قازاقستان حالقى ءۇشىن جولداۋدىڭ ورنى ەرەكشە. نەگە دەسەڭىز, جولداۋ – ءجۇرىپ وتكەن جولىمىزداعى كىرىس-شىعىستى, جاقسى-جاماندى بەزبەندەيتىن تارازى. جولداۋ – بۇگىنىمىزدىڭ شارايناسى. جولداۋ – ەرتەڭگى كۇنگى تىرلىگىمىزدىڭ باعدارشامى. جولداۋ – قازاقستان اتتى الىپ كەمەنىڭ بولاشاق اتتى الىس جاعالاۋداعى عاجايىپ كەمەجايى. جولداۋ – قازاقستانداعى ساياسي-الەۋمەتتىك ءارى ەكونوميكالىق حال-احۋالدىڭ بارومەترى. سوندىقتان, بيىلعى ءداستۇرلى جولداۋدى دا اسىعا كۇتكەنبىز. ونىڭ تۇعىرناماسى دا, وزەگى دە «ماڭگىلىك قازاقستان» جوباسىن جالاۋ ەتەدى.
قازاقستان حالقى ءۇشىن جولداۋدىڭ ورنى ەرەكشە. نەگە دەسەڭىز, جولداۋ – ءجۇرىپ وتكەن جولىمىزداعى كىرىس-شىعىستى, جاقسى-جاماندى بەزبەندەيتىن تارازى. جولداۋ – بۇگىنىمىزدىڭ شارايناسى. جولداۋ – ەرتەڭگى كۇنگى تىرلىگىمىزدىڭ باعدارشامى. جولداۋ – قازاقستان اتتى الىپ كەمەنىڭ بولاشاق اتتى الىس جاعالاۋداعى عاجايىپ كەمەجايى. جولداۋ – قازاقستانداعى ساياسي-الەۋمەتتىك ءارى ەكونوميكالىق حال-احۋالدىڭ بارومەترى. سوندىقتان, بيىلعى ءداستۇرلى جولداۋدى دا اسىعا كۇتكەنبىز. ونىڭ تۇعىرناماسى دا, وزەگى دە «ماڭگىلىك قازاقستان» جوباسىن جالاۋ ەتەدى.
ماڭگىلىك ەل... ماڭگىلىك قازاقستان... بۇلار اتا-بابالارىمىزدىڭ ماڭگىلىك ارمانى, ماڭگىلىك اڭسارى بولاتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ بار-جوعى 22 جىلىندا سول ارماندى اۋىزدىقتاپ, ەرتەڭگى كوگىلدىر جاعالاۋلارعا بەت الدىق. وعان جەتكىزەر الىپ كەمەمىز – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى. بولاشاقتىڭ شيرەك عاسىردان استام مەرزىمىنە جوسپار جاساۋ – قۇرعاق قيال ەمەس. ءبۇگىندەرى توقتىقتان كەكىرىپ وتىرعان تالاي مەملەكەت وسى جولدان وتكەن.
ستراتەگيالىق جوبا – XXI عاسىردىڭ ءتولى. جاڭا عاسىردىڭ تۋماسى. ەرتەڭگى ايماڭداي كۇننەن ءۇمىتتى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ۇرانى دا, جىر-ءانى دە سول بولۋعا ءتيىس. الايدا, بايلىق پەن ابىروي, جاڭارۋلار مەن جاڭعىرۋلار اسپاننان جاۋمايدى. وعان جەتۋدەن ۇمىتكەر ەلدىڭ ەڭكەيگەن كارىسى مەن جەلكوكىرەك جاسى تەك ناتيجەلى ەڭبەك پەن تۇعىرلى عىلىمعا ارقا سۇيەۋى قاجەت. وسى ەكەۋىنە باسىمدىق بەرگەن ەل-جۇرت مۇراتىنا جەتەدى. سوندا بارىپ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى كوتەرىلەدى, سوندا بارىپ ءبىزدى الەم مويىندايدى, سوندا بارىپ قازاقستان جەر بەتىندەگى ازۋلى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنان ويىپ وتىرىپ ورىن الادى. قازاقستاننىڭ ماڭگىلىك ەل بولۋى دەگەنىمىزدىڭ ءبىر پاراسى وسى.
بۇل ۇلى جوبانىڭ العىشارتتارىن ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي ۇكىمەت جاساپ تا قويعان. پرەزيدەنت ماقۇلداعان بۇل قۇجات بويىنشا قازاقستاندا الداعى 15-17 جىل ىشىندە اسا اۋقىمدى وزگەرىستەر مەن جاڭعىرتۋلار بولماق. دەگەنمەن, 2050-گە جەتكىزەر جولداعى ۇلان-عايىر باسەكەلەستىكتى دە نازاردان شىعارماعان ءجون. وعان توتەپ بەرۋ ءۇشىن جوعارىداعى ەڭبەك پەن عىلىمدى قالقان ەتۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ باستى كورسەتكىشى – ونىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ءجانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشەلىگىمەن ءولشەنەدى. ونىڭ قۇرامىندا بۇگىندە 34 مەملەكەت بولسا, تاعى دا 6 مەملەكەت كىرۋدەن ۇمىتكەر. جاڭاعى 34 مەملەكەت الەمدىك ىشكى ءونىمنىڭ 60 پايىزىن وندىرەدى. بۇل ەلدەردىڭ بارشاسى تولىققاندى جاڭعىرۋلار مەن جاڭارۋلاردان وتكەن, ينۆەستيتسيا تارتۋ ءمۇمكىندىكتەرى ۇشان-تەڭىز, عىلىم مەن بىلىمدە, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدا, جۇرتىنىڭ الەۋمەتتىك حال-احۋالىن كوتەرۋدە اسا جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەن.
قازاقستاندا وسى ۇيىمعا مۇشە ەلدەرگە ءتان كەيبىر قاعيدالار مەن ستاندارتتار جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ىشكى جالپى ءونىم جان باسىنا شاققاندا 60 مىڭ دوللارعا جەتۋى كەرەك. ەل حالقىنىڭ 70 پايىزى قالالىقتارعا اينالۋى شارت. قازاقستان ەۋرازياداعى الدىڭعى قاتارلى مەديتسينالىق تۋريزم ەلى بولادى. ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ اياقتالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمدەگى ناعىز قوي ۇستىنە بوزتورعاي ۇيا سالار جۇماققا اينالادى.
بۇل مۇراتتارعا جەتۋ وڭاي ەمەس. ءار بەسجىلدىقتىڭ موينىنا ارتىلار جۇك اسا اۋقىمدى. بەرىلگەن تاپسىرمالار دەر كەزىندە ورىندالعاندا عانا ءبىز ماقساتتارىمىزعا جەتەمىز. جوعارىداعى مىندەتتەر مەن شارۋالاردى ورىنداۋ ەڭبەك ادامىنىڭ قولىندا. سوندىقتان, مەملەكەت ەڭ الدىمەن سونىڭ جاعدايىن جاساۋعا ءتيىس. ساپالى ەڭبەك – الەۋمەتتىك ۋايىمى از ادامداردىڭ شارۋاسى. الەۋمەتتىڭ الەۋەتى – تولىمدى جالاقى. جۋىق ارادا ۇكىمەت وسى ءبىر تولعاقتى شارانى قولعا الۋى كەرەك.
قوعام بولعان سوڭ, وندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى مۇگەدەك جاندار دا كوپتەپ كەزدەسەدى. پەندە كەمتارلىقتى اللادان سۇراپ المايتىنى راس. ولارعا دەگەن قامقورلىق پەن مەيىرىم دە مەملەكەتتىڭ موينىندا بولۋى ءتيىس. مۇمكىندىگى بارلارىن جۇمىسقا تارتقان ءتيىمدى. ونداي جاندار قوعاممەن ەتەنە ارالاسقاندا, بەلسەندى جۇمىسپەن اينالىسقاندا عانا اعزا كەمىستىگىن ۇمىتادى. ءدال وسى توڭىرەكتە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قايراتكەرلىگى قاجەت-اق.
مەملەكەتتىڭ دە, وندا تىرلىك كەشىپ جاتقان حالىقتىڭ دا عۇمىرلىلىعى, ماڭگىلىكتىگى تەك بارلىقپەن, بايلىقپەن, توقتىقپەن ولشەنبەيتىنىن تولعايدى ەلباسى. رۋحاني قۇندىلىقتارىن جوعالتقان جۇرتتىڭ بولاشاعى بۇلىڭعىر ەكەندىگىن, مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قۇرايتىن حالىق قازاق بولسا, ونىڭ ءتىلىنىڭ, ءدىلىنىڭ, سالت-ءداستۇرىنىڭ باسقا ەتنوستاردى توڭىرەگىنە توپتاستىراتىن ۇلكەن رۋحاني تىرەك بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.
مىنە, «ماڭگىلىك ەل» تۇعىرناماسى فيلوسوفياسىنىڭ كەيبىر تاراۋلارى وسىنداي تەرەڭگە تارتادى. قانداي شارۋانى بولسىن قولعا الىپ, نەندەي ماسەلەنى كوتەرسە دە ولاردى كەشەندى تۇردە قاراستىراتىن, ۇكىمەتتەن دە, مۇقىم قازاقستاندىقتاردان دا سونداي ارەكەتتى تالاپ ەتەتىن ەلباسى بۇل جولداۋىندا دا سول ۇستانىمىن جارقىراتا دالەلدەدى. قازاق تاۋەلسىزدىگىنىڭ اۆتورى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەگەمەندىكتىڭ العاشقى تاڭىنان باستاپ قولعا العان شارۋالارى, وسىعان دەيىنگى بارلىق جولداۋلارى تۇگەلدەي وسى «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنا قىزمەت ەتەتىن شارالار كەشەنى ەكەن. ياعني, جولداۋ – ماڭگىلىكتىك ۇستانىمى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ دوكتريناسى – ونىڭ يدەولوگيالىق تەگەرشىگى.
ۇلى مۇراتتاردىڭ ساباقتاستىعى دەگەنىمىز وسى. ال ءبىزدىڭ مىندەت – ەلباسى كورەگەندىگىنە, ۇلكەن تۇلعانىڭ كەمەڭگەرلىگىنە تاڭىرقاۋشى عانا بولىپ وتىرماي, جولداۋدىڭ ءاربىر باپتارىن تياناقتى ورىنداۋعا ۇلەس قوسۋ.
ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ,
«نۇر وتان» پارتياسى شىعىس قازاقستان
وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ
ءبىرىنشى ورىنباسارى.