قاس-قاعىم ءساتتى ماڭگىلىك ەسكەرتكىشكە اينالدىرۋ ءاربىر فوتوسۋرەتشىنىڭ ارمانى. الىس ءبىر قيىرداعى ادام اياعى باسپاعان تىلسىم كورىنىستەردى اۆتورمەن بىرگە ساياحاتتاي وتىرىپ, تابيعات انانىڭ شەكسىز سۇلۋلىعىنا تاڭعالماسقا شاراڭىز جوق. ءبازبىر كەنەپكە سالعانداي ءتىل جەتپەس كوركەم الەم ءوز يىرىمىنە تارتىپ اكەتەدى. كوڭىلىمىزدى كەزەكتى رەت وسىنداي اسەرگە بولەگەن وتاندىق فوتوگەر دەونيسي ءميتتىڭ تەرەڭ ىزدەنىستەرى.
پابلو پيكاسسو: «سۋرەتشى – ءار جەردەن: اسپاننان, جەردەن, قاعازدىڭ سىبدىرىنان, وتكىنشى فورمالاردان, توردان, تاۋلاردان, دالادان, تابيعاتتىڭ ءارتۇرلى كورىنىستەرىنەن كەلەتىن ەموتسيالاردىڭ ورتاسى» دەپ قالاي ءدال ايتقان. ءسىز بەن ءبىز سىرىنا ۇڭىلە بەرمەيتىن ءار ءساتتىڭ قوزعالىسىنان ۋاقىتتى ۇستاپ الۋ وسى ءبىر جاندارعا جۇكتەلگەن ميسسيا ىسپەتتى. ناعىز شەبەردىڭ نىساناسىنا ىلىنگەن مارجان مەكەندەر سىزگە دە قول بۇلعاپ, الدىڭىزدان جاڭا ءبىر الەم اشىلعانداي كۇي كەشەسىز. ءا.قاستەەۆ مۋزەيىندە سالتانات قۇرعان «قازاقستان – تاۋلار مەن دالا مەكەنى» كورمەسىنە كوز تاستاپ, اۆتوردىڭ شيرەك عاسىرلىق شىعارماشىلىعىنا شولۋ جاسايسىز.
تابيعات تىنىسىن زەردەلەگەن تۋىندىلار بىردەن باۋرايدى. كاسپي ماڭى ويپاتى, ماڭعىستاۋ ء ۇستىرتى, ء«سىبىر شۆەيتسارياسى» اتانعان بۋراباي, جەر ءجانناتى جەتىسۋ كوز الدىڭىزدا وزگەشە ورنەك سالادى. ىلە الاتاۋىنا ءۇڭىلىپ وتىرىپ, اق ماقتاداي اقشا بۇلتتىڭ تاساسىنان تيان-شاننىڭ قار باسقان جوتالارى شىعا كەلەدى. دەونيسيدىڭ شىعارمالارى – ادامعا باعىنبايتىن – سۋ, جەر, اۋا ستيحيالارى تۋرالى باياندايتىن فوتو-اڭگىمە ءتارىزدى. ونىڭ كەيىپكەرلەرى مەيلى ادام, مەيلى جانۋار بولسىن بىردەن كوزگە تۇسپەيدى. پانورامالاردىڭ قۋىسىندا جاسىرىنىپ كوزگە كورىنەر-كورىنبەس داققا اينالادى.
– دەونيسي ميت ءتۇزۋ جانە قيعاش سىزىقتاردى, تەگىس جانە سىنعان كونتۋرلاردى, سۋىق جانە جىلى رەڭكتەردى بىرىكتىرەتىن كۇردەلى, كوپ قاباتتى كومپوزيتسيالىق شەشىمدەردى ءتاۋىر كورەدى, كادرمەن وينايدى. الدىڭعى پلانداردىڭ انىق تالدانۋىمەن جانە كەيىنگى پلانداردىڭ رەڭكتىك ۇلاسۋلارىن جۇمساق مودەلدەيتىن كۋپەدەگى فوتوگرافيالىق «پوليريتميا» كەڭىستىكتىڭ ءۇش ولشەمدىلىگىنىڭ تياناقتى ەلەسىن جاسايدى. كەسكىندەمەدە جارىق جانە قاراڭعى ايماقتار اراسىنداعى كۇشتى جانە باتىل قاراما-قارسىلىقتاردى قولدانۋدىڭ بۇل ءادىسى «سفۋماتو», ال فوتوگرافيا ونەرىندە مۇنداي تۇستىك پەن رەڭكتىك پارامەتر «چياروسكۋرو» دەپ اتالادى. سونىمەن قاتار دەونيسي كەيدە كادردى ورتاعا قويىپ, كەيدە فوتوسۋرەتتىڭ باستى وبەكتىسىن نەگىزگى سىزىقتاردىڭ توعىسۋ نۇكتەسىنە ورنالاستىرىپ, ال كەيدە ونى ايقىن كونتراسپەن نەمەسە تۇسپەن ەرەكشەلەپ, باسىمدىقتاردى وتە ءدال جانە وتە دۇرىس جۇيەلەيدى, – دەيدى كورمە جەتەكشىسى, ونەرتانۋشى وكسانا تانسكايا.
سۋرەتكە تۇسىرگەندە دەونيسي بۇكىل كەڭىستىگى اق-قارلى مۇزدىقتارمەن بىرگە قىزعىلت, قىزعىلت سارى, كارىپتاس رەڭكتەرىمەن جارقىراعان دالا مەن تاۋلاردىڭ كۇن باتقان كەزدەگى, تاڭەرتەڭگى نەمەسە نايزاعاي الدىنداعى شەكتەس جاعدايلارىن باقىلاپ-بايقاعاندى ءجون كورەدى. ءبىر عاجابى ءمۇلت كەتپەيدى, قاس-قاعىم ساتتەردى توقتاتىپ, ونى ودان دا جۇمباق, ودان دا كەرەمەت پىشىندە بەينەلەيدى. دەونيسي ميت ءۇشىن بەينەلەنگەن وبەكتىلەردىڭ قۇرىلىمى مەن قاسيەتتەرىن جەتكىزۋدەگى نيۋانستاردىڭ جيىنتىعىنىڭ ءمانى زور, بۇلار – ساپالى سىزىلعان فاكتۋرا, تولىق ءبىتىم ءارى ناقتى دا ايقىن ءبىتىم: جەردىڭ, تاستىڭ نەمەسە جارتاستى جوتالاردىڭ بەدەرلى بەتى, اسپاننىڭ, تۇماننىڭ, قاردىڭ تىعىز نەمەسە كەرىسىنشە, بورپىلداق ءبىتىمى, سونىمەن قاتار اقىلعا سىيىمسىز تەرەڭ اسپان بەينەلەنگەن سۋ بەتىنىڭ اينا-قاتەسىز ءبىتىمى.
وكسانا تانسكايانىڭ پايىمىنشا, دەونيسي ميت – مازمۇننىڭ دا, فورمانىڭ دا شەبەرى. ونى جاي عانا فوتوگراف ەمەس, جارىق ارقىلى سۋرەت سالاتىن, جارىق ارقىلى ءوزىنىڭ تۋىندىسىنا «جان بىتىرەتىن», ءسويتىپ ادەتتەگى اۋەندەردى وزگەرتىپ, ەرەكشە كوڭىل كۇي قالىپتاستىراتىن فوتوگراف دەپ تانىعان ءجون.
دالانى اسەم ارگە بولەگەن قىزعالداقتار, جانعا جىلۋ سىيلاعان جازيرا جوتالار, اسپان مەن جەر اراسىن جالعاعان اقشا بۇلتتار, جۇمباعى قالىڭ ۇڭگىرلەر ءبارى-ءبارى تالانت يەسىنىڭ نىساناسىنان تىس قالماعان.
كوز الدىمىزدا تاعى دا سول كوڭىل باۋراعان مارجان مەكەندەر...
الماتى