇباپ تا شۇباپ جول تارتقان –

ۇبىقتىڭ سوڭعى ۇرپاعى.

جارىلىس بولدى ميىمدا,

تالقانداپ ويدىڭ تار شەبىن.

…ۇبىق بوپ كەتۋ قيىن با

ۇلارداي شۋلاپ قالسا ەلىڭ؟!

ۇبىقشا سويلە,

جارتاستار,

ەلدىڭ دە ءولدى نامىسى.

…قاپ تاۋىنداعى التى اسقار –

حوستا وزەنىنىڭ اعىسى.

ەجەلدەن بۇل ەل جارالى,

باتىرى وتكەن جەر تىرەپ…

ءبىر حالىق ءولىپ بارادى

تەۆفيكپەن بىرگە تەنتىرەپ.

قولىندا ەدى قۇرانى,

جۇرەككە تۇنعان يمانى.

موينىندا سەنىم تۇمارى

ۇبىقتى نەگە قينادى؟..

ساياسات بۇلتى كوشىپ ءجۇر

سايتانداي ەرىپ سوڭىڭا.

… نوعايىم نە كۇي كەشىپ ءجۇر –

بىرگە اۋعان انادولىعا.

سۇيەنىپ تۇردىم شىبىققا,

دۇعا وقۋ مىندەت – تىرىگە:

– تەۆفيككە ەمەس

ۇبىققا –

ۇبىقتىڭ انا تىلىنە…

قوينىڭا الىپ انا-جەر,

سان اسىلىڭدى ۇمىتتىڭ.

…باقيعا كوشىپ بارادى ەل –

قايران دا ءتىلى ۇبىقتىڭ!

جانىمدى كەتپەس جانشىماي,

قايعىدان,

شەردەن,

مۇڭنانبىز.

…تۇنىقتان تامعان تامشىداي –

ۇبىقتان قالعان ءبىر جالعىز!

 

شاناق

الا ما كۇندەر كەي-كەيدە قۇتىن ادامنىڭ,

جەتىگەن شەرتىپ شەر قۇستى جەتىم ولەڭىم.

قارا قوبىزدىڭ شاناعى شىتىناعان كۇن –

قاراگەر اتتىڭ تەرلىگى سەتىنەپ ەدىڭ.

القىنىپ بارىپ سۇرىنسە ارعىماقتارى,

ايداردان جەل دە ەسپەيدى اي جارىعىندا.

كوكبورىلەردى شىڭعىرتتى-اۋ,

قارعىلاپ ءبارى –

بايراقتىڭ باۋىن شىڭعا ەمەس...

بايلادى مۇڭعا.

نەلەردى كوردىڭ,

نە دەيسىڭ,

نەسىن ايتاسىڭ,

ءبىر بوزارا ما,

مىنا بەل,

ءبىر قىزارا ما؟..

تۇنگى ساۋلەنىڭ تۇنەرگەن كوشىن ايتاسىڭ –

قۇلان جوسىعان جازىقتا جۇلدىز اعا ما؟..

قۇبا دۇزدەردىڭ ءتۇن اۋسا وتتارى جارىق,

نامىس نالىسا قايتەيىن,

قايرالماي قالام...

ۇلارى شۋلاپ,

ۇليدى توپتالىپ الىپ –

اڭىز ەستىمەي ابىزعا اينالمايدى ادام.

 

سامالداي ءبىر ءان سالعاندا ساعىنىپ ايدىن,

اققۋ-قازدارىن كوڭىلدىڭ

ۇشىرعان كۇنىم.

قوندىرىپ الىپ جالىنا جارىعىن ايدىڭ –

اعىپ ءبىر ءوتتى اقبوز ات تۇسىمنان بۇگىن...

 

كەمە كۇتكەن

قىزىعى كۇندەرىڭنىڭ قىسقارادى-اي,

كۇز قاشىپ بارا جاتىر قىسقا قاراي.

ايلاقتا كەمە كۇتكەن جولاۋشىداي,

قايراققا جانىپ العان ۇستاراداي.

 

مۇنار تاڭ مۇنارامدى مۇڭدى قىلعان,

قىسىراق كىسىنەيدى تۇنگى قىردان.

تاعدىرداي ۇستارانىڭ جۇزىندەگى,

دۇنيە, كوز الدىڭدا مىڭ قۇبىلعان.

 

ءيا, سولاي كوڭىل كەيدە تورىعارداي,

ماڭدايدىڭ كەرمەك ەمەس,

سورى بالداي –

ەلەڭدەپ ەلەڭ-الاڭ ءساتتى كۇتتىم,

ەلسىزدە ەلەسىڭمەن جولىعارداي.

كۇندەرىم ءبىر تۇنەرىپ,

ءبىر ءتۇڭىلىپ,

ءتۇن اسقان كىلەگەيدەي كۇلكىم ءىرىپ.

جىر ەدىك جىلت-جىلت ەتكەن جىلعاداعى

ۇدەرىپ كوشتى باستان ۇركىپ ءۇمىت.

 

كوڭىلىڭ تابا الماسا ىزدەگەندى,

ايدىنعا سالعىزبايدى كۇز كەمەڭدى.

اراشا سۇراپ قايتەم,

ۋاقىت,

سەنەن –

قاراشا كەلىپ قالدى,

بىزگە دە ەندى...

 

قاڭتارمەن قوشتاسۋ

اي ساۋلەسىن قوندىرىپ الاقانعا,

الا تاڭدا جۇك ارتقام نار اتانعا.

شالقار باعى قايتا ما بايتاعىمنىڭ

قاڭتارداعى كەتە مە قارا تاڭبا؟..

 

كوگەرە مە كوڭىلىم دالادايىن,

ساناۋلى كۇن,

مەنىڭ دە شامالى ايىم.

...اي تولعاندا بولساڭشى اراعايىن,

بالتىرلارى بيلەگەن بالا قايىڭ.

توڭىپ قالعان جانىمدى تونادى وي كوپ,

قاناتتىعا كىم ايتار:

– قونا عوي – دەپ.

ءومىرىمنىڭ تورىندە ولەڭ قالار

كوڭىلىمنىڭ كولىندە كوك الا ۇيرەك...

جالعىزدىقتىڭ جانىڭا زارى وتكەندە,

بەرى وتكەندە سوعارسىڭ

ءارى وتكەندە.

كۇزگى داۋىل,

كوتەرمە تۇندىگىمدى –

ءبىزدىڭ اۋىل – ەسىلدە,

قاراوتكەلدە.

قيامەتتە قيمايدى ەل قۇلاۋعا ءۇيىن,

تارقاسا ەكەن تەزىرەك مىناۋ قۇيىن.

...وشاعىڭدى تاپتاساڭ وتى وشەدى –

ۋىعىڭدى سىندىرساڭ قۇراۋ قيىن.

شۇعىلا ىزدەپ شىققاندا شالقار كوكتەن,

ايدالادا اداستىم اڭ-تاڭ بوپ مەن.

جەگى كۇندى جەلىمەن جەتىم ەتىپ –

كوڭىلىمدى قارىعان قاڭتار كەتكەن...

 

عالىم جايلىباي,

اقىن