كۇز كەلىپ, جەردىڭ توڭى قالىڭداي باستاعاننان-اق بارلىق ءونىم جينالىپ ءبىتۋى ءتيىس. جاز بويى ەتكەن ەڭبەگى مەن توككەن تەرىنىڭ وتەمىن شارۋالار تۇسكەن ءونىمنىڭ پايداسىنان كۇتەتىنى انىق. ال ەندى سول جينالعان ونىمگە سۇرانىس بولسا جاقسى. بولماسا ءتىپتى قيىن. قاراشا ايىنىڭ قارا سۋىعى جەرگىلىكتى شارۋالارعا دا وڭاي ءتيىپ وتىرعان جوق.
ماسەلەن, جامبىل اۋدانىنىڭ باعباندارى قازىرگى كەزدە المالارىن جيناپ ۇلگەرە الماي جاتىر. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبارىن جيناپ-تەرىپ ۇلگەرمەسە, جۇزدەگەن توننا ءونىمنىڭ ۇسىككە ۇرىنىپ قالۋ قاۋپى بار. قىستىڭ قىر استىندا تۇرعانىن ەسكەرسەك, ماسەلە ءتىپتى كۇردەلەنە تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە, ءونىم جاقسى جينالعانمەن, سول ونىمگە دەگەن سۇرانىس از بولىپ وتىر.
جالپى, جامبىل اۋدانى – وبلىستاعى الما وسىرۋمەن اينالىساتىن بىردەن-ءبىر اۋدان. الما ءوندىرىسىن جولعا قويعان اۋداندا جىل سايىن جۇزدەگەن توننا ءونىم جينالادى. مۇنداعى بىرقاتار اۋىلدار باعباندىقپەن اينالىسىپ, سول ارقىلى تىرلىگىن تىكتەۋدە. مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءتيىستى قارجىلارىن دا الىپ, ءناسىبىن كاسىبىنەن تابۋدا. اۋدان ورتالىعى اسا اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى Altyn Alma اۋىلدىق كووپەراتيۆى بيىل 50 گەكتار جەرگە الما ەككەن. كووپەراتيۆ باسشىسى ۇلبالا ق ۇلىبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, ول بۇل شارۋامەن ءۇش جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. «الما باقتى تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن سۋارامىز. قوندىرعى ناسوس ۇلكەن ءۇش باسسەيندەگى سۋدى 27 مىڭ ءتۇپ الما اعاشىنا جەتكىزەدى. قازىر جيىن-تەرىننىڭ ناعىز قىزعان شاعى. مۇندا كۇندىك اقىعا 55 جۇمىسشى جۇمىلدىرىپ وتىرمىز. ءار ازاماتقا 5 مىڭ تەڭگەدەن تولەيمىز. ارنايى جۇك ارتاتىن 2 تەحنيكا القاپتا ءجۇر. بيىل 300 توننا الما جينايمىز دەگەن جوسپار بار. ساۋداعا پولشا مەملەكەتىنەن اكەلىنگەن المانىڭ چەمپيون, گولدەن, برەبەر, گالا سۇرىپتارىن شىعارامىز. بىراق ءونىمدى وتكەرۋ وڭايعا سوقپايدى. المانىڭ ءار كيلوسى 150 تەڭگەدەن كەم ەمەس», دەيدى ول. بۇگىنگى تاڭدا جيىن-تەرىن ناۋقانىنا جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا كىرىسىپ كەتكەن. الايدا شارۋالار كول-كوسىر ءونىمدى وتكىزەتىن جەر تاپپاي وتىر. شىعىن كوپ, سۇرانىس از بولىپ تۇر. تۇتىنۋشىلار ارزان باعامەن سۇرايدى. كاسىپكەرلەر قولدا بار ءونىمدى قويما جالداپ ساقتاۋعا ءماجبۇر بولۋدا. ال قالانىڭ قارا بازارلارىندا قىرعىز الماسىنىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ تۇر. جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا وزىمىزدەن گورى, وزگەنىڭ ءونىمىن پايدالانۋعا ق ۇلىقتى. قازىرگى كەزدە Altyn Alma كووپەراتيۆى ونىمدەرىنىڭ العاشقى لەگىن نۇر-سۇلتان قالاسىنا جىبەرىپتى. ال مۇندا سۇرانىس تومەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ارداگەرى امانالى قۇربانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋداندا اسا, اقب ۇلىم, اقباستاۋ اۋىلدارىنىڭ شارۋالارى الما باق سالىپ, مول ءونىم الىپ وتىر. دەگەنمەن اۋدان بويىنشا الما ءوسىرىپ وتىرعان وسى ءۇش اۋىلدىڭ عانا شارۋالارى ەمەس ەكەنى بەلگىلى. ماسەلەن, قۇمتيىن اۋىلىنداعى الما باقتىڭ جۇمىسىن 2017 جىلى 10 وتباسى بىرىگىپ باستاپتى. ولار مەملەكەتتىڭ «قارقىندى الماباق» جوباسى ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, 50 گەكتار جەرگە گوللانديالىق الما كوشەتتەرىن وتىرعىزعان. ءتورت جىلدان كەيىن ماۋەلى باق جەمىس بەرىپ وتىر. بۇل باقتا 1200 ءتۇپ الما اعاشى بار. بيىل شارۋالار ءار تۇپتەن 10 كيلودان استام جەمىس جيناۋدا. بىراق مۇنى دا جۇمىسشىلار ۋاقىتىندا جيناپ ۇلگەرە الماي كەلەدى. ءالى 150 تونناعا تارتا جينالماعان الما بار. مۇندا دا كۇنىنە 30-40 ادام جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ وزىندە جۇمىس كۇشى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. ء«بىز كوكتەم مەزگىلىنەن باستاپ جۇمىس ىستەيمىز. جۇمىستى ءشوپ شابۋدان باستايمىز. ءسويتىپ وسى جەردە الما جيناپ بىتكەنشە بولامىز. جۇمىسى جوق ادامدار كەلىپ, وسى جەردەن كۇندەلىكتى اقشاسىن الىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. اۋىلدان 20 ادام جۇمىس ىستەيدى. كۇنىنە ەكى-ءۇش توننا الما جينايمىز. اقىسىنا كۇندەلىكتى 4 مىڭ تەڭگە الامىز. سونىمەن قاتار 5-6 كيلو المامىزدى الا كەتەمىز», دەيدى ورنەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى كۇلزابيرا بايبەكوۆا.
بىراق الما باقتاردىڭ ەندىگى تاعدىرى كاسىپكەرلەردى الاڭداتۋدا. ء«بىز بيىل 300 توننا الما جيناساق, ول ءوزىن ءوزى اقتادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ال 1 مىڭ توننا ونىمگە جەتەتىن بولساق, العان ليزينگتىڭ دە اقشاسىن تولەۋگە شامامىز كەلەدى. ليزينگتى ءبىز جىلدىعىنا 6 پايىزبەن الىپ وتىرمىز», دەيدى ۇلبالا ق ۇلىبەكوۆا. اتالعان Altyn Alma كووپەراتيۆىنىڭ جىلدىق شىعىنى 40 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. ال المانىڭ ءار كيلوسى كۇزدىك كوتەرمە باعامەن 100-150 تەڭگەدەن ساتىلادى. ەگەر ءونىم كولەمى 1000 توننادان اسپاسا, شارۋالار شىعىننىڭ استىندا قالعالى تۇر. سونىمەن قاتار ينتەنسيۆتى باقتارعا جاڭا تەحنولوگيالار جەتىسپەيدى. سوندىقتان دا شارۋالار دايىن ءونىمدى وڭدەي الماي وتىرعانىن ايتادى. قازىر كاسىپ يەلەرى المالاردى ساقتايتىن قويما مەن ونى وڭدەيتىن تسەحقا ءزارۋ. شارۋالار ەندى وسى ماسەلەگە بايلانىستى مەملەكەتتەن قولداۋ بولسا دەيدى. ال جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى بۇل ماسەلەگە وراي ءوز جاۋابىن بەرىپ وتىر. «2019 جىلى بارلىق شارۋالار مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا سۋبسيديالار الدى. تالعا, تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە جانە الما باقتاردىڭ ۇستىڭگى جاپقىشىنا 70 ميلليوننىڭ كولەمىندە اقشا بەرىلدى. باسىندا قۇرىلعان كەزدە ۇسىنىس رەتىندە الما شىرىنى تسەحىن اشۋ جوسپارلانعان. قۇرىلتايشىلارىنا ءبىز حابارلاما رەتىندە ايتتىق. جالپى, جامبىل اۋدانىندا 616 گەكتار الما باعى بار. ونىڭ 237 گەكتارى – ينتەنسيۆتى الما باق. ماماندار وسى قارقىندى الما باقتاردىڭ سوڭعى كەزدەرى جەمىستى مول بەرىپ, تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىرعاندىعىن ايتادى», دەيدى جامبىل اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سامات جاراسباەۆ.
جامبىلدىق باعبانداردىڭ بۇل ماسەلەسى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. شىعىن كوپ, سۇرانىس جوق بولعان جەردە كاسىپتىڭ دە ورگە باسپاسى انىق.
جامبىل وبلىسى