قازاق دالاسىنا قىرىق جىلدان استام ۋاقىت ۋىتىن توككەن سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا – 30 جىل. وكىنىشتىسى سول, سىناق توقتاعانىمەن, زاردابىن حالىق ءالى تارتىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعى – «يادرولىق سىناقتاردان ازات الاڭ» اتتى قولونەر شەبەرى قۇرمان ايتمۇحانبەتوۆتىڭ كورمەسى.
ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك قورىق-مۋزەيىندە وتكەن بۇل كورمەگە اعاشتان جاسالعان قۇبىجىق مۇسىندەر قويىلدى. زالدىڭ ورتاسىندا قاز-قاتار تۇرعان كومپوزيتسيالارعا قاراساڭ, كومەيگە وكسىك تىعىلادى. ەلدى مەكەننىڭ قاق ورتاسىندا ۇزدىكسىز جارىلعان بومبانىڭ رادياتسياسى توپىراققا ءسىڭىپ قانا قويعان جوق, ادام اعزاسىن زاقىمداعان, مۋتاتسياعا ۇشىراتقان. اڭ بىتكەننىڭ ءبارى دۇمپۋلەردەن بوي تاسالاپ, اۋىپ كەتكەن. كورمەنىڭ تورىندە تۇرعان بۇلعىننىڭ ءمۇسىنى سول, ادام قولىمەن جاسالعان قياناتقا وكپەلى كوزبەن قاراپ تۇرعانداي. كوزىنەن تامىپ بارا جاتقان ءموپ-ءمولدىر جاس تا نەبىر ويعا شومدىرادى. ءمۇسىنىڭ تاقىرىبى دا «كىنالى سەندەر, ادامدار». راس, تابيعاتقا كەلتىرىلگەن زالالدىڭ ءبارى ادامداردىڭ كەسىرىنەن ورىن الدى. ونى مويىنداماسقا شارا جوق.
مۇسىندەردىڭ بارلىعى دەرلىك مۋتاتسياعا ۇشىراعان ءتىرى اعزانى بەينەلەيدى. سۋرەتشى قۇرمان ايتمۇحامبەتوۆ كەيبىر مۇسىندەردى ءبۇتىن اعاشتان شاۋىپ جاساسا, ەندى ءبىرىن الدەنەگە ۇقساتىپ, كومپوزيتسيا ەتىپ ويلاستىرعان. بىراق ءار ءمۇسىنى ويلاندىرادى, تاۋبەگە تۇسىرەدى. كەيدە قانىڭدى قۇج-قۇج قايناتادى.
كەلۋشىلەر نازارى زالدىڭ شەتىندە جەكە تۇرعان اق جاۋلىقتى انانىڭ مۇسىنىنە اۋدى. اۋسا, اۋعانداي. ءمۇسىن بولعانىمەن, كوزىندە مۇڭ, جۇزىندە زار بار. سىناق سالدارىنان قاڭىراپ قالعان اۋىلىنا, اۋرۋعا ۇشىراعان ۇل-قىزىنا قاراپ تۇرعانداي.
– 1998 جىلى سەمەيگە كوشىپ كەلگەم. ءبىر كۇنى باقشامدا قۋراپ قالعان الما اعاشىنىڭ ءتۇبىن قازىپ جاتسام, الدەنەگە ۇقساس تامىرى شىقتى. سودان كومپوزيتسيا جاساپ, ءبىر قولىنا نان, ەندى ءبىر قولىنا تۇز ۇستاتتىم. پوليگون زاردابىن تارتقان كەمتار ادامعا ۇقساپ شىعا كەلدى. العاشقى ءمۇسىنىم وسى, – دەيدى سۋرەتشى قۇرمان ايتمۇحامبەتوۆ.
اۋىر تاقىرىپقا بارىپ, ۇلكەن كورمە ۇيىمداستىرعان سۋرەتشىگە مۋزەي اكىمشىلىگى دە ءبىراۋىز جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, ەستەلىك سىيلىقتارىن تابىستادى.
– حح عاسىردىڭ ورتاسىندا قاسيەتى مول قازاق جەرىندە قىزىل يمپەريانىڭ ىقپالىمەن قاسىرەتتى وقيعا ورىن الدى. ونىڭ زاردابى بارشا ادامزات بالاسىنا بۇگىندە بەلگىلى. قازاق ەلىندە ادامزات بالاسىنا ناۋبەت اكەلەتىن يادرولىق سىناققا ساياسي تۇرعىدان عانا ەمەس, الەۋمەتتىك قوزعالىسپەن, ونەر جولىمەن دە كۇرەس ءبىر ءسات تولاستامادى. بۇگىنگى اباي مۋزەيىندە ءوتىپ جاتقان مادەني-شىعارماشىلىق شارا سونىڭ كورىنىسى, – دەدى مۋزەي باسشىسى تۇردىقۇل شاڭباي.
سونىمەن قاتار كورمەگە «سەمەي نەۆادا» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى دە قاتىسىپ, مۇسىنشىگە جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. ولاردىڭ تىلەگى جالقى: زامان تىنىشتىعى. شىنىندا دا مۇنداي قۇبىجىقتاردىڭ بەينەسىن تەك كورمەدەن عانا كورەيىك.
سەمەي