قازىرگى تاڭدا ۇلكەن قالالاردا, ودان قالدى حالىق جيىرەك قونىستانعان كەنتتەردە «بەشبارماق» نەمەسە «بەسبارماق» دەيتىن اتاۋعا يە اسحانا, ءدامحانا, مەيرامحانالار بارشىلىق. ءتىپتى دۇكەن سورەلەرىندە سامساپ تۇرعان «بەسمارماچنايا» اتتى كەسپەلەر مەن ۇن جايمالارىنا كوزىمىز ۇيرەنگەلى قاشان. قىزىق بولعاندا بۇل تەرميندى شەتەلدىكتەر, ودان قالدى تاريحي ساناسى ب ۇلىڭعىرلانعان ءوز اعايىندارىمىز ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندە قابىلدايدى. بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا تاشكەنت شاھارىنا جولىمىز ءتۇستى. قالا ورتالىعىنداعى ۇلكەن اسحانادان اس ىشۋگە باردىق. ءمازىردىڭ ءدال باسىندا «قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامى» دەگەن تيتۋل تاعىنىپ باياعى «بەشبارماق» بەدىرەيىپ تۇر.
بايىرعى سالت-داستۇرىمىزدەن حابارى بار ءار قازاق بىلەدى. «بەشبارماق» ءسوزى شىندىعىن ايتقاندا, وتكەن عاسىرلاردا وتارلاۋشىلار تاراپىنان جۇرتىمىزدى كەمسىتۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن جاعىمسىز اتاۋ. عىلىمي ەڭبەكتەردە بۇل تەرمين: ء«XىX عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە قازاقتان شىققان ءتىلماشتار, ناقتىراق ايتقاندا تۇزەمدىك ەليتا تاراپىنان بەس ساۋساعىمەن ەت جەيتىن قازاقتىڭ تۇرمىستىق مادەنيەتىن مانسۇقتاۋ ماقساتىندا ەنگىزىلگەن ۇعىم» دەپتى. راسىندا سولاي. وسى ورايدا, قازان توڭكەرىسىنىڭ كوسەمى لەنيننىڭ: «ورىستانعان بۇراتانالار شىنايى ورىستىق كوڭىل كۇي ماسەلەسىندە ارقاشان شەكتەن شىعىپ كەتەدى», دەگەن ءسوزى جوعارىداعى شىندىققا كەپىل بولاتىن سىڭايلى.
قاراپايىم لوگيكاعا سالىپ ويلانىپ كورسەڭىز, قازاق «بارماق» دەپ اياقتىڭ ساۋساقتارىن ايتادى. سوندا دەيمىز دا, قازاق ەتتى اياعىمەن جەگەن بە؟! قولمەن ەت جەۋدى مەڭزەسە نەگە «بەسساۋساق» دەپ اتاماعان؟ بۇل جەردە ءسوز جوق كەمسىتۋ جاتىر. الەمدىك وتارلاۋ تاريحىن ۇزاق جىل زەرتتەگەن امەريكالىق عالىم ەۆا تومسوننىڭ: «ساياسي جۇيە وزگەرسە دە, وتارشىلدىق زاردابى بودان حالىقتىڭ مادەني-تۇرمىستىق گيبريديزمىنەن بايقالىپ تۇرادى, اسىرەسە بۇل سوزدىك اتاۋلاردا كوپ كەزدەسەدى» دەگەنى سياقتى.
وسى ورايدا, ەسكە تۇسەدى, 2000 جىلى ايتىسكەر اقىن قونىسباي ءابىل استانا قالاسى اكىمدىگى جانىنان قۇرىلعان ءتىل سەكتورىنا باسشى بولىپ كەلدى. ەلوردا جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان تۇس. ءاربىر اشىلىپ جاتقان بيزنەس مەكەمەلەرىنە (مەيرامحانا, دۇكەن, شاشتاراز, ءدامحانا ت.ب.) ات قويۋ ءۇشىن كاسىپكەر اۋەلى ءتىل سەكتورىمەن كەلىسەتىن ءتارتىپ بولدى. وسى ۇستانىم بويىنشا قونەكەڭ مەيرامحانا اشىپ, وعان «بەشبارماق» دەپ ات بەرگەن كاسىپكەر ۇسىنىسىن بەكىتپەي تاستايدى. اقىرى سوتتاسۋعا دەيىن باردى. وسى سوت ۇستىندە مارقۇم اقسەلەۋ سەيدىمبەك: «بەشبارماق» دەگەن قازاقتى كەمسىتىپ, قورلاپ ايتىلعان ءسوز. بۇل «كالبيت» دەگەن ءسوزدىڭ ەكىنشى بالاماسى. ورىس وتارشىلارى ءبىزدى مادەنيەتسىز, قالاي تاماق جەۋدى بىلمەيدى, كورسوقىر, نادان دەپ, ەتتى قولمەن جەگەنىمىز ءۇشىن وسىلاي كەلەكەلەپ اتاعان. مۇنداي وتارشىلار ەنگىزگەن يتارشى ءسوز استانانىڭ تورىندە تۇرعانى قۇلدىقتىڭ ايقىن بەلگىسى» دەگەن ەدى.
وسى كۇنى باسقاسىن ايتپاعاندا, جولاي كەزدەسكەن اعايىن-دوس نەمەسە تانىستار «ۇيگە ءجۇرىڭىز, بەشبارماق اسىپ بەرەيىن» دەپ قيىلادى. بۇل – قاتە. ايتىسكەر اقىن بالعىنبەك يماشەۆ ايتقانداي: «اتاڭنىڭ باسى بەشبارماق, ەت اسۋ دەيدى قازاقتا...». حالقىمىز ۇلتتىق اسىن ەشقاشان «بەشبارماق» دەپ اتاماعان. بۇل ءسوزدى قازاقتىڭ ەجەلگى جىر-داستان, اۋىز ادەبيەتى, فولكلورىن ءجۇز رەت اقتارساڭىز دا تاپپايسىز.
جۋىقتا قوعام بەلسەندىسى مەكەش ءتالىپ دەگەن اعامىز, ەت اسۋدىڭ قازاق تۇرمىسىنداعى ماڭىزى جايلى تالداپتى: «ياعني كەلگەن جولاۋشى اسىعىس بولسا, وعان جەڭىل-جەلپى ەت اسقان. ونى «تۇستىك» دەيدى. قوناق اسىعىس بولماسا, ارنايى كادەلى جىلىك قوسىپ, ەت اسقان. مۇنى «سىباعا» دەيدى. ال قونا-تۇنەۋ ءۇشىن كەلگەن قوناققا ادەيى قوي سويىپ, باس تارتاتىن سالت تا بار. ونى «قوناقاسى» دەپ اتاعان» دەپتى.
الايدا وسىنداي جاقسى سالتىمىز, ەتتى قادىرلەگەن ءداستۇرىمىز بولا تۇرا, قازىرگى ۇرپاق ەت قادىرىن باعالاماي, «بەشبارماق» دەپ اتاپ جۇرگەنىنە تاڭعالاسىڭ ءارى قىنجىلاسىڭ. قىنجىلماسقا لاجىڭ جوق. قاسيەتتى, كادەلى, سىباعالى استىڭ اتالۋى جاعىنان اجارسىز, دىبىستالۋى جاعىنان قۇلاققا جاعىمسىز تۇرپىدەي تيەتىن, «بەشبارماق» اتاۋىن قولدانۋ ارقىلى, ءتىلىمىزدى, سالتىمىزدى, اسىمىزدى ءوزىمىز مازاق ەتىپ جۇرگەنىمىز نە سۇمدىق! ونىمەن قويماي سول جۇتاعان ءسوزدى اسىرەلەپ, تاۋداي عىپ, مانەرلەپ, اۋىز تولتىرا ايتاتىنىمىزعا جول بولسىن! حالقىمىزدىڭ قادىرلى اسى, جولاۋشىنىڭ كادەلى قوناقاسى, سىيلى ادامنىڭ سىندارلى سىباعاسى ەتىمىزدى قايداعى ءبىر جات ءسوز, جارامساق اتاۋ «بەشبارماق» دەگەنىمىز جاراسپايدى اعايىن!