كاسىپتى ءناسىپ ەتكەندەر – ەلگە قۇت

ىرگەلى ىستەر باستاۋى

مەملەكەتتىڭ باي-قۋاتتى بولۋى دەگەن نە؟ بۇل – سول ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءار ادامنىڭ تابىستى بولۋى. ال بيزنەسپەن اينالىسۋ – ءال-اۋقاتىڭدى جاقسارتۋ دەگەن ءسوز. ەلىمىزدىڭ وسى سالانى دامىتۋعا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرۋى دە سوندىقتان.

جالپى, قازاقستان بيزنەستى جۇرگىزۋگە ەڭ قولايلى جاعدايى بار ەلدەر قاتارىنا كىرەدى. دەمەك, بيزنەسپەن شۇعىلدانعىسى كەلگەن, كاسىبىن اشۋعا وڭتايلانىپ جۇر­گەن ازاماتتارعا ىڭعايلى جاعداي بار. مۇن­داي ازاماتتاردى قولداۋعا ارنالعان مەم­لەكەتتىك باعدارلامالار دا كوپتەپ قابىل­دانىپ جاتىر. بۇرىنعىداي ءجون-جوسىقسىز تەكسەرۋلەرگە تىيىم سالىندى. اكىمشىلىك كەدەرگىلەر ازايدى. سالىق اۋىرتپالىعى قىسقاردى. كاسىپكەرلەرگە بەرىلەتىن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت كوبەيدى. بيزنەسكە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان قۇقىقتىق نورمالار دا كۇشىن جويىپ, شوب-تى رەتتەۋ «تازا پاراقتان» باستالماقشى. ەندىگى ماقسات – ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ ۇلەسىن ارتتىرىپ, ەل دامۋىن ورنىقتىرا ءتۇسۋ.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى جىلدارى باسىم باعىت رەتىندە ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىپكەرلەردى قولداۋعا كوڭىل ءبولىندى. كۇردەلى كەزەڭنىڭ قيىن­دىق­تارىنا قاراماستان, بيزنەستىڭ دامۋى مەن قالىپتاسۋىنا باعىتتالعان ال­عىشارتتار وسى كەزەڭدە پايدا بولا باس­تادى. 1992 جىلدىڭ وزىندە ەلىمىزدە ءارتۇرلى قىزمەتتەرمەن اينالىساتىن 34 مىڭنان استام جاڭا فيرما قۇرىلىپتى.

كەزىندە الا دوربا ارقالاعان وتانداس­تارىمىز كۇنكورىس قامىمەن الىس-جاقىن شەتەلدەرگە شىعىپ, تاۋار تاسىپ, ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسىپ كەت­كەنى ەسىمىزدە. قالاي دەگەنمەن دە بۇل ساۋ­دانىڭ ءوزى ەلدەگى شاعىن كاسىپكەرلىكتى ىن­تالاندىرۋدىڭ ءبىر قادامى بولدى. ويتكەنى جۇرتشىلىق مەملەكەتكە الاقان جايىپ وتىرۋعا بولمايتىنىن ۇعىنىپ, ءوز-وزدەرىن اسىراۋعا كوشتى. ءسويتىپ اقشا تابۋدىڭ جولىن يگەردى. كوممەرتسيانىڭ قىر-سىرىنا قانىقتى. ساۋدا جاساۋدى ۇيرەندى. ساۋداگەرلەر وزدەرىنە عانا ەمەس, وزگەلەرگە دە, مەملەكەتكە دە پايداسىن تيگىزىپ, تاۋار اينالىمىنا ۇلەسىن قوستى.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كاسىپكەرلىك تاريحىنا ۇڭىلسەك, ءناسىبىن كاسىپتەن تاپقىسى كەلگەن جانداردى ناقتى قولداۋ شارالارى 2000-جىلداردان باستالىپتى. وسى كەزەڭدەردە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن بيزنەستى قولداۋ مەن قورعاۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا, 2001 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ قوسىمشا قۇن سالى­عىنىڭ (ققس) مولشەرلەمەسى 20-دان 16 پايىزعا, الەۋمەتتىك سالىقتىڭ كولەمى 26-دان 21 پايىزعا ازايتىلىپتى. 2002 جىلدان باستاپ, كاسىپكەرلەرگە سالىق جەڭىلدىگىن ۇسىناتىن جاڭا سيپاتتاعى سالىق كودەكسى كۇشىنە ەندى.

ال 2006 جىلى جاريالاعان جول­داۋىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت 2007 جىل­دىڭ قاڭتارىنان باستاپ ققس كولەمىن 14 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ, سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە سالىق سالۋدىڭ بىرىڭعاي مولشەرلەمەسىن ازايتۋ ء(ار توقسانعا 3 پايىز) مىندەتتەرىن قويدى. سونىمەن قاتار 2008 جىلدىڭ قاڭ­تارىنان باستاپ, الەۋمەتتىك سالىق­تىڭ مولشەرلەمەسى 13 پايىزعا تومەن­دەتىلدى. «مەن كاسىپكەرلەردىڭ ۇنەمى ال­دىنان شىعىپ وتىراتىن, كوپ جاع­دايدا پاراقورلىققا, بيلىگىن اسىرا پايدالانۋشىلىققا قاتىسى بار تالاي كەدەرگىلەر تۋرالى جاقسى بىلەمىن. وسىعان وراي مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق وكىلىنەن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دەگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى تالاپ ەتتىم. مەنىڭ باستاماممەن 2003 جىل­دىڭ قاڭتارىنان قازان ايىنا دەيىن تەك­سەرۋ­لەرگە ارنايى موراتوري جاريالان­دى. بۇل شارا كاسىپكەرلەردىڭ ەركىن تىنىس الىپ, ءوز شارۋاسىنا كوبىرەك ۋاقىت بولۋىنە مۇم­كىندىك بەردى. بۇدان بولەك, 2003 جىل­دىڭ جەلتوقسانىندا باس پروكۋراتۋرا «زاڭ بۇزۋشىلىق انىق­تالعان جاعدايلاردا» باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ تەكسەرۋ جۇر­گىزۋىن قابىل الماۋ قۇقىعىنا يە بولدى. قولعا الىنعان وسى شارالاردىڭ ناتي­جەسىندە 2004-2007 جىلدارى زاڭسىز تەكسەرۋلەردىڭ سانى 3,5 ەسە ازايدى. 2006 جىلدىڭ قاڭتارىندا «جەكە كاسىپكەرلىك تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, جەكە كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدىڭ ءتارتى­بىن بەلگىلەدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە باستا­ماشىلدىعىن ەركىن جۇزەگە اسىرۋىنا جاعداي جاسالعانىن, كاسىپكەرلەردىڭ تەك ونى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋى كەرەكتىگىن تولىق سەنىممەن مالىمدەۋىمە مۇمكىندىك تۋدى. مىڭداعان قازاقستاندىق بۇل ۇرانعا ءۇن قوستى», دەيدى سول كەزەڭدەردى ەسكە العان جازبالارىندا ەلباسى.

كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ ءال-اۋقاتى كاسىپ­كەردىڭ كوپتىگىمەن ولشەنە­دى. ويت­كەنى كاسىپكەر بار جەردە ەل ەكو­نومي­كاسى ور­نىق­تى داميدى, جۇمىس­سىزدىق ازايادى, تاۋار­لار مەن قىزمەت كور­سەتۋ سەرۆيسى ارتادى. ەلدەگى تابىس­تى ازاماتتاردىڭ سانى ۇلعايادى. قازاق­ستاننىڭ ۇستانعان ساياساتى دا وسى. بىراق اكىمشىلىك كەدەرگىلەر قانشا جەردەن ازايدى دەگەنمەن دە جويىلىپ كەتكەن جوق. بيزنەسكە جاريالانعان موراتوري اياقتالىسىمەن كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋ تاعى ۇدەپ كەتتى. اقىرى, 2008 جىلى جاريالاعان جولداۋىندا ەلباسى بيزنەسكە تۇسەتىن اكىمشىلىك اۋىرتپالىقتى قىسقارتۋعا تاعى دا پارمەن بەردى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋگە قايتا­دان موراتوري جاريا­لانىپ, ول 2009 جىلدىڭ شىلدە ايىنا دەيىن سوزىلدى. سول 2009 جىلى ۇكى­مەتكە بيزنەسكە تەكسەرۋ جۇرگىزۋدىڭ بار­لىق ءراسىمىن رەتتەۋ جۇكتەلدى. اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى, سونىڭ ناتيجەسىندە 2011 جىلدىڭ قاڭتارىندا «مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. 2008-2010 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەت شوب-تى قولداۋعا 400 ملرد تەڭگە جۇمسادى. بۇل 10 مىڭ كاسىپكەرلىك نىساندى دەمەۋگە جانە 13 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەستى.

مىنە, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ مەن قور­عاۋدىڭ ارقاسىندا وسى سالاداعى حالىق­تىڭ ۇلەسى 2011 جىلى 29 پايىزعا جەتتى. 2012 جىلى جەكە كاسىپكەرلىك 2,5 ملن قازاقستاندىقتى جۇمىسپەن قامتىدى.

بيزنەستى قورعاۋ – باسىم باعىت

ەلىمىزدە ورتا جانە شاعىن بيزنەسپەن اينالىساتىن ازاماتتاردىڭ 60 پايىزدان استامى – ساۋدا, اۋىل شارۋاشى­لى­عى, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ, كولىك سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگىدەي پاندەميا جاعدايىندا شوب-تى قولداۋ ەرەكشە باسىمدىققا يە. ستا­تيستيكانى سويلەتسەك, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى 2020 جىلى 32,7 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارعان. بيىلعى 1 قاڭتاردا شوب-تا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 3,4 ملن ادامدى قۇراعان. ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا قابىلدانعان رەفورمالار قازاقستانعا 2019 جىلى Doing Business رەيتينگىندە 25-ورىنعا كوتەرىلۋگە مۇمكىندىك بەردى.

كاسىپكەرلەردى جەڭىلدىكپەن نە­سيە­­لەندىرۋ جۇمىستارى بيىل دا جالعاسىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 663 ملرد تەڭگە سوماسىنا 16 مىڭنان استام جوبا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قارجىلاندىرىلعان. بىل­تىرعى جىل قورىتىندىسى بويىنشا 2,5 ترلن تەڭگە كولەمىندەگى جەڭىل­دەتىل­گەن نەسيەمەن 47 مىڭنان استام جوبا قامتىلعان.

ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سەكتور­لارىن­داعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس كرە­د­يت­تەرىن قايتا قارجىلاندىرۋعا دا مەم­لەكەت قولداۋ كورسەتىپ وتىر. ۇلت­تىق ەكو­نوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعا­ليەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلدىڭ 15 ناۋ­رىزى مەن 2021 جىلدىڭ 15 ناۋ­رىزى ارالىعىندا 475 ملرد تەڭگە سوماسىنا 9 مىڭعا جۋىق جوبانى قاي­تا قارجىلاندىرۋ ءۇشىن سۋبسيديالار بەرىلدى. بيىل اتالعان تىزبە 145 ەكونو­ميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ جالپى جىكتەۋىشىنە كەڭەيتىلدى. كەڭەيتىلگەن تىزبە بويىنشا سۋبسيديالار 132 ملرد تەڭگە كرەديتتىك پورتفەل سوماسىنا 2 مىڭ جوبا بويىنشا تولەنەدى. «وسى جىل­دىڭ 1 ساۋىرىندە مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سەكتورلارىندا نەسيەلەردى جەڭىلدەتىلگەن تۇردە قايتا قارجىلاندىرۋ, مەرزىمىن 1 شىلدەگە دەيىن ۇزارتۋدى تاپسىردى. وسى جۇمىس اياسىندا 93 ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ جالپى جىكتەۋىشى انىقتالدى. 425,5 ملرد تەڭگە نەسيە سوماسىنا 6,7 مىڭنان استام جوبانى قامتۋ جوسپارلانۋدا», دەدى ۇكىمەت وتىرىسىندا ءا.ەرعاليەۆ.

بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى شەڭبەرىندە كرەديتتەردىڭ 232 ملرد تەڭگە سوماسىنا 5 884 جوبا سۋبسيديالانعان, 87 ملرد تەڭگە نەسيە سوماسىنا 6 892 جوبا بويىنشا كەپىلدىك بەرىلگەن. اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى اياسىندا 5,9 ملرد تەڭگە نەسيە سوماسىنا 134 جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەن.

بىلتىر «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى اياسىندا بيز­نەستى ميكروكرەديتتەۋدىڭ جاڭا باعىتى قولعا الىنىپتى. وسى باعىت شەڭبەرىندە اينا­لىم قاراجاتىنا 5 ملن-عا دەيىن جانە ينۆەستيتسيالىق ماقساتتارعا 20 ملن تەڭگەگە دەيىن كرەديتتەر بەرىلەدى. بۇل رەتتە 5 ملن تەڭگەگە دەيىنگى قارىزداردىڭ باسىم بولىگى سوڭعى قارىز الۋشى ءۇشىن 6% مولشەرلەمە بويىنشا كەپىلسىز نەگىزدە بەرىلەدى. «ەڭبەك» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قالالاردا جانە اۋىلداردا بيۋدجەتتىك ميكروكرەديتتەر «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» ارقىلى جىلدىق 6%-بەن بەرىلەدى. ەكىنشى جارتىجىلدىقتا «جۇمىس­پەن قامتۋ جول كارتاسى» باعدارلاماسى شەڭ­­بەرىندە شاعىن نەسيەلەندىرۋ ىسكە قوسى­لادى. بۇل ميكروكرەديتتەر «باستاۋ بيزنەس» تۇلەكتەرىنە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىندا قۇرىلاتىن ميكروقارجى ۇيىمى ارقىلى بەرىلمەك.

كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى – «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى اياسىندا 7 ملرد تەڭگەگە دەيىن سۋبسيديا بەرۋ مەر­زىمى 5 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. ال «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» بويىنشا نەسيە سوماسى شەكتەلمە­گەن, ونىڭ سۋبسيديالاۋ مەرزىمى 10 جىل­دى قۇرايدى. بۇعان قوسا, 2020 جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدار­لاماسى بويىنشا سالالىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىز­مەتتەر تىزبەسى 150 ەكونوميكالىق قىز­مەت ءتۇرىنىڭ جالپى جىكتەۋىشىنە دەيىن ۇلعايتىلدى. پاندەميا سالدارىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت بيزنەستى سالىقتىق ىنتالاندىرۋدىڭ بىرقاتار شاراسىن قابىلدادى. ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ارناۋ­لى سالىق رەجىمدەرىن قولداناتىن شاعىن جانە ميكروكاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىن تابىس سالىعىنان 3 جىلعا بوساتۋ قولدانىلادى. 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا الىنعان تابىستىڭ 3% مولشەرلەمەسىمەن بولشەك سالىقتىڭ جاڭا ارنايى رەجىمى ەنگىزىلدى.

جالپى, بيزنەسكە جۇكتەمەنى ازايتۋ, ونىڭ ىشىندە بىرقاتار سالىقتىق جەڭىل­دىك جانە سالىقتىق اكىمشىلەن­دىرۋدى جەڭىل­دەتۋ, كاسىپكەرلەردىڭ قار­جى­لان­دىرۋ­عا قولجەتىمدىلىگىن جەڭىل­دەتۋ ماق­ساتىندا 60-تان استام قولداۋ شارا­لارىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. بىلتىر جىل­دىڭ سوڭىندا «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى» باعدارلاماسىنىڭ «ميك­روشا­عىن كاسىپكەرلىك نەسيەلەرى بو­يىنشا پورت­فەل­دىك سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدىك بەرۋ» اتتى ءبىرىنشى باعىتى ىسكە قوسىلدى. بۇل باعىتتىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىك قول­داۋ شارالارىمەن ميكرو جانە شاعىن كاسىپ­كەر­لەردى كوبىرەك قامتۋ. بۇگىنگى كۇنى وسى باعىت اياسىندا 18,9 مىڭ جوباعا قولداۋ كورسەتىلدى, ولاردىڭ جالپى نەسيە سوماسى 103,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە سۋبسيديالاۋ بويىنشا 43,5 ملرد تەڭگەگە 8 مىڭ جوبا جانە كەپىلدەندىرۋ بويىنشا 59,8 ملرد تەڭگەگە 10,9 مىڭ جوبا. 2021 جىلدا 13,1 مىڭ جوباعا 71,9 ملرد تەڭگە قولداۋ كورسەتىلدى. بۇل 2020 جىل­دىڭ 4 توقسانىمەن سالىستىرعاندا جوبا سانى بويىنشا 2,2 ەسە جانە نەسيە سوما­سى بويىنشا 2,3 ەسە ارتىق. 2021 جىل­دىڭ 1 توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا نەگىزگى مەملەكەتتىك قولداۋ باعدار­لا­مالارى كەلەسى وڭىرلەردە جوعارى سۇرانىسقا يە.

جالپى, بيزنەستى قولداۋ الدىمەن زاڭ نورمالارىمەن بەكىتىلۋى ءتيىس. سون­دىق­تان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان جول­داۋىن­دا رەتتەۋشىلىك ساياساتتىڭ بازالىق قاعي­دات­تارىن وزگەرتىپ, سونىڭ اياسىندا بيز­نەستى «تازا پاراقتان» رەتتەۋدى تاپسىردى. قازىر وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى ازىر­لەنىپ جاتىر. «تازا پاراقتان» رەتتەۋ دەگە­نىمىز – رەتتەۋ ساياساتىنداعى نەگىزگى تاسىل­دەردى وزگەرتۋ جانە كەشەندى ءارى ءتيىم­دى رەتتەۋدى قۇرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك رەت­تەۋ­دىڭ بارلىق ءتاسىلىن تۇبەگەيلى قاراۋ. ەگەر وسى زاڭ قا­بىلدانىپ جاتسا, بيزنەسكە قويى­لا­تىن تالاپتاردىڭ جۇگى جەڭىلدەپ, ول ناق­­تى نورمالارمەن جۇرگىزىلمەك. كاسىپ­كەر­­لەردىڭ مۇڭ-مۇقتاجى دا زاڭ اياسىندا شەشىلمەك.

كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ازىرلەدى.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, ۇلتتىق جوبادا 4 ءتۇيىندى باعىت بويىنشا 10 مىندەتتى شەشۋگە باسا نازار اۋدارىلماق. ولار: كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ; كاسىپكەرلەردىڭ ءوسۋىن ۇلعايتۋ; ەش­كىم كوپ اينالىسا قويماعان قىزمەت پەن تاۋار تۇرلەرىن قالىپتاستىرۋ جانە باسەكە­لەستىكتى كەشەندى دامىتۋ.

ءبىرىنشى باعىت شەڭبەرىندە كاسىپ­كەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولىنىپ, حالىق اراسىندا بيزنەس-قۇزى­رەت­تەردى ۇلعايتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىك داع­دىلارعا وقىتۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. 150 مىڭ جۇمىسسىز بەن ناتيجەسىز جۇمىسپەن قامتىلعان ادام اتالعان شارامەن قام­تىلادى. وسىلايشا, قارجىلاي ەمەس قول­داۋ شارالارىن العان كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 637 940 بىرلىكتى قۇرايدى. سونداي-اق 995,3 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى, ونىڭ ىشىندە تۇراقتى – 335,1 مىڭ, ۋاقىتشا – 660,2 مىڭ.

ال كاسىپكەرلەردىڭ ءوسۋىن ۇلعايتۋدى بولجايتىن ەكىنشى باعىت بويىنشا كاسىپكەرلەرگە تۇسەتىن اكىمشىلىك جۇكتەمەنى اۋقىمدى تۇردە تومەندەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. «2025 جىلعا دەيىن بارلىق مەم­لەكەتتىك رەتتەۋ قۇرالدارى (تالاپتار, رۇقساتتار, ەسەپتىلىك, مەم­لەكەتتىك باقى­لاۋ) قايتا قارالادى. بيز­نەس ءۇشىن مەم­لەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ قول­جەتىم­دىلىگى مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ اقپا­رات­تىق جۇيە­لەرىن «بيزنەسكە ارنالعان ۇكى­مەت» پور­تالىمەن بىرىكتىرۋ ارقىلى ىسكە اسىرى­لادى. بارلىق جوسپارلانعان شارا­لار­دى ىسكە اسىرۋ بيزنەسكە تۇسەتىن جۇك­تە­مەنى تۇبەگەيلى ازايتۋعا جانە جاڭا ەكو­نو­ميكالىق احۋال جاعدايىن­دا ىسكەرلىك بەل­سەندىلىكتى دامىتۋعا مىق­تى سەرپىن بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىن­گەن مينيسترلىكتىڭ رەسمي سايتىن­داعى حابارلامادا.

ۇلتتىق جوبا اياسىندا ميكروبيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن ميكروكرەديتتەر مەن گرانتتار تۇرىندە قارجىلاي قولداۋ دا جالعاسادى. 8,6 مىڭنان استام ازامات ءوز ءىسىن اشۋ جانە دامىتۋ ماقساتتارى ءۇشىن ميكروكرەديتتەرگە قول جەتكىزە الادى. 50 مىڭنان استام جاس كاسىپكەر جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن گرانتتارعا قول جەتكىزە الادى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنان شىققان 50 مىڭ ازامات ءوزىنىڭ كاسىپكەرلىك الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن گرانتتار الا الادى, دەپ ۋادە بەرەدى مينيسترلىك.

ءۇشىنشى باعىت شەڭبەرىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان بىرقاتار شارا كوزدەلگەن. ەلدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن اشۋ ماقساتىندا 1000 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلماق. سونىڭ ناتيجەسىندە, 2025 جىلعا قاراي تۋريزم سالاسىنىڭ ءىجو-دەگى كولەمى 1,5 ەسەگە (2019 جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىنە قاراعاندا), سالاعا جەكە ينۆەستيتسيالار كولەمى 3 ەسەدەن اسا وسەدى. ىشكى تۋريستىك اعىن 4,5-تەن 8 ملن ادامعا, سىرتتان كەلەتىن تۋريستەر سانى 1 ملن-نان 3 ملن ادامعا دەيىن (2019 جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىنە قاراعاندا) كوبەيەدى. «ساپارلار» جىكتەمەسى بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ەكسپورتى 6,5 ەسە 3 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن وسەدى.

سونداي-اق گيدتەر مەن ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەردىڭ قىزمەتىن 95%-عا دەيىن تسيفرلاندىرۋ, تۋريستىك مارشرۋتتاردى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتۋدى 1,8 ەسەگە ۇلعايتۋ, ورنالاستىرۋ ورىندارىنىڭ 95%-ىن E-QONAQ اقپاراتتىق جۇيەسى­مەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا.

ال باسەكەلەستىكتى كەشەندى دامىتۋ باعىتى ءۇش مىندەتتى ىسكە اسىرۋمەن جۇزە­­گە اسپاق. ونىڭ العاشقىسى – باعا بەلگى­لەۋدى بۇرمالاۋدى جويۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەر­گەتيكاسى سالاسىنداعى نا­رىق­تارعا قول­جە­تىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بولسا, ەكىنشىسى – بيرجالىق ساۋدانى دامىتۋ. 2025 جىلعا قاراي بەنزين, ديزەل وتىنى, اۆياكەروسين, بيتۋم, سۇيىتىلعان مۇناي گازى نارىقتارى بيرجالىق ساۋدامەن قامتىلماق.

ال ءۇشىنشى مىندەت – ەكونوميكانى مەملەكەت يەلىگىنەن الۋ. وسىعان ساي 20 مونوپوليالىق وپەراتوردى تاراتۋ جانە قايتا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2025 جىلعا قاراي بىرىڭعاي وپەراتورلار سانى 1,6 ەسەگە 30 بىرلىككە دەيىن قىس­قارادى. باسەكەلەستىكتى كەشەندى دامىتۋ مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن 2025 جىلعا قاراي 14%-عا دەيىن قىس­قارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, كاسىپ­كەر­لىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان ۇلت­تىق جوبا تولىعىمەن ىسكە اسىرىلسا, مەملەكەت مىناداي ناتيجەگە قول جەتكىزەدى: ءىجو-دەگى شوب ۇلەسى 35%-عا دەيىن ۇلعايادى, 995,3 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى; مەملەكەتتىڭ ەكو­نو­مي­كاداعى ۇلەسى 14 پايىزعا دەيىن تومەن­دەتىلەدى.

مىنە, بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋ­دىڭ وسىنداي شارالارى ءناسىبىن كاسىپتەن تا­ۋىپ جۇرگەن ميلليونداعان ادامعا كومەك بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. ارينە ەگەر بۇل قولداۋلار ناقتى يەسىنە دۇرىس جەتسە...