پوستكوۆيدتىك كەزەڭ: ينتەراكتيۆتى تەحنولوگيالار – ءداستۇرلى ءبىلىمنىڭ كەلەشەگى

فورۋم بىرنەشە سەسسيادا جالعاستى. قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ جاڭا وقۋ جىلىندا قالانىڭ 287 مەكتەبىندە 300 مىڭعا جۋىق وقۋشىنىڭ ءبىلىم الاتىنىن جەتكىزدى. ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالاردىڭ سانى 30 مىڭنان اسادى.

مەكتەپكە بارىپ ءبىلىم الۋ وقۋشى­لار ءۇشىن دە, مۇعالىمدەر مەن اتا-انا­لار دا اسىعا كۇتكەن ەرەكشە كۇن بول­ماق. فورۋم بارىسىندا قالا اكىمى ءداس­تۇرلى وقۋ فورماتىندا جالعاساتىن وقۋ جىلىندا مۇعالىمدەردى قولداۋ, اسىرەسە ولار­دىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. وسى ورايدا جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق بارىسىن­دا مۇعا­لىمدەر 20-دان استام پاندىك سەك­تسيا­لار جۇمىسىنا قاتىسقان.

پاندەمياعا قاراماستان العا جىلجۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان ب.ساعىن­تاەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, قاشىقتان ءبىلىم الۋ مەن ءداستۇرلى وقۋعا دەيىنگى ۇزىلىستە وقۋ­شىلاردىڭ دا, اتا-انالار مەن مۇ­عا­لىمدەردىڭ دە بىلىمگە قاتىستى كوز­قا­راسى وزگەردى. «قاشىقتان وقىتۋ بارى­سىندا كوپتەگەن قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلدىك. ول كەزەڭدە الماتى وبلىسى ەلدى مەكەندەرىن قاشىقتان وقۋ ۇردىسىنە تارتۋ ماسەلەسى وزەكتى بول­دى. ينتەرنەت دۇرىس ىستەمەدى. قا­شىق­تىقتا وتىرعان وقۋشىلاردى بى­لىم­مەن, اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىنىڭ جىلدام جۇمىس ىستەۋىن, تەلەديداردى ىسكە قوسۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى جاڭا باعىتقا بۇردى. بۇگىندە الەم وزگەردى. ءبىز دە جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرە باستادىق. كومپيۋتەر مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ, اتا-انا مەن مەكتەپتىڭ اراسىنداعى بايلانىستى الماستىرا المايتىنى انىق. ەندىگى كەزەكتە الەمدەگى, سونىمەن بىرگە بىزدەگى دە وقۋ بارىسى وزگەشە بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى قالا باسشىسى.

جيىن بارىسىندا وتباسىلاردى ينتەراكتيۆتى وقىتۋ بارىسىنا تارتۋ ماسەلەسى جايىندا ءسوز قوزعاعان قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, پاندەميا ءبىلىم سالاسىنىڭ وسالدىعىن كورسەتتى. وسى­عان وراي الداعى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن تەحنولوگيامەن جاب­دىق­تاۋ ماسەلەسى جالعاسىن تاباتىن بولادى. «داعدارىس ىقپال ەتكەن يننوۆاتسيالار مەن شىعارماشىلىق ءبىزدىڭ ءبىلىمىمىزدى ساپالى, ينكليۋزيۆتى جانە تۇراقتى ەتۋ ءۇشىن قولدانىلۋى ءتيىس. سوندىقتان وتكەن جىلدان باستاپ قالاداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ جانە وزگەرمەلى ورتادا ونىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىز جەتەكشى قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلارمەن بىرگە «الماتى مەكتەپتەرى» ارنايى ءۇش جىلدىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋگە كىرىستىك. باعدارلاما پوستكوۆيدتىك كەزەڭدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن «وڭالتۋعا» باعىتتالعان شارالاردىڭ ءبىرى جانە ونى ىسكە اسىرۋ قاجەتتى وڭ ناتيجە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز», دەدى قالا باسشىسى. باعدارلامانىڭ ماقساتى زاماناۋي تاسىلدەر, ادىستەر مەن تا­جىري­بەلەر نەگىزىندە مۇعالىمدەر مەن مەكتەپتىڭ باسقارۋ قۇرامىن ساپالى ءارى جاڭاشا دايارلاۋ. سونىمەن بىرگە جاڭا وقۋ جىلىندا اتا-انالارمەن جۇمىسقا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت, ويتكەنى ولار وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ماڭىزدى قاتىسۋشىلارى. ولاردىڭ كوپشىلىگى, مۇعالىمدەر سياقتى, پاندەميا مەن قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە قيىندىقتارعا تاپ بولدى. سوندىقتان ولارعا دا قولداۋ قاجەت.

ارينە ۆيرتۋالدى تەحنيكالاردىڭ ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن الماس­تىرا الماسى انىق. دەسەك تە, پاندەميا كە­زىندە زاماناۋي تەحنولوگيالار­دى يگە­رۋدە بالالار اتا-اناسىنان اسىپ تۇس­كەن وتباسىلار بولدى. قا­زىرگى كەزدە ءاربىر وتباسى ءبىلىمنىڭ ما­ڭىزدىلىعىنا زەر سالىپ, وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋدىڭ زامان تالابى ەكەنىن ءتۇسىندى.

ءداستۇرلى وقىتۋ فورماتىندا زاماناۋي ينتەراكتيۆتى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ, بالالاردىڭ دەنساۋلىعى, اتا-انانىڭ رولىنە قاتىستى ماسەلەنى قوزعاعان سەسسيا جۇمىسىن «تالاپ» قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆ جۇرگىزدى. ول ءبىلىم سالاسىنداعى تەڭسىزدىك ماسە­لە­سىن قوزعاپ, فۋنكتسيونالدى ساۋات­تى­لىق جاعىنان بەس-التى جىل ارتتا قالعان جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سەسسيا جۇ­مىسىن ءارى قاراي پىكىرلەرىمەن تو­لىقتىرعان شەتەلدىك ساراپشىلار ءوز ەلدەرىندە, سونىمەن بىرگە الەم­دىك ءبىلىم كەڭەستىگىندە ورىن العان قيىن­دىق­تارعا توقتالدى.

ساراپشى اندرەاس شلياحەر قيىن كەزەڭدە جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا فۋنكتسيونالدى ساۋات­تى­لىق, پەداگوگتەردى قولداۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالىپ, قولدانىستاعى تەحنولوگيالار ارقىلى ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىستى مىسالداردى ورتاعا سالدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ينتەراكتيۆتى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋداعى قوسىمشا كومەك قۇرالدارى بولىپ سانالادى. تەحنولوگيالار قانداي دا بولماسىن قيىندىقتاردى ەڭسەرە الادى. پاندەميا كەزىندە بارلىق دەڭگەيدەگى مەكتەپتەردە تەحنولوگيالار, تەلەۆي­دەنيە پايدالانىلدى, راديو دا قول­دانىستا بولدى. ياعني مۇعالىمدى الماس­تى­را الماعانىمەن, تەحنولوگيا وقۋ بارىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان مول مۇمكىندىك ەكەنىن كورسەتتى. ساراپشى سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان, بالالاردىڭ بىلىمگە تەڭ­دەي قولجەتىمدىلىگى جايىندا ايتىپ ءوتتى. سوندىقتان دا ينەتەرنەت, تەحنولوگيالار قولجەتىمسىز اۋماقتا نەمەسە داعدارىس جاعدايىنداعى وتباسىلار قولداۋدان تىس قالماۋى كەرەك. ساپالى ءبىلىم الۋ قوعامعا ورتاق ماسەلە. پان­دەميا جاعدايىندا مۇعالىمنىڭ دە, اتا-انانىڭ دا, وقۋشىنىڭ دا ءرولى وزگەردى. وسى ءبىلىم جوباسىنىڭ قاتىسۋشىلارى رەتىندە ولاردىڭ تىعىز بايلانىستا بولۋى قاجەتتىگىن پاندەميا دالەلدەدى. ءدال وسى بايلانىستى پاندەميادان­ ­كە­يىن­ دە جال­عاستىرۋ كەرەك, دەپ اتاپ وتكەن ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا تەحنولوگيالار وقۋ بارىسىن جەڭىلدەتىپ, ساپالى بىلىمگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سينگاپۋر مۇعالىمدەر وداعىنىڭ باس حاتشىسى مايك تيرۋمانن پاندەميا كەزىندە جيناعان تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. سىنىپتا وقۋعا ۇيرەنىپ قال­عان بالالاردىڭ كوپ قيىندىققا تاپ بولعانىنا توقتالىپ, «سينگاپۋر تەحنولوگيالار سالاسىنا جەتىستىككە جەتكەن ەل بولعانىمەن, ونى پايدالانۋ, وقۋشىلاردى پلاتفورما ارقىلى وقۋعا قىزىقتىرۋدا قيىندىقتار كوپ بولدى», دەپ اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەحنولوگيا مۇعالىمدى الماس­تىرا الماعانىمەن, تۇلعانى دا­مى­تۋعا باعىتتالعان قىزمەت. بىراق ونىڭ مۇمكىندىگىن بارلىق بالا پايدالانا المايدى. مىسالى, ءبىر ۇيدە ءۇش بالا بولسا, ونىڭ بارلىعىنا قۇرالدار قولجەتىمدى بولماۋى مۇم­كىن. ال تەح­نو­لوگيالاردىڭ بارلىق مۇم­كىن­دىگىن پايدالانۋ ۋاقىت تالابى. ساراپشى سونىمەن بىرگە پاندەميا كەزىندە ىسكە قوسىلعان اتا-انالارعا ارنالعان ار­نايى قوسىمشانىڭ بالانىڭ وقۋ ۇلگە­رىمىن, مۇعالىممەن بايلانىسىن قام­تاماسىز ەتۋگە مول مۇمكىندىك بەر­گە­نىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە پاندەميا جاعدايىندا جاڭا تۇرپاتتى مۇ­عا­لىم­دەر پايدا بولا باستادى. بۇل جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, بالالاردى قىزىقتىرىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە تولىققاندى ەلىكتىرىپ اكە­تە­تىندەي زور مۇمكىندىك», دەدى سين­گا­پۋر­لىق ساراپشى.

رەسەي ەجم ءبىلىم ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى يسااك فرۋمين پاندەميا كەزىندەگى زەرتتەۋلەر بارىسىنا توقتالدى. ءوز سوزىندە ساراپشى ساپالى ءبىلىم بەرۋدىڭ, تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ باسقارۋ ينستۋرمەنتتەرىمەن بايلانىستىلىعىن اتاپ ءوتتى. كوپتەگەن ەلدەردە قاشىقتان وقىتۋ بارىسىن اتا-انالار وتە تومەن دەڭگەيدە باعالادى. بۇل كورسەتكىش ەۋروپا ەلدەرىندە ون ءبىر بالدىق باعان­نىڭ ءبىر پايىزىن عانا قۇرادى. بۇل ماسەلەنى جىلدام تۇسىنگەن الماتى قالا­سى مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورلارى وتباسىلارمەن بايلانىسقا شى­عىپ, كوپتەگەن ءتيىمدى قادامدارعا بار­دى. ونىڭ ايتۋىنشا, پاندەميا كەزىندەگى بارلىق قيىندىقتار الدا­عى ارىپتەستىكتەرگە ەركىن جول اشادى. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ماسەلە, پان­دە­ميا­عا دەيىنگى قولدانىلعان تەحنولوگيالار قاشىقتان وقىتۋ كەزىندە ءتيىمسىز بولىپ قالدى. مىسالى, رەسەي ەلىندە تەحنولوگيالاردىڭ 80 پايىزى ماتىندەردى, سۋرەتتەردى ساندىق جۇيەگە اۋىستىرۋمەن بايلانىستى بولسا, 20 پايىزى عانا ينتەراكتيۆتى قۇرالدار بولىپ شىققان. ال ينتەراكتيۆتى تەحنولوگيالار پاندەميا كەزىندەگى ەڭ قاجەتتى قۇرالعا اينالدى. ساراپشى اتاپ وتكەن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, وقۋشى قانداي دا ءبىر سەبەپپەن مەكتەپكە كەلە الماسا, وقۋ ۇدەرىسىنەن تىس قالماۋى كەرەك. سوندىقتان دا بالانىڭ وزدىگىنەن ءبىلىم الۋىنا با­سىمدىق بەرگەن ءجون. ەندىگى زەرتتەپ, جە­تىلدىرەتىن ماسەلە وسى, – دەدى ساراپشى.

ال وسى جيىندا ءسوز العان حەل­سين­كي قالاسى (فينليانديا) ءبىلىم باس­قار­ما­سىنىڭ باسشىسى ماريو كيل­لونەنن ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە مۇعالىم ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعى جايىنداعى ويلارىمەن ءبولىستى. ال ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋگە پاندەميا كەزىندەگى قيىندىقتار وڭ ىق­پال ەتۋى ءتيىس ەكەندىگىن العا تارتا وتىرىپ, وسى ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى تا­جىريبەلەرىنە توقتالدى.