امەريكالىق اقىن ۆيردجينيا ۆۋلفتىڭ «دجوردج ەليوت» اتتى ەسسەسىن پاراقتاپ قالساڭىز «دجوردج ەليوتتى وقۋعا نازار اۋدارۋ – بۇل ادامداردىڭ ول تۋرالى كوپ بىلمەيتىنىن ءتۇسىنۋ», دەپ باستالادى. شىنىندا ءبىر اقىندى نەمەسە قالامگەردى تەرەڭىرەك ءتۇسىنۋ ەڭ الدىمەن ونىڭ شىعارماشىلىعىمەن تانىسۋدان باستاۋ الادى. تالاي اقىندى قىل بابىندا جاراتىپ, قولىنا قالام ۇستاتقان قۇدىرەتتى پوەزيا تەمىرحان مەدەتبەككە دە وزگەشە دەس بەردى.
ونىڭ ءار جازعان ولەڭىن التى قۇرلىق اسىرىپ اكەتپەسە دە, التى الاشقا دەر كەزىندە جەتكىزە ءبىلدى, تانىمال ەتتى. داۋىل مىنەز اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ كەلە جاتىپ كۇن دە, ءتۇن دە, جەل دە, الدىڭداعى اپپاق پاراقتار دا ولەڭ بولىپ سويلەيتىنىنە ەش كۇمان كەلتىرمەيسىڭ. سەبەبى جاقسى اقىننىڭ جىرى ساعان ءبىر ساتكە بولسا دا سەرىك بولىپ وتىرادى. ولەڭدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ەمەس, سەزىنۋ ءۇشىن وقيتىنىمىز دا وسى تۇستا ەسكە تۇسەدى.
«ارىماس اتتار مiنەتiن,
توزباس توندار كيەتiن;
قارا تاستاردى قاق جارىپ
قاراعايلارداي
قاپتاپ وسەتiن;
قارا نارلارى
شۋدالارى جەلكiلدەپ
قارا بۇلتتارداي كوشەتiن;
ايعىرلارى
كۇنگە قاراپ كiسiنەپ,
بيەلەرi
ايعا قاراپ ق ۇلىنداعان;
كەتiسسە –
بۇرىلماعان.
سوزدەرiن
تاسقا قاشاعان;
الىپسوقتارىنىڭ يتاياعىن
ويۋلاپ
جەزدەن جاساعان;
التايدى جاستانىپ جاتسا
اياعى ۇرiمگە جەتكەن,
كەرiلسە
ۇرiمنەن دە وتكەن...»
مىنە, اقىن وسىلاي جالعىز-اق ولەڭىمەن كەشەگى قاداۋ-قاداۋ عاسىرلاردا تاريحتا التىن ءىز قالدىرعان اتا-بابالارىمىزدىڭ قانداي بولعانىن, نە ىستەگەنىن ويىمىزعا ورالتادى, ويلاندىرادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, بۇل اتاعىن ايتپاعاندا, الەم وقىرمانى ءسۇيىپ وقىعان برودسكي: «قازىر دە, كەيىن دە ءتىل ۇشىنداعى ءسوزدىڭ دالدىگىنە ءمان بەرگەن ءجون-اۋ دەيمىن», دەپتى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋىندە. ولەڭدە ءسوزدى ابايلاپ, اسا دالدىكپەن قولدانعان اقىننىڭ جاقسى ۇلگىسى تەمىرحان مەدەتبەك دەپ ويلايمىن. «قارا نارلارى شۋدالارى جەلكiلدەپ, قارا بۇلتتارداي كوشەتiن» دەگەنىنە ەشكىم قارسى ءۋاج ايتا المايدى دا. قازاق باققان قارا نارلار سولاي بولدى ەمەس پە؟!
ابىز جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆ تەمىرحان مەدەتبەكتىڭ شىعارماشىلىعى جونىندە: «ول كوپتىڭ مۇددەسىن ءسوز اراسىندا ەمەس, ءوز مۇڭىن شەتكە ىسىرىپ قويىپ, بارىنەن بۇرىن مۇڭداپ, بۇرىن جىرلاپ كەلە جاتقان الەۋمەتشىل اقىن. امبەنىڭ قينالعان شەرىن تولعاپ, امبەنىڭ تەبىرەنگەن سىرىن ايتىپ كەلە جاتقان ۇلت جوقشىسى, ۇلت جىرشىسى» دەگەن كوشەلى ءسوز ايتىپتى. ارينە, اقىننىڭ قورعانى – حالىق, ال قورعانىنا ولەڭمەن سىر ايتۋ, مۇڭ شاعۋ دا ناعىز اقىنعا ءتان قاسيەت. بىراق ماڭىزدىسى, قالاي سىر ايتۋدا, قالاي مۇڭ شاعۋدا بولماق. سول ءۇشىن ءبىز ەش يمەنبەستەن تەمىرحان مەدەتبەك پوەزياسى – مىنەزدى پوەزيا دەگىمىز كەلەدى. بۇل ءسوزىمىزدى ونىڭ جىرلارىنداعى جاسىن ىسپەتتەس جارق ەتەر ءور مىنەز بەن باتىلدىق, وجەتتىك دالەلدەي الادى.
«ىشىمە وت تولىپ كەتكەندە
قاراعايدىڭ بۇتاعىنا
قارىس بوپ قاتقان مۇزدى
ومىرىپ الىپ
كۇتىر-كۇتىر
شاينايتىن ەدىم.
سونىڭ وزىندە
قىزۋىم باسىلماي
ساقىلداپ
قاينايتىن ەدىم.
قايدا, سول كەزدەر؟!
قۇدانىڭ قۇدىرەتىن-اي,
جىعىلاتىن جەردەن جىعىپ,
ۇتپايتىن جەردەن
ۇتاتىن ەدىم.
قارا بۇلتتاردىڭ
قالىڭىنا كىرىپ
قىپ-قىزىل نايزاعايلاردى
بۇتارلاپ سىندىرىپ
جۇتاتىن ەدىم,
قايدا, سول كەزدەر؟!».
پوەزيا مەن سۇلۋلىق ارقاشان تىنىشتىقتى شاقىرادى. جاقسى ولەڭدەردى وقىعاندا, سونىمەن بىرگە ءومىر سۇرەسىڭ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ولەڭ كەز كەلگەن كەدەرگىنى بۇزا الادى. تەمىرحان مەدەتبەك جىرلارىنداعى ساف وي, سالماقتى تىركەس, سانادا ماڭگى ساقتالار تاپقىرلىقتار ءبىر-بىرىمەن ەتەنە قابىسىپ, ءارى قاراي ءوز الەمىن كەڭەيتە بەرەدى. اقىن ءبىر سۇحباتىندا: «ورحون-ەنيسەي جازۋلارى تاسقا قاشالعان عوي. ياعني ول تاريحي داستاندار جولىنان قارا تاستى سوققان قاشاۋ مەن بالعانىڭ شىڭىلى ەستىلەدى ەكەن... مەنىڭ ولەڭدەرىمنەن دە, ەگەر قۇلاق ساپ قاراساڭ, سول بالعا مەن قاشاۋدىڭ ءۇنى شىعادى. سودان با قاعازعا جازىپ وتىرسام دا تاسقا قاشاپ وتىرعانداي بولام», دەپ اعىنان جارىلادى. ءبىزدىڭ ۇلتتىق پوەزيامىزداعى اقىندىق مەكتەپتىڭ ءبىر ۇستازى دا وسى تەمىرحان مەدەتبەك. ول وسى مىندەتىن ادال اتقارىپ كەلە جاتقان جىر ساردارى. ونىڭ قالام ۇشىنداعى «كوك تۇرىكتەر سارىنى» كوك اسپان استىنداعى كوك تۋلى ەلدىڭ, كوكوراي جەردىڭ, كوكتەمىن كۇتكەن ۇل مەن قىزدىڭ ءۇمىتىن, اسقاق ارمانىن ايتا الدى. ولەڭدەگى مىنەز مەيلى قانشاما عاسىرلار وتسە دە وزگەرمەيدى, ونىڭ قالپى بىرەۋ عانا, ول – اۋەلگى قالپى. ت.مەدەتبەك جازعان ولەڭدەر اق قاعازدان اق ءمارمار تاسقا اينالعانشا ءوز قۇنىن جويمايدى, كەرىسىنشە, بيىك دەڭگەيدە قايتا سويلەيتىن بولادى.