گاز تاسىمالىنىڭ ساپاسى ارتتى

قوس نىسان دا كوگىلدىر وتىن ساپاسىن سارالاۋدىڭ جاڭا مودەلىنە ساي جاراق­تالعان. مۇندا مامان­دار سۇيىق وتىندى سۇزگىدەن وتكى­زىپ, حالىقارالىق ستاندارتتار شەڭ­بەرىندە قابىلدايدى. گاز قۇ­رامىنداعى قىسىم مەن وزگەرىستەر­دى انىق­تاۋعا تسيفرلى فورماتتاعى جاڭا تەحنو­لوگيالاردىڭ كومە­گى پايدالانىل­ماق. جاڭا ستانسا­لار­دىڭ شالعاي ايماق­تار­دا ورنا­لاسقانىنا قاراماستان, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق جاعداي جاسالىپ سۋ, جارىق, كارىز جۇيەسىمەن تولىقتاي قامتىلعان.

بۇعان دەيىن ەلىمىزدە ءدال مۇن­داي گاز ەسەپتەۋ ستانسالارى بول­ماعان ەدى. ياعني بىزگە گاز جونەل­تەردە وزبەك تاراپى كوگىلدىر وتىن مولشەرىن وزدەرى ول­شەپ جىبەرەتىن-ءدى. ەندى «قازترانسگاز» ۇلت­تىق كومپانياسىنىڭ بىرەگەي جوباسى وزبەكستان مەن قازاقستان ارا­سىنداعى كوگىلدىر وتىنعا قا­تىستى الىس-بەرىستە كۇردەلى ماسە­لەلەردىڭ تۋىنداۋىنا جول بەر­مەيدى. قۇرىلىسى ەكى جىلعا سو­زىلعان الىپ ستانسالار ناقتى مالىمەت الىپ, گازبەن قامتۋ ىسىنە سەرپىن بەرۋگە قولاي تۋدىرماق. بۇل ءوز كەزەگىندە سالا ماماندارىن قۋانتىپ وتىر.

«شاردارا» گوس «گازلي-شىم­كەنت» ماگيسترالدى گاز قۇ­­بى­رىنىڭ 314 شاقى­رىمىندا ورنا­لاسقان, جوبالىق گاز قى­سىمى 7,5 مپا (75 كگس/سم2) جانە ونىم­دىلىگى ساعاتىنا 834 مىڭ تەكشە مەتردى قۇراي­دى. «شاردارا» گوس ەلدى مەكەندەردەن ەڭ شالعاي جانە ءوز انالوگى بويىنشا ءىس جۇزىندە بى­رەگەي وبەكت ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ونداعى وندىرىستىك پروتسەسس ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جانە سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ سىرتقى كوزدەرىنە قاراماستان, دەربەس جۇزەگە اسىرىلادى.

ال «جەتىساي» گوس «بۇقارا گاز­دى اۋدانى – تاشكەنت – بىشكەك – الماتى» ماگيسترالدى گاز قۇبى­رىنىڭ 372 شاقى­رى­مىندا ورنا­لاسقان, جوبالىق گاز قى­سىمى 5,4 مپا (55 كگس/سم2) جانە ونىمدىلىگى ساعاتىنا 834 مىڭ تەكشە مەتر. ەكى ستانساسى دا زاماناۋي جانە دالدىگى جوعارى قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعاندىقتان گاز شىعى­نىن ولشەۋ ناقتىلىعى ارتا تۇسكەن. سونىمەن بىرگە گاز كومپونەنتىندە قۇبىر مەتالىنا اگرەسسيۆتى اسەر ەتەتىن حيميالىق ەلەمەنتتەردىڭ بولۋىن ۋاقتىلى انىقتاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

«ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق تەحنيكالىق ديرەك­تورى سەرىكحان بايزا­قوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي ستانسالاردى پايدالانۋعا بەرۋدىڭ ناتيجەسىن­دە وزبەكستان اۋماعىنان قازاق­ستان­دىق ما­گيسترالدى گاز قۇبىرى جۇيەسىنە تۇسە­تىن گازدى ەسەپكە الۋ­دى ول­شەۋ دالدىگى ارتات­ىن بولادى. سونداي-اق بۇل گاز تاسىمال­داۋ جۇيەسىنە گاز قۇبىرىنىڭ وت­كىزۋ قابى­لەتىنىڭ تومەندەۋىنە, قىز­مەت ەتۋ مەرزىمىنىڭ ازايۋىنا, گيدراتتاردىڭ پايدا بولۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋدى­رۋعا, گاز قۇبىرىن جوندەۋ بويىنشا شىعىس­تاردىڭ ۇلعايۋىنا جول اشپاق. وعان قوسا كونديتسيالىق ەمەس گازدى بەرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ءۇشىن گازدىڭ ساپالى كور­سەت­­كىشتەرىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك مو­لاي­ماق.

 – ەل يگىلىگى ءۇشىن اشىلىپ وتىر­عان قوس نىساننىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بۇل – قۋاتتى گاز ەسەپتەگىش. «جەتىساي» جانە «شار­دا­را» جاڭا ستانسالارىن پايدالانۋعا بەرۋ وزبەكستاننان قازاقستانعا كەلەتىن گازدى ەسەپكە الۋدى ولشەۋ دالدى­گىن ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ستانسانىڭ زاماناۋي جابدىعى گازدىڭ ساپالىق قۇرامىن باقىلاۋعا جانە قۇبىر مەتالىنا كەرى اسەر ەتەتىن حيميا­لىق ەلە­مەنتتەردى ۋاقتىلى انىقتاۋ­عا سەپتەسەدى. «قازترانسگاز» ۇلت­تىق كومپانياسىنىڭ باستى مىن­دەتتەرىنىڭ ءبىرى – وتاندىق گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن قۋاتىن ارتتىرۋ. بۇگىنگى تاڭ­­دا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي گازشىلار ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعاي­تۋعا, ونىڭ ەنەرگەتيكالىق قا­ۋىپ­­سىزدىگىن قام­­تاماسىز ەتۋگە ءوز ۇلەس­تەرىن قوسۋدا. الاي­دا جاب­دىقتار قانشالىقتى زاما­ناۋي بولسا دا, «قازترانسگاز» كومپا­نيا­سى­نىڭ ەڭ قۇندى رەسۋرسى – ادامدار. سوندىق­تان گاز ولشەۋ ستانسالارىنىڭ ماڭىندا ۆاحتا­لىق قالاشىقتار سالىندى, وندا قىزمەتكەرلەر ءۇشىن بارىنشا قو­لايلى ەڭبەك جانە تۇرمىس جاع­دايلارى جاسال­عان. اۋىسىمنان كەيىن جۇمىسشىلار تى­­نىش, جايلى ورتادا دەمالا الادى, – دەيدى «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق تەح­نيكالىق ديرەكتورى سەرىكحان بايزاقوۆ.

ەل ايماقتارىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇرىن گاز ساپاسى اپتاسىنا ءبىر مارتە ساراپتامادان وتەتىن بولسا, قازىر گەرمانيادا شىعارىلعان تىڭ قوندىرعىنىڭ كومەگىمەن مۇنى دەر كەزىندە انىق­تاۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. ستانسالار قورشاعان ورتانى لاستامايدى ءارى ۇنەمدى. ەكى ستانسا دا ەلى­مىزدىڭ گاز سالاسىنداعى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىزدىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىز­بەك. وتاندىق ءوندىرىستىڭ دامۋىنا دا وڭ ىقپال ەتىپ, ءوڭىر ەكونو­ميكاسىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە دە جول اشادى دەپ ەسەپتەيدى ماماندار.

ەلدىڭ ەكونوميكالىق احۋالى جاقسارعان سايىن كوگىلدىر وتىن­عا دەگەن سۇرانىس ارتا بەرمەك. بۇل, اسىرەسە, اۋماعى ۇلعايىپ, حا­لىق سانى ەسەلەپ ءوسىپ جاتقان ايماق­تارعا ءتان قۇبىلىس.

قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى ىرگەلى ينفراقۇرىلىمدى جوبا – «بەينەۋ – بو­زوي – شىمكەنت» گاز قۇبى­رىنىڭ سالىنۋى ارقىلى وڭ­تۇس­تىكتەگى جۇزدەگەن ەلدى مە­كەن­دەر جانە ەڭ باستىسى, ەل استاناسى نۇر-سۇل­تان مەن قاراعاندى وبلىسى گاز­داندىرىلىپ جاتىر. بۇل دا تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ يگىلىكتى شارالاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.