قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىققا جولداۋىندا جۇكتەلگەن تاپسىرمالار ءوز رەتىمەن, كەزەڭىمەن ءھام كەزەگىمەن ورىندالا بەرەتىنى بەلگىلى. بۇعان كوپ جاعدايدا بۇقارانىڭ ءبارى بىردەي اسا قىزعۋشىلىق تانىتپايتىنى جانە راس. تەك وڭ وزگەرىستەردى بايقاعان كەزدە عانا جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەردىڭ ناتيجە بەرگەنىن تۇسىنەدى.
دەگەنمەن وتانداستارىمىز بىلتىرعى جولداۋدا ايتىلعان ءبىر باستامانىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋىن اسىعا كۇتتى ءارى وعان قاتىستى وزگەرىستەردىڭ ءبارىن قالت جىبەرمەي قاداعالادى. ول مىڭداعان ادامعا باسپانا باقىتىن بۇيىرتقان باعالى باستاما – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سالىمشىلارعا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي الۋعا, ەمدەلۋگە, باسقارۋشى كومپانيالارعا بەرىپ, يگىلىگىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تاپسىرماسى بولاتىن.
دالىرەك ايتساق, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا بىلاي دەدى:
«مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ەل تۇرعىندارىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ ماسەلەسى پىسىقتالدى. بۇل, اسىرەسە, قازىر ەرەكشە ماڭىزدى.
2021 جىلدىڭ وزىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ 700 مىڭ سالىمشىسى ءوز جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي الۋعا, ەمدەلۋگە جۇمساي الادى نەمەسە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ يەلىگىنە بەرەدى.
ۇكىمەتكە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداپ, دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن».
تاپسىرما مۇلتىكسىز ورىندالدى. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جاڭا باستاماعا تىڭعىلىقتى دايىندىق جۇرگىزىلدى. ال 2021 جىلدىڭ باسىندا جوبا ىسكە قوسىلدى. وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى حالىقتىق جوباعا اينالدى.
ەندى ەل تۇرعىندارىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ جوباسى قانداي ناتيجە بەرگەنىنە توقتالايىق.
وسى جىلدىڭ 11 تامىزىنداعى دەرەككە سۇيەنسەك, سالىمشىلاردىڭ دەنى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى جيناقتارىن تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا پايدالانعان. بۇل رەتتە, سالىمشىلار تاراپىنان كەلىپ تۇسكەن 386 375 ءوتىنىش ويداعىداي ورىندالعان. ۋاكىلەتتى وپەراتور اتانعان بانكتەردەن اشىلعان ارنايى شوتتارعا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان 1,7 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى اۋدارىلدى. بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ ورتاشا سوماسى – شامامەن 4,4 ملن تەڭگە.
ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ كوبى الماتى قالاسىنىڭ (16,7 پايىز), ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ (14,8 پايىز) جانە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ (12,9 پايىز) تۇرعىندارى تاراپىنان جولدانعان.
وسى ورايدا «وتباسى بانكى», «قازاقستان حالىق بانكى», Altyn Bank, «بانك تسەنتركرەديت», «بانك فريدوم فينانس قازاقستان» زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا قاتىستى وتىنىشتەردى قابىلدايتىن ۋاكىلەتتى وپەراتورلار ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ورىندالعان وتىنىشتەردىڭ ەداۋىر بولىگى «وتباسى بانكى» ارقىلى بەرىلگەن. ياعني وتىنىشتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 95,3 پايىزى اتالعان قارجى ينستيتۋتىنا تيەسىلى.
ودان كەيىنگى ورىندا «قازاقستان حالىق بانكى» تۇر – 3,8 پايىز. «بانك تسەنتركرەديت» ارقىلى بەرىلگەن وتىنىشتەردىڭ ۇلەسى – 0,9% پايىز. Altyn Bank-ءتىڭ ەنشىسىنە 0,03 پايىز, «بانك فريدوم فينانس قازاقستاننىڭ» ۇلەسىنە 0,01 پايىز ءتيىپ وتىر.
اسىرەسە تۇرعىندار بجزق-دان العان قارجى ارقىلى بانكپەن تولىقتاي ەسەپ ايىرىسۋدى ءجون كورەدى. ورىندالعان وتىنىمدەردىڭ جارتىسىنان استامى (51,2 پايىز) وسى ماقساتقا باعىتتالعان. بۇل دەگەنىمىز – 197 978 ءوتىنىم. سونىمەن قاتار ەل حالقى تۇرعىن ءۇي يپوتەكاسىن ءىشىنارا وتەۋگە 54 804 ءوتىنىم بەرگەن. بۇل ورىندالعان وتىنىمدەردىڭ 14,2 پايىزىن قۇرايدى. بۇدان بولەك, ازاماتتار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جيناقتاۋ جۇيەسى بويىنشا العان يپوتەكاسىن ءىشىنارا وتەۋگە دە باسىمدىق بەرگەن – 45 213 ءوتىنىم نەمەسە ورىندالعان وتىنىمدەردىڭ 11,7 پايىزى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بىرجولعى زەينەتاقى تولەمى بانكتەن اشىلعان ارنايى شوتقا تۇسكەننەن كەيىن سالىمشى ۋاكىلەتتى وپەراتورعا بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ نىسانالى ماقساتىن راستايتىن قۇجاتتاردى 45 كۇننىڭ ىشىندە ۇسىنۋى كەرەك. ءتيىستى قۇجاتتار بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ۇسىنىلماسا, قاراجات بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا كەرى قايتارىلادى.
سونىمەن قاتار ازاماتتار زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋ كەزىندە وتىنىمدە كورسەتىلگەن ماقساتتى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى رەسىمدەۋ كەزىندە وزگەرتە الادى. بۇدان بولەك, ارنايى شوتقا تۇسكەن اقشانى كەرى قايتارۋعا دا مۇمكىندىك بار. بۇل رەتتە, ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ءوتىنىشى جانە وزگە دە سەبەپتەر بويىنشا بانكتەردەن اشىلعان شوتقا تۇسكەن 210,3 ملرد تەڭگە سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى شوتتارىنا كەرى قايتارىلعان. ويتكەنى قازاقستاندىقتار بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن بەلگىلەنگەن مەرزىم ىشىندە پايدالانباعان.
سونداي-اق سالىمشىلاردان بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى جيناقتىڭ ءبىر بولىگىن ەمدەلۋگە جۇمساعىسى كەلگەن تۇرعىندار تاراپىنان كەلىپ تۇسكەن 29 487 ءوتىنىشتى قاناعاتتاندىرعان. بۇل دەگەنىمىز – 27,5 ملرد تەڭگە. الۋعا بولاتىن ورتاشا سوما 0,9 ملن تەڭگەنى قۇراعان. وسى ورايدا, سالىمشىلاردىڭ 4,4 ملرد تەڭگەسى سالىمشىنىڭ ءوتىنىشى جانە وزگە دە سەبەپتەر بويىنشا قورعا قايتارىلعان.
11 تامىزداعى جاعداي بويىنشا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا شامامەن 4,8 ملرد تەڭگە اۋدارىلعان. وسىلايشا, بجزق-عا كەلىپ تۇسكەن 2 395 ءوتىنىش ورىندالدى. اۋدارىمنىڭ ورتاشا سوماسى – شامامەن 2 ملن تەڭگە. بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن سەنىمگەرلىكپەن باسقاراتىن ءتورت كومپانيامەن شارت جاساستى. ولار – «Jusan Invest» اق, «Halyk Global Markets» اق, «BCC Invest» اق جانە «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 4,8 ملرد تەڭگەنىڭ 43,89 پايىزى نەمەسە 2,1 ملرد تەڭگەسى Jusan Invest كومپانياسىنا, 27,76 پايىزى نەمەسە 1,3 ملرد تەڭگەسى Halyk Global Markets كومپانياسىنا, 18,65 پايىزى نەمەسە 0,9 ملرد تەڭگەسى BCC Invest كومپانياسىنا, 9,70 پايىزى نەمەسە 0,5 ملرد تەڭگەسى «سەنتراس سەكيۋريتيز» كومپانياسىنا اۋدارىلعان.
بجزق-دان زەينەتاقى اكتيۆتەرىن العاننان كەيىن كومپانيالار ونى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىندا كورسەتىلگەن ءارى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلاردىڭ ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسياسىندا رۇقسات ەتىلگەن قارجى قۇرالدارىنا ينۆەستيتسيالايدى. «زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس مۇنداي كومپانيالار ينۆەستيتسيالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرعانى ءۇشىن كوميسسيالىق سىياقى الۋعا قۇقىلى. سىياقىنىڭ شەكتى شاماسى الىنعان ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ 7,5 پايىزىنان اسپاۋعا ءتيىس. كوميسسيالىق سىياقىنىڭ ناقتى شاماسىن جىل سايىن كومپانيانىڭ باسقارۋشى ورگانى بەكىتەدى جانە ول جىلىنا ءبىر رەت قانا وزگەرۋى مۇمكىن.
«بجزق» اق ستراتەگيالىق دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى كاميليا فازىلوۆانىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جارتى جىل ىشىندە بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرى مەن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارىم جاساۋعا قول جەتكىزە الاتىن سالىمشىلار سانى 1,2 ملن-نان 1,3 ملن ادامعا دەيىن وسكەن. بۇل رەتتە قولجەتىمدى سوما 2,8 ترلن تەڭگەدەن 1,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. سونىمەن قاتار بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن پايدالانۋ قارقىنى جىل باسىنداعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا تومەندەگەن.
قورىتا ايتقاندا, پرەزيدەنتتىڭ حالىقتىق جوباعا اينالعان تاپسىرماسى وڭ ناتيجەسىن بەردى. كوپشىلىك يگى باستامانىڭ ءالى دە جالعاسقانىن قالايدى.