بارلىق سالانىڭ تىرەگى – ءبىلىم مەن عىلىم. ويتكەنى كەز كەلگەن ماماندىققا كادر دايارلايتىن ءبىلىم جۇيەسى بولسا, بارلىق سالانىڭ ساپالىق ونىمدىلىگى مەن جالپى دامۋىن ءجىتى زەرتتەيتىن – عىلىم. جىل سوڭىندا وسى قوس سالاداعى نەگىزگى جاڭالىقتار مەن ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە توقتالدىق.
بالاباقشالاردى اتتەستاتسيالاۋ قايتا ەنگىزىلدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلى مامىرداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدى دامىتۋ مودەلى بەكىتىلدى. بۇل – مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماقساتتارىن, مىندەتتەرىن, قۇندىلىقتارى مەن قاعيداتتارىن ايقىندايتىن تۇجىرىمدامالىق قۇجات.
بۇعان دەيىن جەكەمەنشىك بالاباقشالارداعى كەلەڭسىزدىكتەر كوبەيگەنى ءجيى ايتىلدى. بۇعان ەڭ الدىمەن مۇنداي مەكەمەلەردى تەكسەرۋگە رۇقساتتىڭ جوقتىعى سەبەپ بولعان. ەندى بۇل رەتتەلدى. ويتكەنى بيىل مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردى مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ قايتا ىسكە قوسىلدى. مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا فورماتى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن ءوزىن-ءوزى باعالاۋ نەگىزىندە تالداۋمەن ەرەكشەلەنەدى.
مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن عىلىمي نەگىزدەۋ جانە سۇيەمەلدەۋ بويىنشا تۋىندايتىن ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا «مەكتەپكە دەيىنگى بالالىق شاق» رەسپۋبليكالىق ورتالىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2021 جىلعى 9 قاراشاداعى №796 قاۋلىسىمەن «بالالاردى ەرتە دامىتۋ ينستيتۋتى» بولىپ قايتا اتالدى.
قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ زاڭداستىرىلدى
2020-2021 وقۋ جىلىندا ورتا ءبىلىم جۇيەسى جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا تولىقتاي كوشتى. ورتا ءبىلىم ءۇشىن بۇل جىلدىڭ جاڭالىعى – ا.بايتۇرسىنوۆ ادىستەمەسى نەگىزىندە ازىرلەنگەن «الىپپەنىڭ» قايتا ورالۋى.
جالپى, ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتتەرى (400 ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتى, ونىڭ 68-ءى 2021 جىلى اشىلعان), پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ شتات بىرلىكتەرى (396 ارنايى پەداگوگ, 55 مۇعالىم, 189 پسيحولوگ, 443 پەداگوگ-اسسيستەنت) ەنگىزىلدى. ءاۋتيزمى بار بالالاردى دامىتۋ جانە وقىتۋ, ولارمەن ۋاقتىلى تۇزەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 2021 جىلى ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇرلەرىنە اۋتيزم ورتالىقتارى قوسىلدى.
ءبىز وسىعان دەيىن «كولەڭكەدە قالعان قوسىمشا ءبىلىم» دەگەن تاقىرىپتا قانشاما بالانىڭ قوسىمشا بىلىممەن قامتىلماي قالعانىن ماسەلە رەتىندە كوتەرگەن ەدىك. بيىل وسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلدى. بارلىق بالالاردى قوسىمشا ءبىلىم الۋعا تارتۋ جانە تەڭ قول جەتكىزۋ ماقساتىندا 2021 جىلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەتتىك تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋ نورماسى زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلدى ء(«بىلىم تۋرالى» زاڭىنىڭ 1-بابى). سونىمەن قاتار 2021 جىلدان باستاپ دەنەشىنىقتىرۋ پەداگوگتەرىنە نەگىزگى باعدارلامادان تىس سپورتتىق ساباقتار وتكىزگەنى ءۇشىن بازالىق لاۋازىمدىق جالاقىدان 100% مولشەرىندە قوسىمشا اقى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ەنگىزىلدى.
2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جالاقى تاعى دا 25%-عا ءوستى. مۇعالىمدەردىڭ جۇكتەمەسى اپتاسىنا 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا دەيىن قىسقارتىلدى.
ء بىلىم بولىمدەرى تىكەلەي باسقارماعا باعىنادى
پەداگوگيكالىق باعىتتاعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ۇمىتكەرلەردى ساپالى ىرىكتەۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ جانە قابىلداۋ ءۇشىن شەكتى بالل 50-دەن 75 بالعا دەيىن ۇلعايتىلدى. پەداگوگيكالىق ماماندىقتار ستۋدەنتتەرىنە ستيپەنديا مولشەرى 26 مىڭنان 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلدى. سونداي-اق مۇعالىم ماماندىعىنا تالانتتى تۇلەكتەردى تارتۋ جانە ساپانى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2021 جىلدان باستاپ قانات قاقتى رەجىمدە ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرۋ ارقىلى تۇلەكتەردىڭ بىلىكتىلىگىن راستاۋ ءراسىمى باستالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرماسىنا سايكەس 2021 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ وڭىرلەردە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلدى. اۋداندىق, قالالىق بولىمدەر قارجى جانە ۇيىمداستىرۋ جاعىنان وبلىستاردىڭ, نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ ءبىلىم باسقارمالارىنا ەسەپ بەرە باستادى.
گرانت كوللەدجگە ەمەس, ستۋدەنتكە بەرىلەدى
بيىل كوللەدجدەرگە اكادەميالىق دەربەستىك بەرىلدى. ەندى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمدار وزدەرى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرلەسىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى مەن وقۋ مەرزىمدەرىن ايقىنداي الادى. بۇل ءوز كەزەگىندە كوللەدجدەرگە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارىنا قاراي مامانداردى دايارلاۋعا, ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا ساي ءبىلىم باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە, سول ارقىلى وقىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كوللەدجگە وقۋعا ءتۇسۋ ءتارتىبى وزگەردى. «اقشا ستۋدەنتپەن بىرگە جۇرەدى» قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ مەن كوللەدجدەرگە قابىلداۋدىڭ جاڭا تەتىگى ەنگىزىلدى. جاڭا مەحانيزم بويىنشا بولاشاق ستۋدەنتتەر ءتورت ماماندىق پەن ءتورت كوللەدجگە دەيىن تاڭداي الادى. قابىلداۋ ءراسىمى جاڭا ەرەجەلەرگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلدى. بيىلدان باستاپ پەداگوگيكالىق, مەديتسينالىق جانە شىعارماشىلىق ماماندىقتاردى قوسپاعاندا, قابىلداۋ ەمتيحاندارى بولعان جوق. اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا وقىتۋ كونكۋرسى ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى ارقىلى وتكىزىلدى, تالاپكەرلەردى ءبولۋ اۆتوماتتاندىرىلعان.
ەلباسى باستاماسىمەن قابىلدانعان «جاس مامان» جوباسى اياسىندا 2021 جىلى 180 كوللەدجگە زاماناۋي جابدىقتار بەرىلىپ, كادرلاردى دايارلاۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى ەنگىزىلدى. سوعان ساي ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى بويىنشا پەداگوگتەر بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى. ءتيىستى زاڭعا كوللەدجدەردىڭ اقىلى قىزمەت كورسەتۋى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بۇگىندە كوللەدجدەر وقۋ-وندىرىستىك شەبەرحانالاردا, شارۋاشىلىقتاردا, وقۋ پوليگوندارىندا شىعارىلاتىن تاۋارلاردى ساتا الادى جانە اقىلى قىزمەتتەر كورسەتۋگە دە بولادى.
ەڭبەك كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس, دۋالدى وقىتۋ كەزىندە ستۋدەنتتەردىڭ پراكتيكادان ءوتۋ مەرزىمى ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەلەدى. بۇل كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى.
گرانتقا تۇسۋگە 2 رەت مۇمكىندىك بەرىلدى
ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى وتكىزۋ تارتىبىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىسكە سايكەس گرانت ۇتىپ الۋ ءۇشىن تالاپكەرلەر ۇبت-نى ەكى رەت تاپسىرا الادى. ماسەلەن, ەگەر تالاپكەر ءساۋىر ايىندا تەستىلەۋدەن وتكەن بولسا, ونىڭ ۇبت-نى ەكىنشى رەت بىرنەشە كۇننەن كەيىن نەمەسە مامىر-ماۋسىم ايلارىندا تاپسىرۋعا مۇمكىندىگى بار. بىراق تەستىلەۋگە ءبىر كۇندە 2 قايتارا قاتىسۋعا تىيىم سالىنادى.
پەداگوگيكالىق ماماندىققا مىقتى تۇلەكتەردى قابىلداۋ ماقساتىندا 2021 جىلى ۇبت-نىڭ شەكتى بالى 75 بالعا دەيىن كوتەرىلدى. بولاشاق مۇعالىمدەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ولاردىڭ ستيپەنديالارى 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. قازىر پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەر ەڭ جوعارى ستيپەنديا الىپ جاتىر.
ۆيرۋسولوگتاردى دايارلاۋ قولعا الىندى
دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارى 2021 جىلى العاش رەت ەلەكتروندى فورماتتا ءوتتى. بىلتىر ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋ كەزىندە تەستىلەۋدىڭ ەلەكتروندى فورماتى اپروباتسيادان ءساتتى وتكەن. بۇل مەحانيزم سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن جويۋ تۇرعىسىنان ءتيىمدى.
ەلىمىزدە بيىلدان باستاپ ۆيرۋسولوگ مامانداردى دايارلاۋ قولعا الىندى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ وقىتپاق. ۆيرۋسولوگيا باعىتى بويىنشا ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار دايارلانباق.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرىنىڭ, ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارىنىڭ شاكىرتاقى كولەمى وسى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ ارتتى. باكالاۆر باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىنداردىڭ شاكىرتاقىسى 20%-عا, ال ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ شاكىرتاقىسى 15%-عا ۇلعايتىلدى. باكالاۆردا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى 26 186 تەڭگەدەن 31 423 تەڭگەگە دەيىن ارتتى.
ۆولونتەر-ستۋدەنتتەرگە تولەم قاراستىرىلدى
قازاقستاندا ۆولونتەر-ستۋدەنتتەردى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ەندى ۆولونتەرلىك قىزمەتپەن بەلسەندى اينالىساتىن ءبىلىم الۋشىلار اتقارعان ەڭبەگى ءۇشىن اقشالاي سىياقى الا باستايدى. سونداي-اق اكادەميالىق كرەديتتەر ەسەپتەلۋى مۇمكىن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءتيىستى نورمالاردى ەنگىزدى. بۇل شەشىم الەۋمەتتىك ماڭىزدى قىزمەتپەن اينالىساتىن بەلسەندى ستۋدەنتتەردىڭ سانىن كوبەيتۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ وتىر. مىسالى, مۇقتاج ادامدارعا كومەك كورسەتۋ, ءتۇرلى الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە ت.ب. مينيسترلىك جاستاردىڭ باستامالارىنا ەرەكشە دەن قويىپ, ولاردىڭ باستامالارىن قولدايدى. ماسەلەن, ەندى 20 ساعاتتىق ۆولونتەرلىك قىزمەت ءۇشىن ستۋدەنتتەرگە ۆاۋچەر تۇرىندە كرەديت بەرىلەدى. بۇل ستۋدەنت وقيتىن جوعارى وقۋ ءورنىندا/بىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ەكى اكادەميالىق كرەديتتى (ساعاتتى) ەسەپكە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ستۋدەنت 20 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە بىرجولعى اقشالاي تولەم الادى. ەگەر ستۋدەنت 50 ساعات جۇمىس ىستەسە, وعان بەس اكادەميالىق كرەديت (ساعات) ەسەپتەلىپ, 50 مىڭ تەڭگە تولەنەدى. ايتا كەتەيىك, ۆولونتەر-ستۋدەنتتەرگە ارنالعان تولەمدەر تىلدەردى وقىتۋ جانە كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق بويىنشا رەپەتيتورلىق قىزمەت, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارمەن جۇمىس, سونىمەن بىرگە اۋلا جانە سپورت كلۋبتارىن ۇيىمداستىرعانى, بالالار, قارتتار جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارمەن جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك جۇمىس, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە باسقا دا قىزمەتتەر ءۇشىن قاراستىرىلعان.
ىرگەلى زەرتتەۋ ۇيىمدارىن قارجىلاندىرۋ ەنگىزىلدى
وتاندىق عالىمداردىڭ الەۋەتى مەن ۇلكەن جەتىستىگىنىڭ دالەلى بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعايتىن, باۋىرلاس ەلدەرگە جىبەرىلەتىن كوروناۆيرۋسقا قارسى QazVac وتاندىق ۆاكتسيناسىنىڭ «بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عزي» ازىرلەمەسى بولدى.
«عىلىم تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە بازالىق قارجىلاندىرۋعا جەتەكشى عالىمداردىڭ ەڭبەگىنە اقى تولەۋ ەنگىزىلدى. بۇرىن عالىمدار جالاقىنى تەك كونكۋرستار ارقىلى عانا الىپ, كونكۋرستىق راسىمدەر كەزىندە اقىسىز ءماجبۇرلى دەمالىسقا, كەيدە ءتىپتى مۇلدە جۇمىستان كەتكەن بولسا, ەندى جەتەكشى عالىمدار تۇراقتى جالاقى الادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرى – ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى جۇزەگە اسىراتىن عىلىمي ۇيىمداردى قارجىلاندىرۋ ەنگىزىلدى.
عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار مەن باعدارلامالاردى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ ۇزاقتىعى 5 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. 3 جىل ىشىندە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ قانداي دا ءبىر ماڭىزدى ناتيجەلەرى تۋرالى ايتۋ ەكىتالاي ەكەنى انىق.
ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەردىڭ شەشىمدەرىن اپەللياتسياعا بەرۋگە بولادى. ويتكەنى بيىلدان باستاپ اپەللياتسيالىق كوميسسيا ەنگىزىلدى. بۇعان دەيىن ءبىز گازەتىمىزدە «سارساڭعا سالعان ساراپتاما» دەگەن تاقىرىپپەن پروبلەمالىق ماقالا جازىپ, 2 عالىمنىڭ ءبىرى فورمالدى تەكسەرىستەن وتپەي قالاتىنىن, ونداعى تەحنيكالىق قاتەسىن تۇزەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلمەيتىنىن جاريالاعانبىز.
بەسىنشىدەن, بىلتىر مەملەكەت باسشىسى جىل سايىن كەمىندە 500 عالىمدى جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارعا تاعىلىمدامادان وتۋگە جىبەرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى, زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس بعم عىلىمي قىزمەتتىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتۋدىڭ بارلىق نورماتيۆتىك بازاسىن ازىرلەۋى ءتيىس.