بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ينۆەستورلار تارتۋ, تەحنولوگيالار مەن جاڭا ازىرلەمەلەردىڭ ترانسفەرتىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى تاپسىرماعا وراي, جۋىردا جيتس-پەن, تۋبەركۋلەزبەن جانە بەزگەكپەن كۇرەسۋگە ارنالعان جاھاندىق قوردىڭ قارجىلىق كومەگى ارقىلى جيتس وڭىرلىك ورتالىقتارىنىڭ 15 زەرتحاناسى وڭتۇستىككورەيالىق BioneerCorporation كومپانياسىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان پتر جابدىعىنا يە بولدى. بۇل قانداي جابدىق جانە ونىڭ پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قالاي سەپتەسەتىنى جونىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قازاق دەرماتولوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسىلحان ابىشەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– اسىلحان تورەحان ۇلى, ايتۆ جۇقتىرعان ادام بۇل كەسەلدەن قۇلان-تازا ايىقپايتىنىن بىلەدى, الايدا كەلەشەكتە ونى تولىعىمەن جويۋ مۇمكىن بە؟
– قازاقستاندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ ەپيدەمياسى بۇگىنگى تاڭدا شوعىرلانعان ساتىدا تۇر جانە ەلىمىزدە اۋرۋدىڭ تارالۋىن شىن مانىندە توقتاتۋعا ناقتى مۇمكىندىك بار. بۇل ءۇشىن دارىگەرلەردىڭ قولىندا ەكى ءتيىمدى قۇرال بار. ءبىرىنشىسى – انتيرەتروۆيرۋستىق پرەپاراتتار, ولار ورگانيزمدەگى ۆيرۋستىڭ كوبەيۋىن تولىعىمەن باسادى (بىراق ودان قۇتىلمايدى). ەكىنشىسى – زەرتحانالىق دياگنوستيكا, بۇل ايتۆ ينفەكتسياسىن ۋاقتىلى انىقتاپ قانا قويماي, قولدانىلاتىن ەمدەۋ سىزبالارى ۆيرۋستىڭ بەلسەندىلىگىن ءتيىمدى تۇردە تەجەيتىنىنە كوز جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, ەلىمىز ەپيدەميانى توقتاتۋعا كەپىلدىك بەرەتىن ءۇش ماڭىزدى قادامدى ورىنداۋى كەرەك. ءبىرىنشى قادام – ەلدە تۇراتىن, ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ ء(اوا) كەم دەگەندە 95 پايىزىن انىقتاۋ قاجەت. ەكىنشىسى – ءاوا-دىڭ كەم دەگەندە 95 پايىزىنا انتيرەتروۆيرۋستىق پرەپاراتتار بەرۋ. ءدارى-دارمەكتەردى دۇرىس قابىلداعان ناۋقاس ءوز دەنساۋلىعىن قورعاپ, ساقتاپ, باسقالارعا قاۋىپتى جۇقپالى ادام بولۋدى توقتاتادى جانە اۋرۋدىڭ تارالۋىن تەجەيدى.
وكىنىشكە قاراي, پاتسيەنتتەردىڭ ەمدەۋ كەستەسىن ساقتامايتىندىقتان نەمەسە ۆيرۋستىڭ مۋتاتسياسىنىڭ ناتيجەسىندە ءدارى-دارمەكتەردىڭ تيىمدىلىگى ايتارلىقتاي تومەندەۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءۇشىنشى قادامدى ورىنداۋ ماڭىزدى – انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيانى قابىلداعان پاتسيەنتتەردىڭ 95 پايىزىندا ۆيرۋستىڭ بەلسەندىلىگى تولىعىمەن باسىلعانىنا كوز جەتكىزۋ. بۇل ءۇشىن دارىگەرلەر پاتسيەنتتەرىن ساندىق پتر اناليزىمەن ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرۋى كەرەك جانە ولاردىڭ قانىنداعى ۆيرۋستىق بولشەكتەردىڭ سانى انىقتالمايتىن دەڭگەيدە قالاتىنىنا كوز جەتكىزۋى كەرەك.
– بۇل ءۇشىن, ارينە, دياگنوستيكالىق جابدىق قاجەت. جاقىندا ايماقتىق جيتس ورتالىقتارىندا ونىڭ ەڭ وزىق ءتۇرى پايدا بولدى. ول قانداي جابدىق؟
–جيتس-پەن, تۋبەركۋلەزبەن جانە بەزگەكپەن كۇرەسۋگە ارنالعان جاھاندىق قوردىڭ قارجىلىق كومەگىنىڭ ارقاسىندا ءبىز وڭتۇستىككورەيالىق BioneerCorporation كومپانياسىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان پتر جابدىعىنا يە بولدىق. بۇل جابدىق دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ زاماناۋي كلينيكالىق ستاندارتتارىن ساقتاي وتىرىپ, پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىعىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاڭدا ناۋقاستارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
ەگەر بۇرىن «100 مل/كوشىرمەدەن كەم» نەمەسە ءتىپتى «500 مل/كوشىرمەدەن كەم» دەگەن سياقتى تولىق انىقتالماعان ناتيجەنى الىپ جۇرگەن پاتسيەنتتەر قولدانىلاتىن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ۆيرۋستىق بەلسەندىلىگىن تولىق باسەڭدەتەتىنىنە سەنىمدى بولا الماسا, ەندى «ايتۆ رنق انىقتالمادى» دەگەن ناتيجەنى العاننان كەيىن ولار ءوز دەنساۋلىعى مەن جاقىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن الاڭداماي, تىنىش ءومىر ءسۇرۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا زەرتحانالاردى ۇنەمى جاڭعىرتىپ وتىرامىز. ءداستۇرلى يممۋنوفەرمەنتتى تالداۋعا (يفت) ارنالعان جارتىلاي اۆتوماتتى جابدىقتىڭ ورنىنا جيتس ورتالىقتارىنا الەمگە ايگىلى وندىرۋشىلەر – OrthoClinicalDiagnostics, AbbottLaboratories, Siemens جانە Roche زاماناۋي, تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان يحلت جابدىعى (يممۋنوحەميليۋمينيستسەنتتىك تالداۋ) كەلەدى.
روبوتتاندىرىلعان ستانسالاردى پايدالانۋ قاتە ناتيجەلەردىڭ پايدا بولۋ قاۋپىن ازايتىپ قانا قويماي, زەرتحانالارعا حالىقتىڭ ايتۆ ينفەكتسياسىنا تەستىلەۋگە دەگەن ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىن جەڭۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار زەرتحانالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردى پراكتيكاعا ەنگىزۋ ارقىلى تالداۋلاردىڭ ناتيجەلەرى زەرتحاناشى دارىگەردىڭ تەكسەرۋىنەن كەيىن دەرەۋ كليەنتتەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە – ەمحانالارعا, پەرزەنتحانالارعا, جيتس ورتالىقتارىنا تەكسەرۋ ءۇشىن كۇن سايىن قان جىبەرەتىن جەكە مەديتسينالىق ۇيىمدارعا جىبەرىلەدى.
– وسىلاي ايماقتىق جيتس ورتالىقتارى زەرتحانالارىنىڭ تەحنولوگيالىق پاركىن جاڭعىرتۋ زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنىڭ ابسوليۋتتىك سەنىمدىلىگىنە كەپىلدىك بەرە الا ما؟
– بۇل ءۇشىن ءىس-شارالاردىڭ تۇتاس كەشەنىن قابىلداۋ قاجەت. مىسالى, زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىن تۇراقتى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ جانە ساپانى سىرتقى باعالاۋ باعدارلامالارىنا (سسب) قاتىسا وتىرىپ, ءوز ناتيجەلەرىن تاۋەلسىز ساراپتامالىق زەرتحانالارمەن جۇيەلى تۇردە سالىستىرىپ وتىرۋ كەرەك.
بۇگىندە جيتس ورتالىقتارىنىڭ بارلىق زەرتحاناسى مىندەتتى تۇردە كۇندەلىكتى ىشكى ساپانى باقىلاۋدى ورىندايدى جانە ءارتۇرلى حالىقارالىق سسب باعدارلامالارىنا قاتىسادى, سونداي-اق ولار ورىندايتىن يفت, يحلت جانە پتر زەرتتەۋلەرىنە سايكەستىك سەرتيفيكاتتارىنا يە.
قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ قيسىندى جالعاسى جيتس ورتالىقتارى زەرتحانالارىنىڭ ISO 15 189 حالىقارالىق ستاندارتى بويىنشا اككرەديتتەۋ تۋرالى سەرتيفيكاتتار الۋى. بۇگىنگى تاڭدا 5 زەرتحانانىڭ وسىنداي سەرتيفيكاتى بار, قالعانى اككرەديتتەۋگە بەلسەندى دايىندىق جۇرگىزىپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالى,
«Egemen Qazaqstan»