الاشتىڭ اياۋلى پەرزەنتى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تۇرعان مۋزەي-ءۇيى ءالى كۇنگە مەملەكەت قاراماعىنا وتپەگەنى, تۇراقتى قارجىلاندىرۋ كوزى بولماعاسىن تاريحي نىساننىڭ جاعدايى مۇشكىل ەكەندىگى بۇعان دەيىن سان مارتە ايتىلىپ-جازىلعان بولاتىن. تۇعىرلى تۇلعانىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جۇرتشىلىقتى الاڭداتقان جايدىڭ ءتۇيىنى تارقاپ, مۋزەي قالا قامقورلىعىنا ءوتتى.
1988 جىلى احاڭ ەسىمى اقتالعاننان كەيىن الماتىدا قايراتكەر تۇرعان ۇيلەر ىزدەستىرىلە باستادى. سول تۇستا بۇل ورىنداردى شولپان احمەتقىزى, گۇلنار مىرجاقىپقىزى, دانابيكە قارالدينالار انىقتاپ بەرگەن. احمەت بايتۇرسىن ۇلى تۇردى دەگەن ءۇش ءۇي تابىلعانىمەن, ونىڭ ەكەۋىنىڭ ورنىنا جاڭا قۇرىلىس نىساندارى سالىنىپ كەتكەن. ال بۇل ۇيدە احمەت بايتۇرسىن ۇلى 1934-1937 جىلدار ارالىعىندا قىزى شولپاننىڭ قولىندا تۇرعان. احاڭنىڭ كوزىندەي بولعان جادىگەر قايراتكەردىڭ ءوز اتىمەن اتالاتىن كوشەدە ورنالاسقان.
اقجولتاي جاڭالىقتى قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ حابارلاپ, مۇراجاي-ءۇيدى قوعامدىق قوردان كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرۋ تۋرالى قاۋلىنى مۋزەيگە تابىستادى.
«احمەت بايتۇرسىن ۇلى مۋزەي-ءۇيىنىڭ كەشەگە دەيىن شەشىلمەگەن ماسەلەلەرى كوپ بولدى. 1995 جىلى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قوعامدىق قوردىڭ قاراماعىنا بەرىلگەن مۇراجايدىڭ عىلىمي-مادەني دامۋىندا كوپ مۇمكىنشىلىكتەر بولماعانىن جاسىرا المايمىز. قوعامدىق قوردىڭ نىساندى ۇستاپ وتىراتىنداي قاۋقارى جوق ەدى. سول سەبەپتى دە قايراتكەردىڭ ۇلت ءۇشىن جاساعان قىزمەتتەرىن نەگىز ەتە وتىرىپ, ارىمەن قىزمەت ەتكەن تۇلعانىڭ مەملەكەتتىك قايراتكەر ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل كىسىنىڭ ارتىندا قالعان تاعىلىم مەكتەبى جەكەمەنشىككە بەرىلۋى ورەسكەل قاتە ەدى. وسى قاتەنى تۇزەۋ ءۇشىن 2002 جىلدان بەرى باق-بەتىندە ماسەلە كوتەرىلىپ كەلدى. احاڭ مۇراسىنا الاڭداعان زيالى قاۋىم دا بۇل جايعا ءۇن قوستى. ارادا 19 جىل وتكەننەن كەيىن تالاپ ەسكەرىلىپ, سول قاۋلى قولىمىزعا ءتيىپ وتىر», دەيدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مۇراجاي-ءۇيىنىڭ ديرەكتورى رايحان يماحانبەت.
كەلەر جىلى كورنەكتى اعارتۋشىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولادى. مەرەيتويعا دايىندىق بارىسىندا قوعام قايراتكەرى تۇرعان مۇراجاي-ءۇيدىڭ ايرىقشا قامقورلىققا الىنعانى قۋانىشتى جايت. حح عاسىردىڭ باسىندا سالىنعان مۇراجاي عيماراتى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. عيماراتتىڭ جالپى اۋدانى – 160 ش. م. مۇراجاي 1993 جىلى قۇرىلدى جانە 1998 جىلى رەسمي تۇردە اشىلدى. مۇندا ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى 500-گە جۋىق قۇندى ماتەريال ساقتالعان.