ءتاۋىر كولىك العىسى كەلگەن قازاقتاردىڭ رەسەيگە قاراي قۇيىسقانى كوتەرىلگەنى قاشان. الايىن دەسە قازاقستاندىق تىركەۋدەگى كولىكتەر باعاسى ىرشىپ تۇر. امالسىز تاۋەكەلگە باسىپ, كورشى ەلدەن تاسۋعا كوشكەن-ءدى. ء«ار كەمەلگە – ءبىر زاۋال» دەگەندەي, ەندى مىنە جول پوليتسياسى رەسەي ءنومىرىن تاققان كولىكتەردى جاپپاي تەكسەرۋگە كوشكەن. پوليتسيا تاراپىنان قىسىمنىڭ كۇشەيۋى ەلوردادا كولىك جۇرگىزۋشىلەرىن كوشەگە الىپ شىقتى.
كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا رەسەي ءنومىرىن تاققان كولىكتەردى توقتاتىپ, يەسىنە ايىپپۇل سالىپ, كولىكتىڭ ءوزىن ايىپ تۇراعىنا الىپ كەتۋ وقيعالارى جيىلەي تۇسكەن. وسىعان دەيىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى وڭىرلىك جاڭالىق پاراقشالارى باتىس قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ەش جەردە (رەسەيدە دە, قازاقستاندا دا) تىركەۋدە جوق رەسەيلىك ءنومىر تاققان كولىكتەردى جاپپاي ايىپ تۇراعىنا الىپ كەتىپ جاتقانى تۋرالى اقپارات تاراتقان بولاتىن.
8 قاراشا كۇنى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جانىنا رەسەيدەن ساتىپ اكەلگەن كولىكتەردى ءمىنىپ جۇرگەن جۇزدەن استام جۇرگىزۋشى جينالىپ, نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى. جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەنى «ەگەر ارزانداتسا باج سالىعىن, باسقا دا الىمداردى تولەۋگە دايىنبىز جانە الىپ كەلگەن كولىكتەرىمىزدى قازاقستاندىق تىركەۋگە اۋىستىرىپ بەرسىن» دەيدى. «كولىكتىڭ قوزعالتقىش كولەمىنە, جىلىنا بايلانىستى 400 مىڭنان باستاپ 6 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا ۋتيليزاتسيا الىمىن تولەيمىز. مىسالى, مەن الىپ كەلگەن Toyota Alphard كولىگى 3 ملن تەڭگە تۇرادى. ونىڭ قازاقستانداعى باعاسى – 6-7 ملن شاماسىندا. ەگەر سونداي اقشام بولسا سالوننان بارىپ جاڭا كولىك الۋشى ەدىم عوي» دەيدى جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىرى.
ولار ارمەنيا مىسالىن العا تارتىپ, كولىكتەرىمىزدى تىركەۋگە قويسىن, ءسويتىپ سارى ءنومىر بەرسىن دەگەن تالاپتارىن ايتادى.
«كولىكتىڭ قوجايىنى كولىكتى ساتقاننان كەيىن ونى تىركەۋدەن شىعارىپ تاستايدى. دەمەك ول ترانسپورت رەسەيلىك بولىپ سانالمايدى. سوندا ونى بىزگە تىركەۋگە قويا سالۋعا نە كەدەرگى؟ قازاقستاندا قانشا اي ءجۇردى, سوعان وراي سالىعىن ەسەپتەپ بىزگە جىبەرسىن. ونى تولەيىك. ءارى قاراي دا سالىقتان جالتارمايمىز. مەنىڭ كولىگىمە ۋتيل الىمنىڭ ءوزى 3 ملن-عا جۋىقتايدى. وعان كەدەن سالىعىن قوسساق قۇنى كولىكتىڭ باعاسىنان دا اسىپ تۇسەدى» دەپ بازىنالارىن ايتادى ولار.
نۇر-سۇلتان قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتى اكىمشىلىك پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەلجان شۇپەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر ترانسپورت قۇرالى وزگە ەلدىڭ ەسەبىندە تۇرسا, جول قوزعالىسى تۋرالى زاڭعا سايكەس ول حالىقارالىق قوزعالىستا جۇرگەن بولىپ سانالادى.
«تەحباقىلاۋ, تەحپاسپورت جانە وزگە دە قۇجاتتارىمەن بىرگە مەملەكەت اۋماعىندا ءبىر جىل جۇرە الادى. مىنە, سونداي كولىكتەردىڭ جۇرۋىنە قۇقىق بەرىلگەن. ءار جۇرگىزۋشىنىڭ وقيعاسى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, ولاردى جەكە قاراستىرۋ كەرەك» دەيدى ول.
ء«تيىستى اقپاردى بىلگەن سوڭ بارىپ شەشىم قابىلدايمىز. ەشكىم دە كولىگىن كەلىپ تارتىپ العانىن قالامايدى. ەگەر ايىپتاۋعا نەگىز بولسا ءبىز ونى ايىپ تۇراعىنا قويامىز. ءتيىستى قۇجاتتاردى اكەلىڭىز دە, كولىكتى الىپ كەتىڭىز» دەيدى پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان مالىباەۆ.
وسىنشاما شۋ تۋدىرىپ, پوليتسيا نەلىكتەن رەسەيلىك ءنومىر تاققان كولىكتەردى تەكسەرىپ جاتىر؟ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان اۋماعىنا اكەلىنگەن رەسەيلىك كولىكتەردىڭ 80 مىڭعا جۋىعى نە رەسەيدە, نە قازاقستاندا تىركەۋدە جوق.
«وزگە ەلدەن كولىك ساتىپ العان قازاقستاندىق ازامات ونى 10 تاۋلىك ىشىندە ءوز اتىنا تىركەۋگە قويۋعا مىندەتتى. الايدا كوبى بۇل تالاپتى ەلەمەيدى. رەسەيلىك تىركەۋدەگى 210 مىڭعا جۋىق كولىك قازاقستان تەرريتورياسىندا ءجۇر. 150 مىڭى – زاڭدى نەگىزدە, ءتيىستى سەنىمحاتى بار. 600 كولىك – رەسەي ءىىم كريمينالدى پوليتسياسى جىبەرگەن ءتىزىم بويىنشا ۇرلانعان كولىكتەر قاتارىندا. 200 كولىكتىڭ قايدا ەكەنىن انىقتادىق. سونىمەن قاتار 80 مىڭعا جۋىعى نە رەسەيدە, نە بىزدە تىركەلمەگەن. ول كولىكتەر قازاقستاندا تەحبايقاۋدان وتپەگەن. تەحنيكالىق جاعدايىنىڭ قانداي كۇيدە ەكەنىن دە ەشكىم بىلمەيدى. سوندىقتان قازىر پروفيلاكتيكالىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ەگەر كولىك قاجەتتى تىركەۋ پروتسەدۋراسىنان وتسە, ەشقانداي پروبلەما بولمايدى. ءبارىنىڭ قولىندا كولىكتى رەسەيدەن ساتىپ العانىن راستايتىن قۇجات بار. تەك حقكو-عا بارىپ, ءوز اتىنا راسىمدەۋ كەرەك. بىراق كوبى ءوز اتىنا قويعىسى كەلمەيدى» دەدى مينيستر.
كولىك قىمباتتاۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتكەن فاكتور – ۋتيل الىمىنىڭ قىمباتتاۋى. ول بىزدە 400 مىڭنان باستالىپ 6 ملن-عا دەيىن سوزىلادى.
ۋتيليزاتسيالىق تولەمدى ەسەپتەۋدە بازالىق مولشەرلەمە رەتىندە 50 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش قولدانىلادى, ونى كولىكتىڭ ءتۇرى مەن كاتەگورياسىنا بايلانىستى كوەففيتسيەنتكە كوبەيتەمىز. شىققان سومانى ماشينانى ەل اۋماعىندا باستاپقى تىركەۋگە قويماي تۇرىپ تولەۋ قاجەت. مىسالى, 2,5 ليترلىك موتورى بار Toyota Camry ءۇشىن 1 458 500 تەڭگە تالاپ ەتىلەدى. ال 3,5 ليترلىك قوزعالتقىشى بار Toyota Sienna اكەلسەڭىز, 3 354 550 تەڭگە جۇمسايسىز.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, دامىعان ەلدەردە ۋتيل الىمىنىڭ باعاسى ءارى كەتسە 100 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. وسىعان وراي الەۋمەتتىك جەلىدە #نەتۋتيلسبورۋ حەشتەگىمەن قارسىلىق پەتيتسياسى جاريالانىپ, وعان 30 مىڭنان استام ادام قول قويعان ەدى. الايدا كەيىن پەتيتسيا جاريالانعان سايت بۇعاتتالعان, تيىسىنشە قارسىلىق ۇسىنىسى قولداۋ تابۋدىڭ ءوزىن بىلاي قويعاندا, بيلىك تاراپىنان بۇعان ەش رەاكتسيا دا بولعان جوق.
«رەسەيلىك كولىك ساتىپ العان كەزدە ءۇش قۇجات الاسىز. ونىڭ ەكەۋى ماڭىزدى ەمەس. باستىسى – كولىكتىڭ تەحپاسپورتى. دە-فاكتو – بۇل قۇجات كىمنىڭ قولىندا بولسا, ماشينانىڭ يەسى دە سول بولادى. دە-يۋرە – كولىكتىڭ يەسى – سەرگەي يۆانوۆ. ساقتاندىرۋ باعاسى – 22 مىڭ تەڭگە. ارينە, ازاماتتار ارزان كولىك الىپ, سونىمەن جان باققىسى كەلەدى. الايدا بۇل كولىكتەردىڭ كوبى دەرلىك رەسەيدە تىركەۋدەن شىعارىلىپ تاستالعان. ەرتەڭ ول جول اپاتىنا سەبەپ بولسا, بىرەۋدىڭ مۇلكىن زاقىمداسا كىناسىن دالەلدەۋ قيىنعا سوعادى. سوندىقتان مەملەكەت پايىزى وتە ارزان اۆتونەسيە باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋى كەرەك» دەگەن ۇسىنىس ايتادى بەلگىلى اۆتوبلوگەر ولجاس وقاس.
ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەي ءنومىرىن تاققان كولىكتەر الۋ – وزىڭە ۇلكەن پروبلەما ارتىپ الۋمەن بىردەي.
«بۇل – تازا كريمينال. سحەما بىلاي جۇمىس ىستەيدى. كولىك جاپونيادا اۋكتسيوننان ساتىپ الىنادى. موتورى مەن اسپاسى شەشىلگەن سوڭ كەدەننەن رەسەيگە اۆتوبولشەك رەتىندە كىرگىزىلەدى. قايتا قۇراستىرىلعان سوڭ اۆتوبۋسپەن قازاقستانعا جىبەرىلەدى. جىلپوس جىگىتتەر رەسەيدىڭ اشىق بازاسىنان تۋرا وسىنداي كولىكتى تاۋىپ, وتىرىك تەحپاسپورت جاسايدى. ارتىنشا سول وتىرىك تەحپاسپورت نەگىزىندە ءنومىردىڭ دۋبليكاتىنا تاپسىرىس بەرەدى. قازاقستاندا كولىككە ورناتىلعان سوڭ ساتا بەرۋگە بولادى» دەيدى اۆتوبلوگەر ەگىز ءنومىرلى كولىكتەر تۇيتكىلىن قوزعاي وتىرىپ.
«تىم اسقىنىپ بارا جاتقان ماسەلەنى شەشۋدىڭ ەكى جولى بار: بيلىك زاڭنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قاتاڭ قاداعالاۋ كەرەك نەمەسە سول زاڭدى وزگەرتىپ رەسەيلىك كولىكپەن ەركىن, الاڭسىز جۇرۋگە مۇمكىندىك بەرۋى قاجەت» دەيدى بلوگەر.
ايتپاقشى, ەلوردادا حقكو ماڭىنا جينالىپ, تالاپ-ارىزدارىن ايتقان كولىك جۇرگىزۋشىلەرى قاجەت بولسا كۇن سايىن جينالۋعا دايىن ەكەندەرىن جەتكىزدى.