ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاسامپازدىق جەلى ەسكەن مىنا سوزدەرىن تاعى ءبىر ەسكە تۇسىرەيىكشى: «ارقاشان مەملەكەت تۋى جاۋعا اتتانعان ەرلەردىڭ قولىندا اسقاق جەلبىرەپ بارا جاتادى. جەڭىمپازدار سول تۋدى تىزە بۇككەن دۇشپان جەرىنە قادايدى. ءبىز ءبىر كەزدەرى قۇرامىندا بولعان كەڭەس وداعىنىڭ تۋى رەيحستاگقا تىگىلگەنىن بىلەمىز. ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز دا ءبىر تۋدىڭ استىندا جەڭىسكە جەتىپ, ۇلى دالانى ساقتاپ قالدى. ءبىز – سولاردىڭ بۇگىنگى ميراسقور جالعاستىرۋشىلارىمىز. ءبىر تۋدىڭ استىندا ۇلى دالا توسىندە جەڭىسپەن قارىشتاپ قادام باسىپ كەلەمىز. وسى ۋاقىت ىشىندە قازاقستاندى ءبىر تۋ استىنداعى ءبىرتۇتاس حالىق ەتە الدىق. ءبىزدىڭ تۋ جولاق ەمەس, ءبىر ءتۇستى. مۇنى بىرلىكتىڭ سيمۆولى رەتىندە مەن ۇسىندىم. ۇلى دالا كوگىندە التىن كۇن جارقىرايدى, بۇل – اتا-بابالارىمىزدىڭ اقىل-ويىنىڭ جەمىسى. قىراننىڭ ءبىزدىڭ دالانى شارلاپ جۇرگەنى – حالقىمىزدىڭ بيىك رۋحى مەن ۇلى بولاشاققا باعىت العانىنىڭ بەلگىسى».
ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «ەلتاڭبا, تۋ, ءانۇران – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ كورىنىسى, بەيبىتشىلىكتىڭ, بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ, ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ بەلگىسى. ءبىز حالقىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعايتىن كۇشتى, بەدەلدى مەملەكەت قۇرۋ جولىندا بيىك بەلەستەرگە بىرگە جەتەمىز», دەگەن سوزدەرى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ابىرويىن اسپانداتىپ, مارتەبەسىن اسقاقتاتا تۇسەرى جانە شىندىق.
گەرالديكا سالاسى مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ دىنىنە, تىلىنە, باسقا دا ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, ءبارىنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن اشىق دەموكراتيالىق سيپاتتا بولىپ كەلەدى. بىراق سوعان قاراپ, بۇل نارسە تۇزى جەڭىل, وپ-وڭاي ەكەن دەپ قاراۋعا بولمايدى. ءبىر عانا بەينەلەۋ ونەرىندەگى يمپرەسسيونيزم, سونىڭ ءىزىن الا پايدا بولعان فوۆيزم, پۋانتيليزم, فۋتۋريزم اعىمدارى گەرالديكا سالاسىنا دا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزىپ وتىردى. وسىعان قاراپ, ونىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى.
الەم حالىقتارىنىڭ مەرەكەلەرى كەزىندەگى ورنەكتەر نەمەسە كوز ۇيرەنگەن كادىمگى كيىمدەگى ءتۇرلى ويۋ-ناقىشتاردىڭ ءوزى گەرالديكاعا تىكەلەي قاتىستى. ارحەولوگتەر قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە تابىلعان باعا جەتپەس جادىگەرلەرىنىڭ ءبىراز بولىگىن نۋميزماتيكا, سفراگيستيكا, فالەريستيكا سالاسىنا تيەسىلى دەپ بولگەنىمەن, ولاردىڭ ءبارىنىڭ ءتۇبى گەرالديكاعا تيەسىلى ەكەنىن بىلەدى.
ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشى قانىش ساتباەۆ ءوز ەڭبەگىندە بىلاي دەپ جازىپتى: «تاڭبالى تاس – قازاق حالقىنىڭ ەڭ العاشقى مەملەكەتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ جاتقانداعى جازىپ قالدىرعان دالا كونستيتۋتسياسى». ۇلان-بايتاق قازاق دالاسىنىڭ ءار تۇكپىرىنەن تابىلىپ جاتقان باعزى ءداۋىر تاريحى جادىگەرلەرىنىڭ بارىندە تازا گەرالديكالىق سيپات بار ءارى ول قۇندىلىقتار بۇگىنگى عاسىردا ەلىمىزدىڭ الەمگە تاڭداي قاقتىرعان برەندىنە اينالىپ وتىر. ال اكادەميك الكەي مارعۇلان كونە دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, «پايزالاردىڭ قولدانىلۋى عۇندار داۋىرىنەن باستاۋ الادى», دەپ ءتۇيىن جاساعان. ەسىك, بەرەل, شىلىكتى, سارايشىقتان تابىلعان دۇنيەلەردىڭ كەز كەلگەنىن الساڭىز دا, دۇنيەتانىمدىق, فيلوسوفيالىق ءمانى جونىنەن تەرەڭ ونەر تۋىندىسى رەتىندە شەكسىز كوركەم ءارى گەومەتريالىق ءمىنسىز فورماسى بار تاڭعاجايىپ سيمۆولدار.
ەسىك قورعانىنان تابىلعان التىن ادامنىڭ باس كيىمىندەگى بارىس بەينەسىن ءدال سونداي ەتىپ ويلاستىرۋ, بارىستىڭ جون ارقاسىن 180 گرادۋس قايقايتا بۇراپ وتىرىپ ادەمى قيۋلاستىرۋ, سونشالىقتى شەبەرلىكپەن ستيليزاتسيا جاساي ءبىلۋ – وقىعان-توقىعانى كوپ, اكادەميا مەن ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن بۇگىنگى زامان سۋرەتشىلەرىنىڭ دە قولىنان كەلە بەرمەيتىن بيىك ونەر, دەگدار شەبەرلىك. قالايشا سۇيسىنبەسسىڭ! مۇزارت شىڭدى مەكەندەيتىن ەپتى اڭنىڭ ادام سەنبەس شيراق قيمىلىن, شەكتەن تىس باتىلدىعىن, سەسى مەن سۇسىن, ايلاكەرلىگىن, ءبارى-ءبارىن ستيلدىك تۇرعىدان تاماشا ءارى ءدال بەينەلەي بىلگەن عوي.
تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن بىرگە قازاق توپىراعىنداعى گەرالديكا سالاسى قايتا تۇلەدى. تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىك رامىزدەر بويىنشا مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگانى پايدا بولدى. بۇل سالا بويىنشا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى عىلىمي ماقالالار, ناقتى تاجىريبەلىك تىڭ ىزدەنىستەر پايدا بولدى.
ەلباسىنىڭ 2011 جىلعى 30 قىركۇيەكتەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سوتتاردىڭ, قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ ۆەدومستۆولىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن وزگە دە ناگرادالارىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى مەن گەرالديكاسى ماسەلەلەرى تۋرالى» №155 جارلىعىنا سايكەس گەرالديكا ءوز الدىنا دەربەس سالا بولىپ قۇرىلدى. ايتسە دە, سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا ناقتى جۇمىس ىستەيتىن ارنايى ءبىر ورتالىق اشۋ قاجەتتىگى تۋرالى اراگىدىك ءسوز ايتىلىپ جۇرگەن-ءدى.
ۇكىمەتتىڭ 2021 جىلعى 31 ناۋرىزداعى №195 قاۋلىسىمەن ەل حالقىن بىرلىككە ۇندەيتىن, بارشا قازاقستاندىقتىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ تاريحىن, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان بولمىسىن, ومىرلىك ۇستانىمدارىن قۇرمەتتەۋگە شاقىراتىن «گەرالديكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى قۇرىلدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ارحيۆ ىستەرى جانە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتى جانىنداعى جاڭا ورتالىققا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قۇرمەتپەن قاراۋدى قالىپتاستىرۋ جانە ۆەدومستۆولىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن وزگە دە ناگرادالاردىڭ گەرالديكالىق سيپاتتاماسىن جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى جۇكتەلدى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ تۋعان وتانعا, كەڭ-بايتاق ەلگە دەگەن شەكسىز قۇرمەتى, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك رامىزدەردى كيە تۇتىپ, قاستەرلەۋىنەن باستاۋ الادى. وسى رەتتە مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ ناسيحاتى ورتالىقتىڭ باستى مىندەتى بولماق. ال بۇل ءوز كەزەگىندە تىڭ ىزدەنىس پەن سونىلىقتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز.
زاڭمەن كوزدەلگەن ۆەدومستۆولىق ناگرادالاردى سيپاتتاۋعا قويىلاتىن بىرىڭعاي تالاپتاردى ازىرلەۋ دە كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. جۇمىس تاجىريبەمدە وسى ماسەلەلەرمەن بۇرىن دا اينالىسقان ادام رەتىندە باسىن اشىپ ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە: كەي رەتتە مەكەمە بەدەلى مەن سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەمىز دەگەن جەلەۋمەن ۆەدومستۆولىق ناگرادالار دايىنداۋ كەزىندە ءجونسىز قايتالاۋشىلىققا ۇرىنىپ, قولدانىستاعى رەسمي ماراپاتتارعا كولەڭكە ءتۇسىرىپ الاتىن جاعداي ۇشىراسىپ جاتادى. قوعامدىق ۇيىمداردى قوسپاعاندا, كۇنى بۇگىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆولىق ناگرادالارىنىڭ جالپى سانى ەكى جۇزگە جەتىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا جاڭادان قۇرىلعان مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قوسىمشا ۇسىنىستار بارىن تاعى ەسكەرۋ كەرەك.
ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەتتىك رامىزدەر مەن گەرالديكالىق بەلگىلەردى قولدانۋ مەن ناسيحاتتاۋ تۇرعىسىندا كونسۋلتاتسيالىق جانە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ – جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى ماڭدايالدى ماماندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ارحيۆ, مۋزەي قىزمەتىنىڭ, كىتاپحانا ءىسىنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋدىڭ جانە مەملەكەتتىك رامىزدەردى, گەرالديكالىق بەلگىلەردى قولدانۋ بويىنشا حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەۋدىڭ ماڭىزى زور.
قازىرگى قولدانىستاعى وبلىستار مەن قالالاردىڭ, اۋداندار مەن اۋىلداردىڭ گەربتەرىنە ادەيىلەپ ساراپتاما جاساعانىمىزدا كوپتەگەن پروبلەمانىڭ بەتى اشىلدى. جەرگىلىكتى بيلىك وزدەرى جاساپ, وزدەرى بەكىتىپ جاتقاندىقتان, اسىرەسە, اۋداندىق, اۋىلدىق گەربتەردە نەندەي فيگۋرا جوق دەيسىز, ءبارى بار... ەشقانداي شەكتەۋى دە, شەڭبەرى دە سىزىلماعان ەركىن كومپوزيتسيالار, ۇزىنشا ءتورتبۇرىش, كۆادرات, ۇزىن سوپاق, جارتىلاي دوڭگەلەك قالقاندارى سياقتى كومپوزيتسيالار تولىپ جاتىر. قازاقستان ۋنيتارلى مەملەكەت بولعاندىقتان, وسىلاردىڭ جالپى سىرتقى فورماسىن ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ كەرەك. مەملەكەتىمىزدىڭ باس گەربىنىڭ بارشا ەلەمەنتتەرى ءبىر دوڭگەلەكتىڭ ىشىنە توعىسقان. ال ءوز كەزەگىندە ول دوڭگەلەك ءبىر كەزدەگى ەلى مەن جەرىن قورعاعان قازاقتىڭ باتىرلارى مەن باھادۇرلەرىنىڭ دوڭگەلەك قالقاندارىن ەسكە تۇسىرەدى.
جاقىندا ارحيۆ كوميتەتىمەن بىرلەسىپ اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىگى گەربتەرىنىڭ بەينەسىن سيپاتتاۋ جانە پايدالانۋ ءتارتىبىن ايقىندايتىن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق دايىندادىق. نۇسقاۋلىق ارقىلى تومەندەگى جاعدايعا قول جەتكىزەمىز دەگەن ۇمىتتەمىز. بىرىنشىدەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭدا قانداي ەلدى مەكەندەردىڭ مارتەبەسى ايقىندالسا, وسى ۋاقىتقا دەيىن سونىڭ بارىندە گەرب جاساۋ قۇقىعى بولعان. ءبىز اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك كاتەگورياسى بويىنشا اۋداننان تومەن بارماۋدى ۇسىندىق. سونداي-اق قالا ىشىندەگى اۋدانداردىڭ دا دەربەس ءوز گەربى بولمايدى. ەكىنشىدەن, بۇعان دەيىن گەرب قالقاندارىنىڭ بىرىڭعاي فورماسى بەكىتىلمەگەندىكتەن, ءتۇرلى گەومەتريالىق فيگۋرا بەتالدى قولدانىلا بەرەدى ەكەن. بۇل جاعداي الەمدىك تاجىريبەگە سايكەستەندىرىلدى. ۇشىنشىدەن, بوياۋ تۇسىندە دە بىرىزدىلىك بولماعان. بۇدان بىلاي حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا گەرالديكالىق جەتى ءتۇس قانا قولدانىلادى. تورتىنشىدەن, تىلدىك جاعىنان الا-قۇلالىق جويىلىپ, ەندى تەك مەملەكەتتىك تىلدە جازىلادى. گەربتەر مەرەيتويلىق مونەتاعا ۇقساپ كەتەتىندىكتەن, سانداردان مۇلدەم باس تارتۋ ۇسىنىلدى. بەسىنشىدەن, قازاقستاننىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىگى گەربىندە ۇراندار, دانالىق سوزدەر, پوەتيكالىق تولعامدار بولماۋى كەرەك. التى الاشقا ورتاق تۇلعالاردىڭ بەينەسىن جەرگىلىكتى دەڭگەيگە تۇسىرمەۋ ماقساتىندا جالپى ادام بەينەسىن پايدالانۋدان باس تارتتىق.
جاڭا تەحنولوگيا عاسىرى ومىرىمىزگە كوپتەگەن جاڭالىق ەنگىزىپ جاتىر. تۇرمىسىمىزعا دەندەپ ەنگەن ولارمەن بىرگە قانشاما جاڭا نەولوگيزمدەر باسا-كوكتەپ كىرۋدە. سونىڭ ءبىرى – گەرالديكا سالاسى دەر ەدىم. سىناپتاي سىرعىپ, زۋلاپ جاتقان ۋاقىت ىشىندە تەك وسى سالانىڭ اينالاسىندا تىلدىك قورىمىزدا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن تالاي تەرمين ەرىكسىز اينالىمعا ءتۇسىپ ۇلگەردى. ءبارىن تەرمينكومعا ارتىپ قويماي, اۋدارما ماسەلەسىنە ارالاسساق, تىلدىك قورىمىزدىڭ التىن قورجىنىنا ۇلكەن ولجا تۇسەرى ءسوزسىز.
تامىرى كارى تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋىندا جاتقان سالانىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا ءوز الدىنا دەربەس شاڭىراق كوتەرىپ, ەل كادەسىنە اسىپ جاتقانىندا سيمۆولدىق نىشان بار. قازاق گەرالديكاسى, ءسوز جوق, قاسيەتتى تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى, عاسىرلار بويعى اتا-بابامىزعا ارمان بولعان ازاتتىقتىڭ اقيقاتقا اينالعاندىعىنىڭ ارقاسىندا حالقىنا قىزمەت جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
ىسىمىزگە اق جول تىلەيىك, اعايىن!
الىبەك اسقار,
«گەرالديكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى