تولاعايلار تاشكەنتتە توقايلاسادى

تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاق­ستاننىڭ اۋىر اتلەتتەرى الەم چەم­پيوناتتارىنا ۇزبەي قاتىسىپ كەلەدى. بىردەن ايتا كەتەيىك, بۇل رەتتە جارقىن جەڭىسكە قول جەتكىزىپ, شاتتانعان كەزىمىز دە, ساتسىزدىكتىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, سالىمىز سۋعا كەتكەن ساتتەر دە از بولعان جوق. بۇگىنگى دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن وتاندىق زىلتەمىرشىلەرىمىزگە تالاي كەدەرگىلەردەن ءوتىپ, كوپ ىزدەنىپ, كوپ ەڭبەكتەنۋگە تۋرا كەلدى.

تۇڭعىش رەت قازاقستاندىقتار دەربەس كوماندا رەتىندە 1993 جىلى مەلبۋرندە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا ونەر كورسەتتى. جاسىل قۇرلىقتا جەرلەستەرىمىزگە جالعىز عانا جۇلدە بۇيىردى. ونىڭ يەگەرى – 91 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان اناتولي حراپاتىي. ءوز زامانىندا تەڭدەسسىز ونەرىمەن تورتكۇل دۇنيەنى تامساندىرىپ, سەۋل وليم­پياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى اتانعان داڭقتى وتانداسىمىز ول كەزدە 30 جاستى القىمداعان ەدى. جالىنداپ تۇرعان جاستار ارداگەردىڭ التىن مە­دال الۋىنا ەش مۇمكىندىك بەر­مەدى. ناتي­جەسىندە, 395 (180+215) كيلولىق كورسەتكىشپەن حرا­پا­تىي قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. ول بولگاريالىق يۆان چاكى­روۆ جانە گرۋزيالىق كاحي كاحياشۆيليدەن قالىپ قويدى.

1994 جىلى ىستانبۇلدان ەڭسەمىز ءتۇسىپ ورالساق, 1995 جىلى گۋانچ­جوۋدا قوس قولا جۇل­دەگە يەلىك ەتتىك. قىتايدا 91 كيلو سالماقتا ونەر كورسەتكەن اندرەي ما­كاروۆ رەسەيلىك يگور الەك­سەەۆ پەن ارمەنيالىق الەكساندر كارا­پەتياننان قالىپ قويدى. 99 كيلو سالماقتا سىنعا تۇسكەن اناتولي حراپاتىيدىڭ گرۋزيادان گرەكياعا قونىس اۋدارعان كاحي كاحياشۆيلي مەن رەسەيدىڭ ساڭلاعى سەرگەي سىرتسوۆقا ءالى جەتپەدى. سودان كەيىن تاعى ءبىراز جىل بويى ەڭسە تىكتەي المادىق. داڭقتى حراپاتىي مەن الىمدى ماكاروۆ ۇلكەن سپورتتان قول ۇزگەننەن كەيىن كەڭ بايتاق ەلىمىزدەن ولاردىڭ جەڭىستى جولىن جالعاستىرۋعا كۇش-جىگەرى جەتەتىن جالىندى جاستار ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن تابىلمادى. سونىڭ سالدارىنان 1997 جىلى چيانگماي, 1998 جىلى لاحتي, 1999 جىلى افينا, 2001 جىلى انتاليا, 2002 جىلى ۆارشاۆا جانە 2003 جىلى ۆانكۋۆەردەن قورجىنىمىز بوس قايتتى.

ءدال سول تۇستا رەسپۋبليكا اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ تىز­گىنىن قايرات تۇرلىحانوۆ ۇستا­دى. جوعارىداعى جاعداي جاڭا­دان كەلگەن باسشىنى قاناعات­تاندىرماعانى انىق. سودان قاي­رات بولات ۇلىنا «وسى سالانى قالاي دامىتسام ەكەن؟» دەپ ءبىراز باس قاتىرۋعا تۋرا كەلدى. كوپ ما­سەلەنىڭ قاراجاتقا تىرەلىپ تۇر­عانىنا كوز جەتكىزگەننەن كەيىن سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا بەكىندى. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قارجى كوزىن ىزدەستىرىپ, باپكەرلەر مەن سپورت­شىلاردىڭ جاعدايىن جاسادى. ەل-ەلدە, جەر-جەردە اۋىر اتلەتيكا ۇيىرمەلەرى ەسىكتەرىن ايقارا اشتى. ءار جارىستى ءوزى قاداعالاپ, بارلىق ءىستىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. تالانتتى جاستاردىڭ ەسىمدەرىن قويىن داپتەرىنە ءتۇرتىپ قويدى. كەلەشەكتە ولاردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە جاردەمدەستى. تۇركيادان داڭقى شارتاراپقا تاراعان باپكەر ەنۆەر تۇركىلەريدى شاقىرتتى. ءيا, ەرەن ەڭبەك ەش كەتكەن جوق, بىرتە-بىرتە سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە سىلكىنىس باي­قالدى. ەڭسەسىن تىكتەگەن وتان­دىق اۋىر اتلەتيكامىز ۋاقىت وزا كۇللى الەمدى مويىنداتتى. قازاقستان قۇراماسى كوشباسشى كوماندالاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيىنە اينالدى. 2005-2014 جىلدار ارالى­عىندا وتكەن بايراقتى باسەكە­لەردىڭ بارلىعىندا جەڭىس تۇ­عىرىنا كوتەرىلگەن جەرلەستەرىمىز داڭقىمىزدى ارتتىرىپ, ابىرويىمىزدى اسقاقتاتتى. سول كەزەڭ­دە ءدۇبىرلى دودالاردىڭ جالپى­كو­ماندالىق ەسەبىندە ءۇشىنشى ورىن­نان تومەندەگەن كەزىمىز سيرەك. تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعى تاۋ كو­تەرگەن تولاعايلارىمىزدىڭ تا­بى­سىنا تاڭدانا ءارى تامسانا, قى­زى­عا ءارى قىزعانا قارادى. مىنە, وسىن­داي ىرگەلى ءىستىڭ باسىندا قاي­رات تۇرلىحانوۆتاي ءور تۇلعا تۇردى.

ناقتى دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 2005 جىلى دوحادا يليا ءيليننىڭ باق جۇلدىزى جارقىراي جاندى. 85 كيلو سالماقتا سايىسقا تۇسكەن ول قارسىلاس شاق كەلتىرمەي, باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. سول كەزدەرى كوپتى كورگەن كانىگى كوكجالداردى جەر سيپاتقان 17 جاسار جىگىتتىڭ تەڭدەسسىز ونەرىنە تورتكۇل دۇنيە جانكۇيەرلەرى تامساندى. سىر بويى سايىپقىرانىنىڭ وسى كورسەتكىشىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان قۇراماسى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جالپىكوماندالىق ەسەپتە بەسىنشى ورىندى يەلەندى. 2006 جىلى سانتو-دومينگودا ءدال سول يلين تاعى دا التىن الدى. بۇل جولى ول 94 كيلو سالماق دارە­جەسىندە دارا شىقتى. سونىڭ ناتيجەسىندە جالپى ەسەپتە ءبىزدىڭ كوماندا پولشا, بەلارۋس, يران, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, فرانتسيا قۇرامالارىمەن بىرگە 3-9-ورىنداردى ءوزارا ءبولىستى.

2007 جىلى چيانگمايداعى الەم چەمپيوناتىنا قوسالقى قۇرامداعى سپورتشىلاردى اپاردىق. ويت­كەنى فەدەراتسيا باسشىلارى مەن ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرى ءوز­ارا كەڭەسە كەلە, ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇز­دىك زىلتەمىرشىلەرى بەيجىڭ وليم­پياداسىنا ەش الاڭسىز دايار­لانعانى ءجون دەگەن شەشىمگە كەلدى. ەسەسىنە 2009 جىلى وڭتۇستىك كو­رەيانىڭ كويان قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا جەرلەستەرىمىز بەس جۇلدە الىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعاردى. اتاپ ايتساق, ءزۇلفيا چينشانلو (53 كيلو), مايا مانەزا (63 كيلو), سۆەتلانا پودوبەدوۆا

(75 كيلو) جانە ۆلاديمير سەدوۆ (94 كيلو) التىن تۇعىردان قول بۇلعاسا, ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ

(85 كيلو) قولاعا قول سوزدى. كومان­دالىق سايىستا تەك قىتايدان عانا قالىپ قويعان قازاقستان قۇراماسى ەكىنشى ورىندى ولجالادى. ءبىر وكىنىشتىسى, ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ ۆادا (دۇنيەجۇزىلىك دوپينگكە قار­سى اگەنتتىك) سەدوۆتىڭ رۇق­سات ەتىلمەگەن ءدارى-دارمەكتەردى پاي­دالانعانىن انىقتاپ, ونى التىن مەدالدان ايىردى.

 2010 جىلى تۇركيانىڭ ان­تاليا ايماعىندا قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانى ەكى مارتە شىرقالدى. انا­دولى ەلىندە مايا مانەزا

(63 كيلو) مەن سۆەتلانا پودوبەدوۆا (75 كيلو) باس جۇلدەنى ولجالادى. 2011 جىلى پاريجدە 2 التىن جانە 2 كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدىك. چينشانلو (53 كيلو) مەن يلين (94 كيلو) الدىنا جان سالماسا, مانەزا (63 كيلو) مەن پودوبەدوۆا (75 كيلو) كۇمىس مەدالدى مويىن­دارىنا ءىلدى. بۇل جارىستاردىڭ كوماندالىق سايىسىندا ءبىزدىڭ ورەندەر ءۇشىنشى ورىنعا جايعاستى.

2013 جىلعى الەم چەمپيوناتىنا قازاقستان ارالاس قۇراممەن باردى. سوعان قاراماستان قوس جۇلدەگە قولىمىز جەتتى. 94 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان الماس وتەشوۆ كۇمىس مەدالدى يەلەنگەندە كۇللى الاش جۇرتى بورىكتەرىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. سەبەبى بۇرىن-سوڭ­دى بىردە-ءبىر قانداسىمىز وسىنداي دەڭگەيگە جەتكەن جوق ەدى. پولشانىڭ ۆروتسلاۆ قالاسىندا قازاقتىڭ ۇلى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ءدال وسى سالماقتا ونەر كورسەتكەن ۆلاديمير سەدوۆ قولا مەدالدى قورجىنعا سالعان ەدى. الايدا دوپينگ داۋىنان كەيىن ونىڭ ەسىمى جۇلدەگەرلەر تىزىمىنەن سىزىلىپ تاستالدى.

2014 جىلعى الەم چەمپيوناتى الماتىداعى بالۋان شو­لاق اتىنداعى سپورت سارايىندا ءوتتى. بۇل جارىس ليتسەن­زيا­لىق بولعاندىقتان وعان تورت­كۇل دۇ­نيەنىڭ تەڭدەسسىز زىلتەمىرشى­لە­رىنىڭ بارلىعى قاتىس­تى. الاتاۋ باۋرايىندا ءزۇلفيا چينشانلو (53 كيلو), جاسۇلان قىدىرباەۆ (94 كيلو), يليا يلين (105 كيلو) تەڭدەسسىز دەپ تانىلسا, جا­زيرا جاپپارقۇل (69 كيلو) كۇ­مىس جانە كيريلل پاۆلوۆ (77 كيلو) قولانى قورجىنعا سالدى. قازاق­ستان قۇ­راماسى جالپى ەسەپتە ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى.

2015 جىلى دا جەرلەستەرىمىزدىڭ جەڭىستى جولى جالعاستى. حيۋس­تونداعى الەم چەمپيوناتىندا ني­جات راحيموۆ (77 كيلو) پەن الەك­­­ساندر زايچيكوۆ (105 كيلو) توپ جارسا, جازيرا جاپپارقۇل

(69 كيلو) كۇ­مىس, سۆەتلانا پودو­بەدوۆا (75 كيلو) قولا مەدالدى ەنشىلەدى. نا­تي­جەسىندە, قىتاي مەن رەسەيدى عانا العا جىبەرىپ, ءۇشىن­شى ورىنعا تۇراقتادىق.

قىسقا عانا مەرزىمدە قازاقستان اۋىر اتلەتتەرىنىڭ وسىنداي وراسان زور بيىككە كوتەرىلۋى ءتۇرلى حا­لىق­ارالىق ۇيىمدار مەن وزگە ال­پاۋىت مەملەكەتتەردىڭ قىزعا­نىشىن تۋدىردى. سودان ءتۇرلى قيتۇرقى اركەتتەرگە بارعان ولار ءبىزدىڭ سپورتشىلارعا ءجيى كيلىگە باستادى. بۇعان دەيىن ارا-تۇرا سەس كورسەتىپ جۇرگەن ۆادا قىزمەت­كەرلەرى سوڭعى جىلدارى زىلتە­مىرشىلەرىمىزدى قاتتى قىستى. سال­دارىنان وتانداستارىمىزدىڭ ءبىرازى وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىپ العان جۇلدەلەرىنەن قا­عىلىپ, ءتۇرلى مەرزىمگە ۇلكەن سپورتتان شەتتەتىلدى. بۇل جايسىز جاعداي ءبىزدىڭ كوماندامىزدى قاتتى السىرەتتى. دوپينگ داۋىنا بايلانىس­تى 2017 جىلى اقش-تىڭ اناحايم قالاسىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دوداعا ۇلتتىق قۇرامامىزدىڭ قا­تىسۋىنا رۇقسات بەرىلمەدى. 2018 جىلى اشعابادتا ارلي چونتەي (55 كيلو) مەن نادەجدا ليحاچەۆا (71 كيلو) جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. العاشقىسى – كۇمىس, ەكىنشىسى قو­لاعا قول سوزدى. 2019 جىلى پات­تايادا يگور سون (55 كيلو) ءۇشىنشى ساتىعا تابان تىرەدى. ءيا, اۋىر اتلەتيكا سالاسىندا جەڭىس­پەن ورىلگەن باي ءداستۇرى بار قا­زاق­ستان سەكىلدى ىرگەلى مەملەكەت ءۇشىن بۇل تابىستىڭ ازدىق ەتكەنى ءسوزسىز.

سونىمەن, كەزەكتى الەم چەمپيو­ناتىنىڭ دا باستالۋىنا ساناۋ­لى عانا كۇندەر قالدى. بۇل جو­لى كوماندامىزدىڭ ساپىندا بۇ­رىن­­عىداي جۇلدىزداردىڭ قا­لىڭ شو­عىرى جوق. ماسەلەن, توكيو وليم­پياداسىندا قولا مەدالدى مو­يىن­دارىندا جارقى­راتقان ءزۇلفيا چينشانلو مەن يگور سون ءبىراز ۋا­قىت ەسكى جارا­قاتتارىن ەمدەپ, جاق­سىلاپ تۇرىپ تىنىعۋدى دۇرىس كوردى. كەي مىق­تىلارىمىزدىڭ جا­زالانۋ مەر­زىمدەرى ءالى اياقتالعان جوق. كەي­بىرەۋلەرى بابىندا ەمەس.

دەسەك تە تاشكەنتكە تەك تۋريست رەتىندە بارا جاتپاعانىمىز انىق. اتالعان جارىستا باستى ءۇمىت 55 كيلو سالماقتا كۇش سىناساتىن ارلي چونتەيگە ارتىلادى. ول – كوماندا ساپىنداعى ەڭ تارجىريبەلى سپورتشى. 29 جاستاعى ارلي وسىدان ءۇش جىل بۇرىن اشعابادتا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدالدى يەلەنگەن. ودان بولەك, ازيا چەمپيونى جانە دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى دەگەن اتاقتارى تاعى بار.

ال قالعان زىلتەمىرشىلەرىمىز جاستار بۋىنىنىڭ وكىلدەرى. الاي­دا نۇرعيسا ادىلەت ۇلى (96 كيلو), ارتەم انتروپوۆ (96 كيلو), كا­رينا قۇزعانباەۆا (81 كيلو) جانە ايزادا ءمۇپتىلدانىڭ (+87 كيلو) ەشقايسىسىن وسال دەپ ايتا المايمىز. ولاردىڭ بارلىعى دا ءوز قاتارىنىڭ الدى بولىپ, تالاي بايراقتى باسەكەدە ەل نامىسىن ابىرويلى قورعادى. ودان كەيىن ەرەسەكتەر اراسىندا كۇش سىناسىپ, وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتتى. ەندى وسى ۇل-قىزدارىمىزدىڭ كەمىندە ءبىر-ەكەۋى الەمدىك دودادا دارالانسا دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرمىز. تولعايلارىمىزدىڭ تاشكەنتتىڭ تورىندە اتوي سالعان ساتتەرىن كورۋدى جازسىن.