ەل ايماقتارىن كوگىلدىر وتىنعا كوشىرۋ مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. گاز ارقىلى كەلەتىن جىلۋ مەن جايلىلىق – قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتىپ, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ وتىر. وسى ىرگەلى ىستەردىڭ باسىندا تۇرعان «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا قاراعاندى, تەمىرتاۋ جانە جەزقازعان قالالارىنىڭ العاشقى تۇرعىندارىنا گاز بەرە باستادى.
تۇرعىن ۇيلەردى جاپپاي گازعا كوشىرۋ – ۋاقىت تالابى. بۇل, ەڭ الدىمەن, تۇرعىندار ءومىرىنىڭ جاقسى ارناعا بۇرىلۋىنا سەپتەسسە, ەكىنشى جاعىنان ۇلكەن قالالارداعى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى ەڭسەرۋگە سەرپىن بەرەدى. ەستە بولسا, تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا قاراعاندى مەن تەمىرتاۋ قالالارىنىڭ العاشقى تۇتىنۋشىلارى گازعا قوسىلعان بولاتىن. ەندى جەزقازعاندىقتار دا وسىنداي يگىلىككە يە بولماق. اتاپ ايتقاندا, تالاپ اۋىلىنىڭ بەكتەپبەرگەنوۆ جانە مولودەجنايا كوشەلەرىندەگى ۇيلەردە كوگىلدىر وتىن لاۋلاپ, تۇرعىندار كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالادى.
«بۇگىنگە دەيىن وتباسىمىزبەن پەش جاعىپ, كومىر ساتىپ الىپ وتىردىق. ساتىپ العان كومىردى تاسۋ, كۇندەلىكتى وتپەن اۋرە بولۋ ۇلكەن پروبلەما ەدى. وتىن ءتۇسىرۋ, ونى جارۋ ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ءبىر ادام تاڭنان كەشكە دەيىن سونىمەن اينالىسپاسا ءۇي سۋىپ كەتەتىن. ءۇيىمىز گازعا قوسىلىپ, وتباسىمىزعا بەرەكە كىرگەندەي بولدى. گازدىڭ كەلۋى ءبىز سەكىلدى تۇرعىندار ءۇشىن اسا ءتيىمدى ءارى ۇنەمدى. اۋىلداستارىمىز بۇل جاڭالىققا ءدان ريزا», دەيدى تالاپ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جاننا احمەتوۆا.
جالعىز جاننا ەمەس, تالاپ اۋىلىنىڭ بىرقاتار تۇرعىنى بۇل جاڭالىققا ايرىقشا قۋانعاندارىن جەتكىزدى. سەبەبى تالاپتىقتار ءۇشىن بۇل كوپتەن كۇتكەن قۋانىش. «قازترانسگاز ايماق» اق قاراعاندى وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى اتالعان جوبانىڭ ءوڭىردى دامىتۋداعى ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
– جەزقازعان – كەڭ-بايتاق وتانىمىزدىڭ ورتالىعى. سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتى, باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىراتىندىقتان, قازاقستاننىڭ لوگيستيكالىق ورتالىعىنا اينالۋعا مۇمكىندىگى زور. ال كوگىلدىر وتىن جاڭا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا وڭ اسەر ەتەدى ءارى ەكولوگيانى جاقسارتادى. زامان اعىمىنا ساي ەل ايماقتارىن گازداندىرۋ وتكىر دە وزەكتى ماسەلە. بۇل باعىتتاعى ىلكىمدى ىستەردى جۇيەلى اتقارۋعا ءبىزدىڭ كومپانيا بارلىق كۇش جىگەرىن سالىپ كەلەدى, – دەيدى «قازترانسگاز ايماق» اق قاراعاندى وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى تالعات قىزىلباەۆ.
جەزقازعاندى گازداندىرۋ 2027 جىلعا دەيىن ءۇش كەزەڭ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلماق. بيىلعى جوسپارعا ساي تالاپ جانە پريستانتسيوننىي اۋىلدارىنا تاراتۋ جەلىلەرى تۇرعىزىلعان. قۇبىرلاردىڭ ۇزىندىعى 36,8 شاقىرىمدى قۇراپ, 519 ابونەنتتىڭ گازعا قوسىلۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, 2027 جىلعا قاراي 7 800 ابونەنت كوگىلدىر وتىنعا قوسىلا الادى. كوشەارالىق گاز تاراتۋ جەلىلەرىن مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇرگىزبەك. ال دايىن جەلىلەر «قازترانسگاز ايماق» اق قاراعاندى وندىرىستىك فيليالىنا سەنىمگەرلىك باسقارۋ شارتىنا (تبك) سايكەس بەرىلدى.
بۇگىندە وبلىس بويىنشا جوسپارلانعان 1529,8 شاقىرىم قۇبىردىڭ 129 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلىپ ۇلگەرگەن.
اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىس بويىنشا گاز تۇتىنۋ 80 مىڭ م3 دەڭگەيىندە جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە قاراعاندى قالاسىنىڭ ۇلەس سالماعى – 40 مىڭ م3, تەمىرتاۋ – 20 مىڭ م3, جەزقازعان 20 مىڭ م3.
2019 جىلدىڭ قاراشا ايىندا گازدى تاراتۋ جۇيەلەرى ارقىلى تاسىمالداۋ جانە ايماقتاعى تۇپكى تۇتىنۋشىلاردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «قازترانسگاز ايماق» اق قاراعاندى وندىرىستىك فيليالى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا فيليال تۇتىنۋشىلارعا گازبەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلۋ ءۇشىن تەحنيكالىق شارتتاردى بەرۋمەن اينالىسىپ كەلەدى.
كولىكتەر اعىنىنىڭ ەسەلەپ ءوسۋى ەل وڭىرلەرىندەگى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى ودان سايىن ۋشىقتىرىپ وتىر. بۇعان مۇرجالاردان بۋداقتاعان كومىر ءتۇتىنىن جانە قوسىڭىز. اۋا قاباتىنىڭ زياندى زاتتارعا تولۋى اللەرگيالىق اۋرۋلاردىڭ قوزۋىنا اكەلۋى ىقتيمال. ەكولوگيا جاناشىرلارى قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تۇرعىن ۇيلەر مەن كولىكتەردى كوگىلدىر وتىنعا كوشىرۋ ەكەنىن دامىلسىز ايتىپ كەلەدى. «قازترانسگاز» ۇلتتىق كومپانياسى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى كەشەندى تۇردە رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن قولعا العان. بۇگىنگى تاڭدا قتگ 20 مىڭ شاقىرىمنان استام ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارىن جانە 56 مىڭ شاقىرىمنان استام گاز تاراتۋ جەلىلەرىن باسقارادى. كومپانيا جۇمىسىنىڭ 21 جىلىندا ەلدە تەڭدەسسىز گازداندىرۋ جۇرگىزىلدى. ۇلتتىق كومپانيا ەلىمىزدىڭ 10 ملن-نان استام تۇرعىنىن قولجەتىمدى, جايلى جانە ەكولوگيالىق وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدە.
تۇرعىندارعا جايلى جاعداي جاساۋ ءارى ولاردىڭ ساپالى ءومىرىن قامتاماسىز ەتۋ ۇرانىن العا ۇستاعان الپاۋىت كومپانيانىڭ ايماقتاعى وكىلدىكتەرى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇيەلى اتقارىپ كوپشىلىكتىڭ العىسىنا بولەنىپ ءجۇر.