جامبىل – ۇلت رۋحانياتىنىڭ ايناسى

جيىن باسىندا جاڭا جيناقتىڭ ادەبي-رۋحاني ماڭىزىنا توقتالعان مەملەكەتتىك حاتشى: « ۇلى جىراۋدىڭ سو­ڭىندا قالعان سوقتالى شىعارمالارىن ۇلت­تىڭ يگىلىگىنە جاراتىپ, كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلاعاتتى پارىز, اسىل امانات. مە­رەي­تويلىق جىلى اقىن شىعارمالارىن ناسيحاتتاپ, حالىققا جەتكىزۋدە رەسپۋب­ليكا كولەمىندە كوپ­تە­گەن مادەني ءىس-شارالار جۇزەگە اسى­رىل­ۋ­دا. سولاردىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك كو­ميس­سيا قابىلداعان شەشىمنىڭ اياسىندا جارىق كورگەن وسى كوپتومدىقتار دەر ەدىم», دەدى.

10 تومدىققا جامبىل جاباەۆتىڭ وتكەن عاسىردىڭ باسىنان باستاپ دۇنيە سالعانعا دەيىنگى ولەڭدەرى مەن ايتىستارى, جىرلارى توپتاستىرىلدى. سونداي-اق اقىن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى عالىمداردىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرى, كور­نەكتى اقىن-جازۋشىلاردىڭ ەستە­لىكتەرى ەنگەن. ايتا كەتەيىك, ون تومدىقتى قۇراس­تىرعان – جامبىلتانۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى. 

«بۇل جيناق جامبىلتانۋعا قوسىل­عان ۇلكەن ۇلەس, حالقىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىن مولايتقان ىرگەلى ەڭ­بەك دەپ ەسەپتەيمىز. جىر الىبى جامبىل­دىڭ بۇكىل مۇراسى, ونىڭ ءومىرى مەن شىعار­ماشىلىعى تۋرالى ەستەلىكتەر مەن عىلىمي زەرتتەۋلەر, جامبىل بيبليوگرافياسى تۇڭعىش رەت تولىمدى باسىلىم رەتىندە جارىققا شىقتى», دەگەن قىرىمبەك كوشەرباەۆ تۋىندىنىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسىلعان ولجا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن 30 مىڭ دانامەن شىققان بۇل جيناق رەسپۋبليكانىڭ كىتاپحانالارىنا تاراتىلادى. بۇل تۋرالى ايتقان مادەنيەت جانە سپورت ءمي­نيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا اقىن مەرەي­تويى قارساڭىنداعى جوبالاردى اتاپ ءوتتى.

«بيىل مامىر ايىندا بەلارۋس, ازەربايجان ەلدەرىندە «جامبىل» كوركەم ءفيلمىنىڭ كورسەتىلىمى ءوتتى. ماۋسىم ايىندا كانادادا «جامبىل تويى – جىر تويى» اتتى دەرەكتى فيلم كور­سەتىلدى. سونداي-اق ەلىمىزدە جامبىل جىلى جاريالانۋىنا بايلانىستى حا­لىق­ارالىق قازاق-قىرعىز ايتىسى ءوتىپ, ەل اتىنان قاتىسقان 8 اقىننىڭ ىشىن­دە ايبەك قاليەۆ باس جۇلدەگە يە بول­دى», دەگەن مينيستر اقىننىڭ تاڭدا­مالى شىعارمالارى قىرعىز تىلىنە اۋدارىل­عانىن, اقىن شىعارماشىلىعىن عىلىمي زەرتتەۋ باعىتىندا «جىر الىبى» جانە «اقىن جامبىل جاباەۆتىڭ شىعارماشىلىعى تاريح ايناسىندا» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلىپ, «جامبىلعا جا­ڭا­شا كوزقاراس» اتتى ماقالالار جيناعى شىعارىلعانىن ايتتى. 

جامبىلدى زەرتتەگەن عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مىرزاتاي جولداسبەكوۆ اقىننىڭ الەمدىك ارەناداعى ورنىنا توقتالدى. «تەلەگەي-تەڭىز جامبىلدىڭ جىرلاعان ەپوستارى مەن داستاندارىن قوساتىن بولساق, جۇزدەن اسا تومعا جۇك بولۋى مۇمكىن. سونشاما ەڭبەكتى ىقشامداپ, 10 تومدىققا جيناقتاپ, 30 مىڭ دانامەن باسىپ شىعارۋ – ۇلكەن ەڭبەك. اسىرەسە, قازىرگىدەي كىتاپ تارالىمىنىڭ ازايعان ۋاقىتىندا وسىنشا تيراجبەن شىققانىنا ەرەكشە قۋانىپ وتىرمىز. جامبىلدى زەرتتەگەن سايىن تەرەڭىنە باتا بەرەسىڭ. ول تابيعاتىنان جەتىم-جەسىردىڭ, كوپتىڭ, جوقتىڭ ءسوزىن سويلەگەن ادام. جامبىلعا باعا بەرگەن ادامدار كوپ, بىراق سونىڭ ىشىندە ەرەكشە ەكى اسىلدى اتاۋىمىز كەرەك. ونىڭ ءبىرى – عابيت مۇسىرەپوۆ. 1972 جىلى جامبىلدىڭ 125 جىلدىعىندا ول «فەنومەن – فەنيكس» دەگەن ماقالا جازدى. ودان كەيىن ەرەكشە باعا بەرگەن – مۇحتار اۋەزوۆ», دەدى عالىم.

سونداي-اق جامبىلدىڭ ۇلت تاريحىن­داعى اتقارعان ەڭبەكتەرىنە توقتالعان ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى, ۇعا اكادەميگى ەرلان سىدىقوۆ اقىن مۇرالارىن بۇگىنگى قوعامدا قولدانۋدىڭ جولدارىنا توقتالدى. «جامبىل جاي اقىن ەمەس, ەلدىڭ گەنەتيكالىق كودىن جاڭعىرتقان, تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسىمى مەن ەرلىگىن, تاريحي وقيعالاردىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن قالپىنا كەلتىرگەن ەپيك اقىن. ونىڭ شىعارماشىلىعى ۇلى دالانىڭ سان عاسىرلىق شەجىرەسى مەن تراگەدياسىن سيپاتتايدى. اقىننىڭ بيىلعى مەرەيتويىنا كەلسەك, ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقانداي, ۇلىلىقتىڭ تويى ۇلت الدىنداعى ۇلى مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋدىڭ جولىن ىزدەۋگە ۇمتىلدىرۋعا ءتيىس. وسى ورايدا ءبىلىم سالاسىنداعى وقۋ باعدارلامالارىنا جامبىل شىعارمالارىن ەنگىزۋدىڭ ساباقتاسقان جۇيەسىن جاساۋدى ۇسىنامىن. ودان كەيىن جىر الىبىنىڭ مۇراسىن تەك ادەبيەتتانۋدىڭ نىسانى قىلماي, الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىم سالا­سى­نىڭ ورتاق نىسانىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك», دەدى ول.

جامبىل شىعارماشىلىعىن تۇركى حالىقتارى اراسىندا ناسيحاتتاۋدا حالىق­ارالىق تۇركى اكادەمياسى بىر­قاتار جوبالار اتقارۋدا. وسى ورايدا ءسوز العان تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزي­دەنتى دارحان قىدىرالى اقىن شى­عار­ماشى­لىعىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن اتاپ ايتتى.

«كەشە عانا مەملەكەت باسشىسى «ۇلت­تىق رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلا­ماسىن ۇلتتىق جوبا رەتىندە بەكىتتى. جامبىل سول ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ وزەگى –ۇلتتىق كودتى بۇگىنگە جەتكىزۋشى, كۇل­لى تۇركى الەمىنە ورتاق تۇلعا. ول ەستە جوق ىقىلىم زاماننان بەرى سوناۋ يوللىعتەگىن, تونىكوكتەن باستاۋ الا­تىن ءداستۇردىڭ سارىن-سارقىتى, ەلدىك­تى, ەرلىكتى جىرلاعان ابىز جىراۋ. حالىق­ارالىق تۇركى اكادەمياسى دا پرەزي­دەنت جارلىعىنان كەيىن وسى جىلدى – جامبىل جىلى دەپ جاريالادى. قىرعىزستاندا جامبىلعا ارناپ ەڭ ۇلكەن ايتىس وتكىزدىك, شىعارمالارىن قىرعىز تىلىندە شىعاردىق», دەدى.  

ايتا كەتەيىك, جيناق قۇراستىرۋشىسى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جامبىلدىڭ العاشقى حاتقا تۇسكەن شىعارمالارىنان باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى ءۇش تىلدە 4 تومدىق بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشى دايىندالعان. ون تومدىققا قازاقشاسى بەرىلىپ وتىر. بۇدان بولەك الماتى وبلىسى اكىمدىگى مەن جازۋشىلار وداعىنىڭ بىرلەسكەن «جامبىل الەمى» اتتى 30 تومدىق جوباسى دايىندالىپ بولعان. ول وسى ايدىڭ سوڭىندا جارىق كورمەك.