مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ 2020 جىلدىڭ قازانىندا ونلاين فورماتتا وتكەن ءتورتىنشى وتىرىسىندا 2021 جىلدى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى قىسقا مەرزىم ىشىندە ەل وتە قارقىندى دامىپ, وراسان جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. 30 جىل ىشىندە ەكونوميكامىزدىڭ ىرگەسى قالانىپ, سونىمەن قاتار عىلىم, الەۋمەتتىك سالا, ساياسات, مادەنيەت جانە سپورتتا ايتارلىقتاي بەلەستەرگە جەتتىك.
دامىعان ەلدەردە ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى – تاعام جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى. ءوز كەزەگىندە بۇل سالانىڭ دامۋى عىلىمسىز مۇمكىن ەمەس, ال قازاقستاننىڭ تاعام جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن قۇرۋمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ ءبىرى – «قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس ء(ارى قاراي ققوجتوعزي). ينستيتۋت 1954 جىلدان باستاۋ الىپ, 1993 جىلى الماتىدا شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى بولىپ, جاڭا دامۋىن باستادى. 2016 جىلدان باستاپ «ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» كەاق ەنشىلەس ۇيىمىنىڭ قاتارىنا كىردى.
ققوجتوعزي – قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىبى ماسەلەلەرىن شەشەتىن جەتەكشى عىلىمي مەكەمە. ينستيتۋتتا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە تاجىريبەسى مول, بىلىكتىلىگى جوعارى قىزمەتكەرلەر جۇمىس ىستەيدى.
بۇگىنگى تاڭدا ققوجتوعزي ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا باعدارلامالىق قارجىلاندىرۋ جانە «عىلىم قورى» اق كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارى اياسىندا ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. قازاقستانداعى 100-دەن استام تاعام وڭدەۋشى كاسىپورىن عىلىمي اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ينستيتۋت مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, نان-توقاش, شىرىن جانە شىرىن ونىمدەرى ونەركاسىبىنىڭ تەحنولوگياسى مەن بارلىق ماسەلەسى بويىنشا كونسۋلتاتسيا بەرۋمەن اينالىسادى, تاپسىرىستار بويىنشا بارلىق وڭىردە دە, جەكەلەگەن كاسىپورىنداردا دا جۇمىس ىستەيدى.
ينستيتۋتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋدىڭ عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ونىمدەرىن الۋ.
ققوجتوعزي قۇرامىندا الماتىدا ورنالاسقان باس ينستيتۋتپەن قاتار, نۇر-سۇلتان جانە سەمەي قالالارىندا فيليالدار بار. باس ينستيتۋت پەن ونىڭ فيليالدارىنا عىلىمي-كونسترۋكتورلىق زەرتحانالار, تاجىريبەلىك وندىرىستىك قوندىرعىلار كىرەدى.
ينستيتۋت قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى: قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىبىندە جاڭا تەحنولوگيالار مەن جابدىقتاردى قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ, مال جانە وسىمدىك شيكىزاتىنان ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىنىڭ جاڭا جابدىقتارى مەن تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋ مەن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىستاردى ورىنداۋ, ونىڭ ىشىندە ناۋبايحانا, كونديتەرلىك ونىمدەر ءۇشىن جەمىس-كوكونىس, ەت جانە ءسۇت, سىرا مەن الكوگولسىز سۋسىندار, شاراپ جاساۋ, جەمشوپ جانە باسقا دا سالالار كىرەدى; شيكىزاتتىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا فۋنكتسيونالدى تاعام ونىمدەرىن, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ونىمدەردى, سونداي-اق تاعامدىق جانە بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردى الۋ ماقساتىندا وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار شيكىزاتىن تەرەڭ جانە كۇردەلى وڭدەۋگە ارنالعان جابدىقتاردىڭ وڭتايلى تەحنولوگيالىق رەجىمدەرى مەن كونسترۋكتسيالارىن قالىپتاستىرۋ; تاماق ونەركاسىبى ءۇشىن ميكروورگانيزمدەردىڭ گەنوفونىن قالىپتاستىرۋ, ساقتاۋ جانە دامىتۋ; ۇلتتىق اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار شيكىزاتىن تەرەڭ وڭدەۋ جانە جاڭا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن مال ازىعىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسىنىڭ العاشقى تالاپتارىن نەگىزدەۋ; اگروونەركاسىپ كەشەنىن ءنورماتيۆتى-ادىستەمەمەن قامتاماسىز ەتۋ; تاعام ءوندىرىسىنىڭ زاماناۋي ادىستەرى مەن تەحنولوگيالارىنىڭ ترانسفەرتى جانە بەيىمدەلۋى.
مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەڭ ماڭىزدى مىندەت ەلدىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن تولىقتاي دامىتۋ دەپ اتادى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى جۇكتەلدى.
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ونەركاسىبى – ماتەريالدىق ءوندىرىس سالالارىنىڭ سيمبيوزى. ولاردىڭ ماقساتى شيكىزات ءوندىرۋ, ماتەريالدار مەن ەنەرگيا ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ, ماشينالار, ءارتۇرلى تاۋار جاساۋ, سونىمەن قاتار حالىققا قىزمەت كورسەتۋ.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى وڭىرلەرمەن بىرگە ونەركاسىپتىڭ ءارتۇرلى سەكتورلارىن قامتيتىن وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن باسەكەگە قابىلەتتى ارتىقشىلىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىن قۇردى. وڭىرلەردە 18 مىڭنان استام جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋمەن جالپى سوماسى 995 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 206 جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
اگروونەركاسىپ كەشەنىندە تاعام ونەركاسىبى سالاسىندا جاڭا وندىرىستەردىڭ ەڭ كوپ سانى – 76 جوبا, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ماشينا جاساۋ ءۇشىن 38 جانە 19 جوبا.
اۋىلشارۋاشىلىق شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋ, سونىمەن قاتار جوعارى ساپالى, قولجەتىمدى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ – رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاق كسر-نەن قالعان شاعىن جانە ءىرى كاسىپورىندار, زاۋىتتار, تسەحتار ىدىراپ, ەلدىڭ قايتا قۇرىلىمدالۋىنا قاراماستان اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ قارقىندى ءوسۋى بايقالدى. ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ مەن اۋىلشارۋاشىلىعى شيكىزاتى مەن ونى قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ينستيتۋت اۋىل شارۋاشىلىق رەسۋرستارىن ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى ۇسىنادى. مىسالى, استىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ينستيتۋتتا گليۋكوزا-فرۋكتوزا سيروپتارى, اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىنا اقۋىزدىق قوسپالار, امينقىشقىلدارىن الۋ, گليۋتەنسىز نان ونىمدەرى, قۇرامىندا پەكتين مەن ينۋلين بار جەمىستەر مەن كوكونىس سۋسىندارى, ەت, ءسۇت جانە ماي ونەركاسىبىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن تۇيە, بيە مەن قوي سۇتىنەن جاڭا ءسۇت ونىمدەرىن, وسىمدىك مايلارى نەگىزىندە گيدرلەنگەن جانە ەفيرلەنگەن مايلاردى وڭدەۋ بويىنشا جاڭا تەحنولوگيالار ازىرلەندى.
دەمەك اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ يننوۆاتسيالىق جۇيەسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – يننوۆاتسيالار قورىن قالىپتاستىرۋعا جانە ولاردى وندىرىستە دامىتۋعا قولايلى جاعدايلار جاساۋ. الىنعان ناتيجەلەر اراسىنداعى ايىرماشىلىقتاردى تەگىستەۋ. بۇل تۇتىنۋشىلارعا قولجەتىمدى يننوۆاتسيالاردىڭ ساندىق جيىنتىعىن, سونداي-اق ولاردىڭ اگروونەركاسىپ قىزمەتىنىڭ وندىرىستىك, ەكونوميكالىق جانە باسقا كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋ قابىلەتتىلىگىن بىلدىرەدى.
اسان وسپانوۆ,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى,
قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى