سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭ جوباسىن قارادى. اتاپ ايتقاندا, سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.
سەناتورلار «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكى وقىلىمدا قاراپ, قۇجاتتى قابىلدادى. زاڭ جوباسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق جاسادى.
قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتار مەن بيزنەستى قولداۋ. سوعان بايلانىستى قۇجاتقا جەكە تۇلعانىڭ جالعىز باسپاناسىن كەپىل رەتىندە قابىلداۋعا شەكتەۋ قوياتىن نورما ەنگىزىلدى. بۇدان باسقا, جەكە سالىق تولەۋشىلەرگە الداعى تولەمدەر مەن سالىق بەرەشەگى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كەاق ارقىلى حابارلاۋ مىندەتتى بولادى.
زاڭ جوباسى جونىندە سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋىندا ايتىلعان جەكەلەگەن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. سوعان بايلانىستى بىرنەشە وزگەرىس قاراستىرىلعان. ء«بىرىنشى, ەڭ تومەنگى جالاقىنى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە اۋىستىرۋ جولىمەن ونى ەسەپتىك كورسەتكىش رەتىندە پايدالانۋدى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى. بۇل جەكە تابىس سالىعى بويىنشا ستاندارتتى شەگەرىمدى جانە الەۋمەتتىك سالىق بويىنشا ەڭ تومەنگى سالىق سالىناتىن بازانى ايقىنداۋعا قاتىستى. ەكىنشى, شيكىزات ەكسپورتىنان تۇسكەن ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ كەمىندە 50 پايىزىن شەتەل ۆاليۋتاسىن تەڭگەگە ايىرباستايتىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى تاۋارلاردى ەكسپورتتاعان كەزدە 80 پايىزعا دەيىنگى مولشەردە قوسىلعان قۇن سالىعىن جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن قايتارۋ ۇسىنىلادى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ تىزبەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بەكىتەدى. ءۇشىنشى, سالىق كودەكسىندە 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تاۋارلار مەن قىزمەتتەر كورسەتەتىن شەتەلدىك ينتەرنەت-كومپانيالاردىڭ قوسىلعان قۇن سالىعىن تىركەۋ مەن تولەۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبى كوزدەلگەن», دەدى ع.دۇيسەمباەۆ.
سەناتوردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇنداي كومپانيالاردىڭ قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «مەرچەنت ID» ۇعىمىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بانكتەر مەن تولەم ۇيىمدارى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا «مەرچەنت ID» بويىنشا شەتەلدىك ينتەرنەت-كومپانيالارعا جەكە تۇلعالار جۇزەگە اسىرعان تولەمدەر مەن اۋدارىمداردىڭ سومالارى تۋرالى اقپارات بەرۋ مىندەتتەلەدى.
ء«تورتىنشى, وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن اكتسيزدەن كەيىنگى تولەمدى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. بۇل شارا اراق وندىرۋشىلەردى تەمەكى ونىمدەرى مەن سىرا وندىرۋشىلەرىمەن تەڭەستىرەدى جانە وتاندىق الكوگول ءونىمىن قولداۋعا, سونداي-اق الكوگول ءونىمىنىڭ يمپورتىن تەجەپ ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بەسىنشى, 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ارنايى سالىق رەجىمىن جانە بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن قىزمەت تۇرلەرىن قايتا قاراۋ ۇسىنىلادى. التىنشى ماسەلە اۆتوموبيلدەر بويىنشا كولىك قۇرالدارىنا سالىقتى ەسەپتەۋگە قاتىستى. وسىعان بايلانىستى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ شىعىندارىن ازايتۋ ءۇشىن سالىق سالۋ ماقساتىندا شاعىن كولەمدى فۋرگونداردى جۇك سالماعىنا قاراي سالىق سالۋ تارتىبىمەن جۇك اۆتوموبيلدەرىنە جاتقىزۋ ۇسىنىلادى», دەدى سەناتور.
سونداي-اق قازاقستان اۋماعى ارقىلى حالىقارالىق باعىتتا جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالدايتىن شەتەلدىك اۆتوكولىك قۇرالدارىنا سالىناتىن الىم كولەمىن 20-دان 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. بۇدان بولەك, تاۋار اينالىمىنىڭ قاداعالانۋىنا دا ءمان بەرىلمەك. «وسى تۇزەتۋلەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك اۋماعىنا اكەلىنگەن تاۋارلاردى قاداعالاۋ تەتىگى تۋرالى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وندا «تاۋارلار اينالىمىنىڭ باقىلانۋى» دەگەن مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ وزگە نىسانى كوزدەلەدى. وسىعان بايلانىستى ەنگىزىلەتىن اتالعان جاڭالىق قاداعالاۋعا جاتاتىن تاۋارلاردى جانە ۇلتتىق باقىلاۋ جۇيەلەرىن پايدالانا وتىرىپ, وسىنداي تاۋارلاردىڭ اينالىمى وپەراتسيالارىن ەسەپكە الۋدى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. توعىزىنشى, ءموبيلدى تولەمدەردى فيسكالداۋ كوزدەلگەن. پاندەميا كەزىندە ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى كاسىپكەرلىك قىزمەتتە جەكە تۇلعالار اراسىنداعى ترانزاكتسيالارعا ارنالعان جەدەل ءموبيلدى اۋدارىمداردى بارلىق جەردە پايدالانا باستادى. بۇل ماسەلەنى زاڭنامالىق رەتتەۋ ماقساتىندا ء«موبيلدى تولەمدەر» تۇسىنىگىن انىقتاۋ قاراستىرىلىپ وتىر. موبيلدىك تولەمدەر ارقىلى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ ءۇشىن ەسەپ ايىرىسۋلار كەزىندە ونلاين-باقىلاۋ-كاسسا ماشينالارىن قولدانۋ زاڭداستىرىلادى. كاسىپكەرلەر بيزنەستى جۇرگىزۋگە ارنالعان جەكە شوتتاردى پايدالانۋعا مىندەتتەلەدى. بانكتەرگە مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا ءتيىستى مالىمەتتەردى بەرۋ ۇسىنىلادى», دەدى ع.دۇيسەمباەۆ.
زاڭ جوباسىندا سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن زاڭنامالىق رەتتەۋ قاراستىرىلعان. سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعى كەز كەلگەن جوبالارعا, سونىڭ ىشىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا 10 جىل ىشىندە ينۆەستيتسيالار سالعان جاعدايدا, دەڭگەيلەس مونيتورينگتە تۇرعان, اكتسيزدەلەتىن تاۋارلاردى ءوندىرۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرمايتىن جانە ارناۋلى سالىق رەجىمىن قولدانبايتىن ەكسپورتقا باعدارلانعان (كومىرسۋتەكتى پايدالى قازبالار مەن مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋشىلاردى قوسپاعاندا) تاۋار وندىرۋشىلەرگە عانا بەرىلەدى.
«بۇگىن قابىلدانعان زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا جاريالانعان جەكەلەگەن باستامالارىن ىسكە اسىرۋعا ارنالعان. سوعان سايكەس ەندى ەڭ تومەنگى جالاقىنى سالىقتىق ەسەپتىك كورسەتكىش رەتىندە قولدانۋ جۇرگىزىلمەيدى. سونىمەن قاتار قۇجاتتا ەكسپورتتاۋشىلاردى ۆاليۋتالىق تابىستى ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنا ساتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ەرەجەلەر كوزدەلگەن. جالپى, قابىلدانعان زاڭ جوباسى قولايلى بيزنەس-ورتا مەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولدايدى. سونداي-اق جەكە تۇلعالار مەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىقتار مەن تولەمدەر تولەۋدى جەڭىلدەتەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ قۇجاتقا قاتىستى بىلدىرگەن پىكىرىندە.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار كورشى مەملەكەتتەرگە اسكەري كومەك بەرۋ جونىندەگى ەكى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. ولار – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى. بۇل كەلىسىمدەر قىرعىز جانە تاجىك تاراپتارىنا اسكەري م ۇلىكتى, اتاپ ايتقاندا, وق-دارىلەر مەن ارنايى جابدىقتاردى ءبىر رەتتىك بەرۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق وتىرىستا اسكەري م ۇلىكتى قىرعىزستان مەن تاجىكستانعا بەرۋ قازاقستاننىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگى مەن قورعانىس قابىلەتىنە اسەر ەتپەيتىنى اتاپ ءوتىلدى.
بۇدان باسقا, سەنات وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنا ىرگەلەس اۋدانداردا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە اسكەري-تەحنيكالىق جاردەم كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. «كەلىسىم تاجىك تاراپىنا اسكەري م ۇلىكتى, اتاپ ايتقاندا, وق-دارىلەردى ءبىر رەت بەرۋدى كوزدەيدى. قازاقستان تاراپى اسكەري م ۇلىكتى جامبىل وبلىسىنىڭ وتار ستانساسىنان تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا دەيىن («روحاتي» ستانساسى, دۋشانبە قالاسى) تەمىر جول كولىگىمەن جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتىپ, وعان بايلانىستى بارلىق شىعىستى ءوزى كوتەرەدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان شپەكباەۆ.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تاجىكستان جاعى قازاقستاننان العان اسكەري م ۇلىكتى, ونى پايدالانۋ قۇقىعىن ءۇشىنشى تاراپقا بەرمەيدى. وسىلايشا, اسكەري م ۇلىكتى تاجىكستانعا بەرۋ قازاقستاننىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگى مەن قورعانىس قابىلەتىنە ىقپال ەتپەيدى. «بۇگىن راتيفيكاتسيالانعان كەلىسىمدەر ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل قۇجاتتار كورشىلەس ەلدەرمەن ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناستى ودان ءارى ارتتىرۋعا جانە اسكەري سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى قۇجاتقا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ.