بازالىق مولشەرلەمەنىڭ كوتەرىلۋى نارىققا قالاي اسەر ەتەدى؟

ۇلتتىق بانك وكىلى ناقتىلاپ وتكەندەي, بۇل شەشىم ماۋسىم ايىندا 7,9% رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن قازىرگى ينفلياتسيانىڭ قارقىن الۋىنا وراي قابىلدانعان قيسىندى جاۋاپ بولدى. «ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى – جەرگىلىكتى قۇبىلىس ەمەس ەكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. ءتىپتى, سوڭعى ايلاردا اسا جوعارى ينفلياتسيانىڭ ىقپالى بۇكىل الەمدە سەزىلدى دەسە دە بولادى. قازاقستانداعى ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى ۋاقىتشا, سونداي-اق ورنىقتى ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلاردىڭ تەرىس ىقپالىنان تۋىندادى»6 دەيدى اسىلجان بايماعامبەتوۆ.  

ۇب وكىلى ايتىپ وتكەندەي, ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە  جانار-جاعار ماي, ەلەكتر قۋاتى جانە جەكەلەگەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ەداۋىر قىمباتتاعانى اسەر ەتتى.

رەسەيدەن كەلەتىن «ينفلياتسيا يمپورتى» ىشكى باعالارعا قوسىمشا قىسىم كورسەتتى. «كورشى ەلدە دە باعالار تەز كوتەرىلىپ جاتىر – وندا ينفلياتسيا 6,5%-عا دەيىن جىلدامدادى. بۇل – سوڭعى 5 جىلداعى ەڭ جوعارى بەلگى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى مولشەرلەمەنى 6,5%-عا دەيىن بىردەن 100 بازيستىك تارماققا كوتەرۋ جونىندەگى سوڭعى شەشىمدى قوسقاندا, سوڭعى ايلاردا نەگىزگى مولشەرلەمەنى بىرنەشە رەت كوتەردى», دەيدى ا. بايماعامبەتوۆ.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بولجامدارىنا سايكەس بۇل ءۇردىس 2022 جىلى دا جالعاسادى. «فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ مەن جەڭىل اقشا-كرەديت ساياساتى باعانىڭ ءوسۋى ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور بولدى. الەمنىڭ ورتالىق بانكتەرى ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋىن قولداپ, ارزان قارجى رەسۋرستارىن قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن مولشەرلەمەلەردى جاپپاي تومەندەتتى. وسى ءبىر قارجىلىق ىنتالاندىرۋعا, كارانتيندىك شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋعا, جاپپاي ۆاكتسينا ەگۋگە بايلانىستى ىسكەرلىك جانە تۇتىنۋشىلىق بەلسەندىلىك تەز قالپىنا كەلە باستادى. بۇل جاعداي باعانى اسپانداتىپ, تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە سۇرانىستى كۇشەيتتى. تيىسىنشە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر دە ءوستى, وسىدان باعالارعا قوسىمشا قىسىم بولدى», دەيدى ۇب وكىلى.

ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە ورتالىق بانكتەردىڭ رەاكتسياسى تۋرالى ۇب ۇستانىمى تومەندەگىدەي: ەگەر الەمدىك ەكونوميكانىڭ احۋالىنا قاتىستى ايتار بولساق, ول ءالى كۇنگە دەيىن تۇراقتىلىعىن ساقتاي الماي وتىر. كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا شتامدارى مەن الەم بويىنشا ۆاكتسيناتسيانىڭ بىركەلكى جۇرگىزىلمەۋى الەم ەكونوميكاسىنىڭ ودان ءارى قالپىنا كەلۋىن تەجەپ-اق كەلەدى.

سوعان قاراماستان, كوپتەگەن ەلدەر قازىردىڭ وزىندە وڭ ءوسۋ ايماعىنا شىقتى, جاھاندىق سۇرانىس قالپىنا كەلە باستادى, بۇل جاعداي شەكتەۋلى ۇسىنىس اياسىندا باعانىڭ ءوسۋىن بولدىرمايدى. «دامىعان ەلدەر ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارىن توقتاتۋعا كوشە باستاسا, دامۋشى ەلدەر اقشا-كرەديت تالاپتارىن رەت-رەتىمەن كۇشەيتىپ جاتىر. قازاقستاندى ايتپاعاندا, ەاەو ەلدەرى – رەسەي, ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان ينفلياتسياعا جاۋاپ رەتىندە وزدەرىنىڭ نەگىزگى مولشەرلەمەلەرىن ءوسىرىپ قويدى. جىل باسىنان بەرى نەگىزگى مولشەرلەمەلەر تۇركيا, برازيليا, ۋكراينا, گرۋزيا جانە تاجىكستان سەكىلدى باسقا دا كوپتەگەن دامۋشى ەلدەردە دە كوتەرىلدى. ەۋروپا ەلدەرىنەن ۆەنگريا مەن چەحيادا مولشەرلەمەلەر ءوسىرىلدى. جالپىلاعاندا, جىل باسىنان بەرى 18 ورتالىق بانك مولشەرلەمەنى ءوسىردى.

وسىنداي ءىس-ارەكەتتەر ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ جەدەلدەۋىنە جاۋاپ رەتىندە ۇلتتىق بانك تاراپىنان شارالار قابىلداۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن بىلدىرەتىن بەلگى بولىپ تابىلادى», دەيدى ۇب وكىلى.

بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا شەشىم جىلىنا 8 رەت قابىلدانادى.

 بۇل ينفلياتسيانىڭ ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلارىنىڭ وزگەرۋىنە ۇنەمى دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «شەشىم قابىلدار الدىندا ءبىز ارقاشان ەلدەگى جانە سىرتقى سەكتورداعى ماكروەكونوميكالىق جاعدايدى مۇقيات تالدايمىز. شەشىمدەرىمىزدىڭ جارتىسى ماكروكورسەتكىشتەردىڭ بولجامدارىن دا ەسكەرە وتىرىپ قابىلدانادى. ءبىز ناقتى ينفلياتسيانىڭ ونىڭ بولجامدى مانىمەن سالىستىرعاندا قالاي قالىپتاساتىنىن ۇنەمى باقىلاپ وتىرامىز» دەيدى ۇب وكىلى.  اقشا-كرەديت ساياساتى سۇرانىس ارقىلى ينفلياتسياعا اسەر ەتەدى.

ا. بايماعامبەتوۆ ايتىپ وتكەندەي,   ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى بەلگىلەي وتىرىپ, ادامداردىڭ تۇتىنۋشىلىق جانە جيناقتاۋ تارتىبىنە ىقپالىن تيگىزەدى. «مىسالى, مولشەرلەمەلەر تومەندەتىلگەن كەزدە كرەديتتەر قولجەتىمدى بولا باستايدى جانە ادامدار كوبىرەك تۇتىنىپ, جۇمساي باستايدى. كەرى جاعداي مولشەرلەمەلەر جوعارىلاعان كەزدە ورىن الادى – تەڭگەمەن دەپوزيتتەر تارتىمدىراق بولا تۇسەدى جانە حالىققا تۇتىنۋعا قاراعاندا جيناقتاۋ تيىمدىرەك بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى», دەيدى ۇب وكىلى.

سوندىقتان بازالىق مولشەرلەمە – بۇل «سيقىرلى» تاياقشا ەمەس, ونىڭ ءوسۋى ۇسىنىس تاراپىنان ينفلياتسيانىڭ ءوسۋ فاكتورلارىن جويمايتىنىن ەسكەرتكەن ۇلتتىق بانك وكىلى  ۇكىمەتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان جۇيەلى جۇمىسى ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.

«سونىمەن قاتار, مۇنداي جاعدايلاردا مولشەرلەمەنىڭ ارتۋى جانە قاجەت بولعان جاعدايدا نارىقتىڭ ونى ودان ءارى ارتتىرۋعا دايىن ەكەندىگى تۋرالى بەلگىسى دەپوزيتتەردىڭ دوللارسىزداندىرۋ دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, تەڭگە باعامىن قولداپ قانا قويماي, اقشا جانە ۆاليۋتا نارىقتارىندا جاعىمسىز جاعدايلاردىڭ دامۋىن تەجەپ, الدىن الادى. ناتيجەسىندە تەڭگە باعامىنىڭ شامادان تىس تۇراقسىزدىعى جويىلىپ, ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرادى», دەيدى ۇلتتىق بانك وكىلى.

باعانى اكىمشىلىك رەتتەۋگە كەلەتىن بولساق, سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ ايتارلىقتاي قىسقا مەرزىمدى تەڭگەرىمسىزدىگى كەزەڭىندە جاناما رەتتەۋ ادىستەرى پايدالى بولۋى مۇمكىن. «بىراق بۇل شارالار ۋاقىتشا بولۋى كەرەك. ەگەر اكىمشىلىك تۇرعىدا اسەر ەتۋ ادىستەرى ۇزاق مەرزىمدى بولسا, وندا بۇل باعا بەلگىلەرىن بۇرمالاۋ ارقىلى وندىرۋشىلەردىڭ قىزمەتىن ىنتالاندىرمايدى, كەرىسىنشە, ونىڭ كەرى اسەرى بولۋى مۇمكىن. نارىقتىق ەكونوميكادا باعا سۇرانىس پەن ۇسىنىس بالانسىنىڭ كورسەتكىشى بولۋى كەرەك» دەپ ءسوزىن  تۇيىندەدى ۇب وكىلى. ء بىز وسىعان دەيىن بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ىشكى نارىققا اسەرى جانە ۇلتتىق بانكتىڭ قانداي شەشىم قابىلدايتىنى تۋرالى جازعانبىز.