قازاقستان رەجيسسەرلەرىن نە قىزىقتىرادى؟

بيىلعى اشىق قورعاۋعا «قازاق­فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ 42 جوباسى جىبەرىلدى. كينوجوبالارعا قارجى ءبولۋ بويىنشا شەشىم قابىلدايتىن ارنايى ساراپتاما كەڭەسى قۇرىلىپ, كينو ءون­دىرىسى سالاسىنداعى جەتەكشى ماماندار مەن پروديۋسەرلەردەن, رەجيسسەرلەر مەن كينوتانۋشىلاردان تۇراتىن كەڭەس ماقساتى ءار جوبانى مۇقيات تالداپ, ماڭىزدىلىعىنا وراي تۇجىرىم جاساۋعا باعىتتالعان ەدى. مەملەكەت قارجىسىن باقىلاپ, باسەكەگە قابىلەتتى كينوونىم تۋدىرۋ ماقساتىندا وتاندىق كينونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن بۇل قادام قوعامنان دا قىزۋ قولداۋ تاپقانى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى كينوستۋدياسىنىڭ قالاي دا­مىپ جاتقانىن, الداعى جىلى قان­داي فيلمدەر ۇسىناتىنىن جانە ول كينوتۋىندىلاردىڭ قانداي تا­قى­رىپتى قوزعاپ, قاي باعىتتا تۇسى­رى­لەتىنىن باقىلاپ وتىرۋ وسى سا­راپ­تاما كەڭەسىنىڭ مىندەتى بولىپ بەكى­تىلگەن-ءدى. قۇرىلعالى بەرى قۇرامى ءجيى جاڭارتىلىپ جاتاتىن ساراپتا­ما كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ ءبىراۋىزدان: «ەگەر ءبىز ۇلتتىق كينونى قولداۋ تۋ­را­لى ايتاتىن بولساق, ەڭ الدىمەن, ۇلت­تىق كينوستۋدياعا ەرەكشە نازار اۋدا­رۋىمىز كەرەك», دەگەنى دە ەسىمىزدە.

مىنە, ەكى كۇن بويى وتكەن اشىق قور­عاۋدىڭ العاشقى ناتيجەسى بويىن­شا «قازاقفيلمنىڭ» قورجىنىنا كە­لىپ تۇسكەن شىعارماشىلىق تۋىن­دىلار تۋرالى از-كەم قورىتىندى جا­ساۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ جولداۋىن نە­گىزگە العان كينو­ستۋديا بۇل جولى ءوزىن سان ءتۇرلى جانر­دا سىناپ كورۋدەن جا­­لىق­پاي­تىن جاس رەجيسسەرلەرگە سەنىم ارت­تى. جاڭاشىلدىقتى باستى با­عىت ەتىپ ۇستاناتىن جاس تولقىن رەجيس­سەر­لەردىڭ شىعارماشىلىعىندا پوستاپو­كاليپ­تيكالىق كيبەرپانك­تەر­دەن باستاپ پسيحولوگيالىق تريللەر­لەرگە دەيىنگى ارالىقتاعى جانرلار تۇتاس قامتىلعان. جانر, ستيل جانە وقي­عا­لاردىڭ الۋان تۇرلىلىگى ساراپ­تاما كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىن ءتانتى ەتتى.

الداعى ۋاقىتتا ءوزىن كينوپرو­ديۋسەر رەتىندە سىناپ كورۋگە بەل بۋعان تانىمال اكتريسا اسەل ساعاتوۆا بىر­دەن ەكى بىردەي قىزىقتى جوباسىن تانىستىردى. ءبىرىنشىسى – فەنتە­زي ستي­لىندەگى كيبەرپانك, ول رەفەرەنس رەتىندە Marvel ستۋدياسىنىڭ «دجەس­­سيكا دجونس» اتتى تانىمال سە­ريالىن العان. بۇل جوبا ءساتتى جۇ­زەگە اسى­رىلاتىن بولسا, وتاندىق كي­نو­دا العاشقى سۋپەرقاھارمان ايەل بەي­نەسى پايدا بولماق. جوبا اۆ­تور­­لارى فيلم رەجيسسەرى رەتىندە جاس­­ۇلان پوشانوۆتى لايىق كورىپ وتىر. ەكىنشىسى, «ەلەس قالا» تۋرالى ميس­تيكالىق تريللەر. پروديۋسەر ءفيلم­دى ارقالىق قالاسىندا ءتۇسىرۋدى ۇسى­نادى. ءا.ساعاتوۆانىڭ ايتۋىنشا, تۇر­عىندارىنىڭ دەنى باسقا ايماقتار­عا قونىس اۋدارىپ, ەسىك-تەرەزەلەرى ۇڭى­رەيىپ, جارتىلاي قاڭىراپ بوس قالعان قالا مۇنداي جوبانى ءتۇسىرۋ ءۇشىن اسا قولايلى.

ىلگەرىدە «تۇلعالىق ءوسۋ ترەنين­گى» اتتى ءساتتى تۇسىرىلگەن تۋىندىسى­مەن تا­نىمالدىلىققا قول جەتكىزگەن رەجيس­سەر فارحات شاريپوۆ بۇل جولى «دەتي ۆوينى» دەگەن جاڭا جوباسىنىڭ تيزەرىن ۇسىندى. بولاشاقتا تۇسىرىلە­تىن فيلم اۋقىمدىلىعىمەن جانە جان-جاقتى دايىندىعىمەن ساراپتاما مۇشەلەرىنە جاقسى اسەرىن قالدىردى. سونداي-اق اسكەري دراما جانرىن­دا كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتى­رى, ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆ تۋرالى «شتۋرموۆيك 13» كارتيناسىنىڭ جوباسى دا سونىلىعىمەن نازار اۋدارتتى. دەگەنمەن ساراپتاما كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى بۇل جوبانى ءالى دە پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى. سونىمەن قاتار ساراپتاما كەڭەسى جاس رەجيسسەر راسۋل شارافەددينوۆكە «وتدەل» فيلمىنەن تەلەارنالارعا ارنالعان كوپبولىمدى سەريال جاساۋدى ۇسىندى. بۇل كەڭسە قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى تۋرالى فيلم بولماق جانە اۆتورلار رەفەرەنس رەتىندە ايگىلى «وفيس» سەريا­لى مەن «گاراج» ءفيلمىن مىسال ەتتى.

بيىلعى ۇسىنىلعان جوبالاردىڭ كوپشىلىگى پسيحولوگيالىق تريللەر مەن وتباسىلىق دراما جانرلا­رىن­دا بولىپ شىقتى. وتاندىق كينە­ما­توگرافيستەردى نە سەبەپتى وسى سا­رىن­داس تاقىرىپتاردىڭ كوبىرەك تول­عاندىراتىنى بەلگىسىز, بىراق قا­زاق­ستاندىق كينوكونتەنتتىڭ الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار, رۋحاني جانە ادام­گەرشىلىككە تاربيەلەيتىن فيلم­دەر­گە باسىمدىق بەرەتىن ەرەكشەلىگىن ەس­كەر­گەندىكتەن, ۇلكەن ۇلەس العانىن توپ­شىلاۋعا بولادى. بۇل تاراپتا تەررەنس ماليكتىڭ «درەۆو جيزني» ءفيلمىنىڭ ستيلىندە «پرينتسەسسا داريا» كارتيناسىن ءتۇسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان جاس رەجيسسەر بەرىك جاحانوۆتىڭ تۇجىرىمداماسىنا وڭ باعا بەرىلدى.

ساراپتاما كەڭەسى ەليا گيلمان­نىڭ «دنەۆنيك لۋننوگو سۆەتا» اتتى جو­باسىن ۇزاق تالقىلادى. ە.گيلمان­نىڭ جوباسى الماتى تۇرعىندارىنا جاق­سى تانىس اسەت ەسىمدى ومىردە بولعان جىگىتتىڭ شىنايى وقيعاسىنا قۇرىل­عان. اسەت ءتۋابىتتى مۇگەدەك, دياگنوزى – دتسپ, بىراق وسىعان قاراماستان ول كوپ جىلدار بويى اباي جانە دوستىق كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا «جول رەتتەۋشى» بولدى. مىنە, بۇل سيۋ­جەتكە رەفەرەنس رەتىندە اۆتورلار وسكار سىيلىعىنا يە بولعان «چەلوۆەك دوجديا» جانە «فوررەست گامپ» كارتينالارىن اتاپ ءوتتى.

ءومىردىڭ شىنايى دەرەگى, تاڭباسى وشپەگەن تاريحي وقيعالار, تاعدىرىن ەل مۇراتى جولىنا بايلاعان تۇلعالار, وتكىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, تولعاۋى توقسان تىرشىلىك, تۋعان جەردىڭ تۇمسا تابيعاتى – مۇنىڭ ءبارى دەرەكتى فيلم تاقىرىبى. ءومىر ايناسى ىسپەتتى دەرەك­تى كينو جانرىنىڭ قىسقا ادىممەن بولسا دا, وزگە جانرلاردان قالىسپاي, دەڭگەيلەس دامىپ كەلە جاتقانى سا­راپتامالىق كەڭەستە انىق كورىندى. دەرەكتى فيلمدەر سەكتسياسى ۇسىنعان جوبالاردىڭ تاقىرىپتارى جاڭالىققا تۇنىپ تۇر. بۇل رەتتە, بەلگىلى دەرەكتانۋشى قانات بەيسەكەەۆتىڭ «توي» جوباسىن جەكە-دارا اتاپ وتۋگە بولادى. ءىس-شارانىڭ مودەراتورى, كينوسىنشى ولەگ بورەتسكي ايتقانداي, بۇل كارتينا كورەرمەندى كينوتەاترعا دەرەكتى فيلم ءۇشىن بارۋعا جەتەلەي الاتىن العاشقى فيلم بولۋى ابدەن مۇمكىن.

ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردى زەرتتەۋ تاقىرىبىنا ارنالعان جوبالار دەرەكتى كينونىڭ ءوز الدىنا ءبىر بولەك جاتقان كەڭ ارنالى, سۇبەلى سالاسى ەكەنىن قاراپايىم كورەرمەن بىلە بەرمەيدى. مۇندا شاكارىمنەن ىبىرايعا, دينا نۇرپەيىسوۆادان يسااك يدكيندكە دەيىنگى بەلگىلى مۋزىكا ونەرىنىڭ قايراتكەرلەرى تۋرا­لى فيلمدەردىڭ كوپتىگى كەڭەس مۇشە­لەرىنىڭ وزىنە باس شايقاتتى. اراسىندا «قازاقفيلمنىڭ» ءوزى تۋرالى دا جوبالار بولدى, بىراق بۇل جوبالار بولەك باسقوسۋدىڭ تاقىرىبى بولعاندىقتان, كەيىنگى تالقىلاۋعا قالدىرىلدى.

قىسقامەتراجدى فيلمدەر سەكتسياسىندا پاۋلو كوەلو رومانىنىڭ نەگىزىندە جاسالعان, ايەل ماحابباتى مەن جالعىزدىعىنا ارنالعان «نا بەرەگۋ بولشوي الماتينكي سەلا يا ي زاپ­لاكالا» كارتيناسىنا جانە «جىلى ءتۇن, سالقىن سىرا» كومەدياسىنا سا­راپتاما كەڭەسى جەكە توقتالدى.

جەتى قازىنانىڭ ءبىرى يت تۋرالى كارتينالارعا رەجيسسەرلەر الابوتەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, وتە كوپ جو­با ازىرلەپ اكەلگەندەرى دە كۇتپەگەن توسىن جاعداي رەتىندە قابىلداندى. بۇكىل اۋىلدى اشتىقتان قۇتقارعان شوپان ءيتى تۋرالى تولىقمەتراجدى «اقتوس» ءفيلمى (ايگىلى «حاتيكونىڭ» قازاقستاندىق بالاماسى) جانە بەل­كا مەن سترەلكانىڭ الدىندا عارىش­قا جىبەرىلگەن يتتەر تۋرالى «بايقو­ڭىر-عارىشكەر» انيماتسيالىق ءفيلمى ­كەلەر جىلعا جولداما الاتىن قىزىق­تى جوبالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى.

ىرىكتەۋگە قاتىسقان 42 ءفيلمنىڭ بارلىعىنىڭ ساراپتاماسىنا توقتالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس, بىراق بيىل ءوزىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ جاتقان ەلىمىزدىڭ باستى كينوستۋدياسى وسىنداي ىلكىمدى قادامدار, تىڭ يدەيالار مەن ىرگەلى جوبالارى ارقىلى رۋحانيات دامۋىنىڭ باستاۋ-بۇلاعىندا تۇرعانىن ايقىنداي ءتۇستى.

الماتى